|

مرور

در باب ترجمه «از گوشه و کنار ترجمه» عنوان مجموعه‌مقالاتی است از علی صلح‌جو که به‌تازگی در نشر مرکز منتشر شده است و همان‌طور که از عنوان کتاب هم برمی‌آید مقالات و یادداشت‌های این کتاب به وجوه مختلف ترجمه پرداخته‌اند. صلح‌جو مقالات حاضر در این کتاب را حاصل چندین‌سال ویراستاری و مطالعه در زمینه ترجمه دانسته است. برخی از این مقالات پیش‌تر در مجله «مترجم» منتشر شده بودند و البته برای چاپ در این کتاب تغییراتی در آنها صورت گرفته است. یادداشت‌های این کتاب گوناگون‌اند و وجوه مختلفی از ترجمه را مدنظر داشته‌اند و ازاین‌رو این کتاب به بیشتر قسمت‌های ترجمه توجه داشته و شاید به همین‌خاطر «از گوشه و کنار ترجمه» نام گرفته است. یکی از ویژگی‌های مقالات این کتاب این است که برخلاف برخی آثاری که در باب ترجمه منتشر می‌شوند و صرفا به توصیف فنی مفاهیم ترجمه می‌پردازند، این کتاب بیشتر به مصداق‌ها توجه دارد و نویسنده کوشیده به‌گونه‌ای آن را تدوین کند که خواندن مقالات کاری خسته‌کننده نباشد. صلح‌جو در بخشی از مقدمه کوتاه کتاب درباره مقالات انتخاب‌شده در این کتاب نوشته: «اگرچه برخی از یادداشت‌ها قدری بلند شده‌اند، کوشیده‌ام تا جای ممکن کوتاه بنویسم. به‌گمان من خواندن این یادداشت‌ها به قوی‌ترشدن بینش مترجمان کمک می‌کند، هرچند برخی از آن‌ها ممکن است مستقیما به ترجمه مربوط نشود. هر مترجمی، دیر یا زود، خوا‌ه‌ناخواه، آگاه یا ناآگاه، به یکی از گرایش‌های رایج در حوزه ترجمه نزدیک می‌شود. صرف‌نظر از این‌که این گرایش چه باشد، چنانچه مترجم، پیش از دست‌ یافتن به گرایش مطلوبش، با ماهیت و مسائل ریز و درشت ترجمه آشنا شود، در گرایش مورد نظر خود نیز بهتر عمل خواهد کرد.» هریک از مقالات حاضر در این کتاب در یک مدخل آمده است و نویسنده در مقدمه‌اش به این نکته اشاره کرده که هرچه کوشیده تا مقالات را در فصل‌هایی جداگانه دسته‌بندی کند موفق نشده است. ازاین‌رو، «ساختار و در واقع بی‌ساختاری» این کتاب این امکان را به خواننده می‌دهد تا آن را از ابتدا تا انتها بخواند و یا از روی فهرست مدخل موردنظرش را بیابد و به خواندن آن بپردازد. چراکه خواندن و فهمیدن هیچ‌یک از مدخل‌ها ربط مستقیم به خواندن سایر مدخل‌ها ندارد. نویسنده کوشیده ترتیب انتشار مقالات به‌گونه‌ای باشد که مدخل‌ها تا جای ممکن به لحاظ موضوعی کنار هم باشند بااین‌حال این کار در همه موارد امکان‌پذیر نبوده چراکه برخی مقالات بیش از یک موضوع را دربر گرفته‌اند. مقالات حاضر در این کتاب مهم‌ترین مباحث مربوط به ترجمه را دربر گرفته‌اند. کتاب با «ادامه نیافتن نهضت ترجمه و موانع رشد علم» آغاز می‌شود و در ادامه به برخی مباحث نظری ترجمه نظیر این‌ها می‌پردازد: «فلسفه، زبان: تألیف یا ترجمه»، «ترجمه و تفسیر»، «ترجمه در جهان عرب»، «کم‌اهمیتی ترجمه در امریکا»، «نسبت ادبیات بومی به آثار ترجمه شده»و... کتاب همچنین به برخی مباحث دیگر ترجمه مثل امانت در ترجمه، انسجام متن، فمینیسم و ترجمه، بوی ترجمه، پیداکردن زبان ترجمه و غیره پرداخته است. در بخشی از یکی از یادداشت‌های کتاب درباره «ظرفیت زبان مقصد» می‌خوانیم: «...صرف‌نظر از قوت و ضعف حوزه‌های گوناگون در زبان‌ها، زبان مقصد در جریان ترجمه گسترش می‌یابد. این گسترش الزامی و اجباری است. تاریخ تحول زبان‌های کشورهای جهان سوم، که به‌شدت نیازمند ترجمه‌اند، آشکارا نشان‌دهنده چنین گسترشی است. اما نکته مهم این است که این گسترش حد دارد. اتفاقا، این حد یکی از موضوعات اصلی مورد اختلاف از آغاز مباحثات ترجمه در زمان هیرونوموس قدیس(قرن چهارم میلادی) تاکنون بوده است و به‌نظر می‌رسد هرگز به پایان نرسد- اتین دوله فرانسوی حتی جان خود را در این راه از دست داد. علت بی‌نهایت بودن آن نیز آن است که اندازه این حد نزد مترجمان متفاوت است».

