|

ریاض، این‌بار بیروت را نشانه گرفته است

اردشیر زارعی‌قنواتی: رهبران عربستان قطار بحران را ایستگاه‌به‌ایستگاه به سمت لبنان هدایت می‌کنند و ققنوسی که بعد از جنگ‌های داخلی در دهه 80 میلادی براساس قرارداد «طائف» از خاکستر این منازعات سر برآورده بود، دوباره با ماجراجویی‌های ریاض در معرض آسیب تندباد قرار گرفته است. از زمان قرارداد طائف جناح‌های سیاسی و گروه‌بندی‌های قومی-مذهبی در لبنان با میانجیگری منطقه‌ای و بین‌المللی متقاعد شدند شرط لازم برای برون‌رفت از بن‌بست جنگ‌های داخلی، پذیرش حقوق و جایگاه مشروع جناح‌ها در یک تقسیم قدرت و تعهد طرفین منازعه برای رعایت صلح در چارچوب منافع ملی کشور خواهد بود. از آن روز تا به امروز با تمام اختلافاتی که طول این سال‌ها بین جناح‌های رقیب ایجاد و اوج آن در زمان ترور «رفیق حریری»، نخست‌وزیر سابق این کشور، از جناح مسلمانان سنی حادث شد و بعد از کشمکش زیاد بالاخره نیروهای نظامی سوریه که به‌عنوان نیروی حافظ صلح و تضمین‌کننده قرارداد طائف مورد اتهام قرار گرفته و از این کشور خارج شدند، این کشور چندپاره همچنان توانست وحدت سیاسی-اجتماعی و اتحاد ملی خود را حفظ کند. با توجه به سوابق تاریخی منطقه و درهم‌تنیدگی امنیت لبنان با کشور همسایه سوریه که همیشه به‌عنوان برادر بزرگ‌تر به حساب می‌آمد، زمانی که دامنه بحران موسوم به «بهار عربی» به مرزهای سوریه رسید، باز هم لبنان دچار یک خلأ امنیتی و اختلافات درونی حول حمایت از دولت «بشار اسد»، رئیس‌جمهوری سوریه، یا مخالفان او شد. هرچند تا امروز با رعایت اصول و تعهدات صلح طائف و ذکاوت نیروهای سیاسی این کشور توسط همه نیروهای داخلی همچنان «سرزمین زیتون» توانسته است خود را از مسیر «شط خون دمشقی» دور نگه‌دارد، اما به‌تازگی و به دلیل ورود عنصر جدید جنگ فرقه‌ای و نیابتی حول محور سنی و شیعه در منطقه و میدان جنگی سوریه، به نظر می‌رسد بعضی از رهبران منطقه‌ای که رؤیاهای خود در سوریه را بربادرفته می‌بینند، بی‌میل نیستند دامنه منازعات را به لبنان نیز بکشند. بحران در روابط لبنان با عربستان و شورای همکاری خلیج‌فارس در نشست اتحادیه عرب درباره قطع روابط ریاض-تهران متعاقب حمله به سفارت سعودی در تهران آغاز شد که بیروت حاضر نشد در همراهی با عربستان به قطع‌نامه محکومیت ایران رأی مثبت دهد. این موضع مستقل بیروت خشم مقامات و رهبران ریاض را به همراه داشت و چند هفته بعد در 19 فوریه، دولت عربستان کمک سه‌میلیارددلاری به لبنان برای تجهیز ارتش این کشور را به صورت یک‌جانبه لغو کرد. هرچند این اقدام عربستان با انتقاد اتحادیه اروپایی و آمریکا روبه‌رو شد و «جان کربی»، سخنگوی وزارت خارجه واشنگتن، به‌صراحت دراین‌باره گفته است: «آمریکا از این موضوع نگران است و این نگرانی را به ریاض منتقل کرده است»، اما این ناخرسندی متحد بین‌المللی واشنگتن هم موجب نشد ریاض دامنه منازعه با لبنان را افزایش ندهد. قطع‌نامه اتحادیه عرب علیه حزب‌الله لبنان در حالی صادر شده است که این گروه رکن اصلی دولت قانونی لبنان تلقی می‌شود و ثبات و امنیت این کشور در چند دهه گذشته به موجودیت این حزب گره خورده است. هم ریاض و هم اتحادیه عرب به‌خوبی می‌دانند حزب‌الله قدرتمندترین نیروی حال حاضر در لبنان است و هرگونه تقابلی با این نیرو بدون‌تردید تأثیر تعیین‌کننده و مخربی بر وضعیت امنیتی این کشور خواهد گذاشت. اینکه با وجود درک این واقعیت از سوی اعراب، در نشست اتحادیه عرب رأی به تروریستی‌بودن حزب‌الله داده شد، بیش از آنچه ریشه در منطق و پراگمای سیاسی داشته باشد، ناشی از نفوذ مالی عربستان است که متأسفانه در سال‌های اخیر با گروگان‌گرفتن اعراب با اهرم کمک‌های مالی توانسته است سیاست‌های ماجراجویانه خود را بر دیگر اعضای اتحادیه عرب دیکته کند. چنانچه اتحادیه عرب بخواهد در چارچوب این قطع‌نامه روابط خود را با دولت لبنان تنظیم کند و با توجه به حضور آلترناتیوی حزب‌الله در این دولت یک پارادوکس سیاسی شکل می‌گیرد که نتیجه عینی آن فروپاشی ساختار پیچیده و مشارکتی کشور خواهد بود. اول اینکه در لبنان به واسطه شرایط عینی سیاسی در هرم قدرت، نه‌تنها نادیده‌گرفتن حزب‌الله دور از ذهن خواهد بود که در آینده نیز این جریان شیعی بزرگ‌ترین قدرت و گروه تشکیل‌دهنده هر دولت منتخبی است. در چنین شرایطی، اتحادیه عرب با یک پارادوکس و سؤال بزرگ روبه‌رو می‌شود و آن اینکه طبق قطع‌نامه 11 مارس که حزب‌الله را در ردیف گروه‌های تروریستی دسته‌بندی کرده است، در آینده چگونه می‌تواند روابط خود را با لبنانی که این حزب یکی از ارکان اصلی دولت آن است، تنظیم کرده و مناسبات سیاسی، امنیتی و اقتصادی مألوفی را با این کشور دنبال کند. از طرف دیگر، در صورتی که اتحادیه عرب بخواهد در چارچوب تعهد به این قطع‌نامه در روابط با لبنان حرکت کند، هیچ‌راهی به غیر از قطع رابطه با دولت لبنان و ایزوله‌کردن این کشور نخواهد داشت. دراین‌صورت بحرانی که گریبان‌گیر بیروت می‌شود با توجه به شکاف‌های سیاسی-امنیتی موجود در لبنان، موجب تشدید اختلافات و تضادهای قومی-مذهبی در این کشور شده و می‌تواند بار دیگر هیولای خفته جنگ داخلی را بیدار کند. قطع‌نامه اتحادیه عرب خارج از هر تعصب و تعارفی، به صدادرآوردن «طبل جنگ» علیه کشوری بوده که چندین دهه طعم تلخ خون و باروت را بر تن زخمی خویش حس کرده است. نقش عربستان در سیاست‌های منطقه‌ای متأسفانه امروز بیش از آنچه ناشی از خرد و منطق سیاسی باشد، موجب گسترش منازعات فرقه‌گرایانه، بی‌ثبات‌سازی، گروگان‌گیری مالی اکثریت کشورهای عربی جهت حمایت از ماجراجویی‌های ریاض و درنهایت تقویت تروریسم از نوع «داعشی» خواهد شد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.