هجو شیوه‌‌های آموزشی عزیز نسین از مهم‌ترین نویسندگان ادبیات ترکیه است که در ادبیات جهانی نیز چهره‌ای شناخته‌شده به‌شمار می‌رود. بسیاری از آثار عزیز نسین به فارسی ترجمه شده‌اند و سابقه ترجمه آثار او به فارسی به دهه‌ها پیش برمی‌گردد. عزیز نسین را نویسنده‌ای دانسته‌اند که توانسته به بالاترین قله طنز ترکیه برسد. او در آثارش مسائل عصر خود را بازتابانده و از این حیث روشنفکری تأثیرگذار هم به‌شمار می‌رود. عزیز نسین، که نام اصلی‌اش محمد نصرت است، مشکلات و تضادهای موجود در نظام اجتماعی را با مهارتی قابل‌توجه در آثارش بازتابانده و می‌توان او را نماینده ادبیات طنز ترکیه در جهان دانست. این روزها کتابی از او با عنوان «بچه‌های امروز معرکه‌اند» با ترجمه داود وفایی در نشر مرکز به چاپ رسیده است. عزیز نسین در ابتدای کتاب درباره این اثر نوشته: «در این کتاب خواهید دانست که بزرگ‌ترها از نگاه کودکان چگونه دیده می‌شوند. در این کتاب کودکان به نقد پدر و مادر و معلمان‌شان می‌پردازند. این کتاب خطای بسیاری از احکام ارزشی در ظاهر ضروری و معتبر درباره تربیت امروز کودکان را نشان می‌دهد. در این کتاب کودکان در برابر بزرگ‌ترها به دفاع از خود و حقوق‌شان می‌پردازند.» عزیز نسین بیش از هرچیز با طنزهای اجتماعی و سیاسی‌اش شناخته می‌شود، طنزهایی انتقادی که اوضاع و احوال جامعه را به قصد بهبود نشانه می‌گیرند و این ویژگی در این کتاب هم دیده می‌شود. «بچه‌های امروز معرکه‌اند» از مکاتبات دو همکلاسی به نام‌های احمد و زینب شکل گرفته و تاکنون در ترکیه بارها چاپ شده است. عزیز نسین در این کتاب به انتقاد از شیوه آموزشی جامعه ترکیه پرداخته و همچنین شیوه‌های غلط تربیتی خانواده‌ها نیز از انتقادات او در امان نمانده‌اند. در پایان کتاب دو نامه از عزیز نسین نیز آمده که در بخشی از نامه دوم می‌خوانیم: «من طرفدار این نیستم که چون سن شما کم است پس باید برخی حقایق را از شما پنهان کرد. همه موضوعاتی که بزرگ‌ترها بین خودشان مطرح می‌کنند باید به شما هم گفته شود. شما حتی مسائل پیچیده سیاسی جهان و موضوعات دیگر را هم باید یاد بگیرید. هیچ‌چیزی وجود ندارد که بچه‌ها قادر به درک آن نباشند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.