زعامت حداد
مهسا جزيني
از آن روزگاری که در دهه 60 و 70 جامعتین، بزرگی میکرد و فهرست میداد تا دهه 80 که شورای هماهنگی نیروهای انقلاب با شیخوخیت ناطق نوری میخواست کار را جلو ببرد و بعد هم از جبهه متحد اصولگرایی با سخنگویی ولایتی و حضور لاریجانی تا جبهه پیروان خط امام و رهبری با چندین تشکل اصولگرا، از سنتیهای مؤتلفه و تندروهای پایداری و طیف قالیباف تا احمدینژادیها؛ آنها در این سالها به جای وحدت و یکیشدن، مدام در حال تکثیر و جدایی بودهاند؛ در حال ریزش و کنارکشیدن و ازدستدادن چهرههای موردوثوق. تاجاییکه همه تلاشهای چندساله آنها برای بازگرداندن ناطق نوری به اردوگاه اصولگرایی، امسال هم به شکست انجامید. مصباحیمقدم سخنگوی جامعه روحانیت درباره او گفته است: «ناامید شدهایم». خود ناطق هم همان ماههای ابتدایی سال، آب پاکی را روی دست اصولگرایان ریخت و علنا گفت که برای انتخابات مجلس هم منتظر او نباشند. او گفته بود: «در زمینه ورود به انتخابات، احساس تکلیف شرعی نمیکنم و در جناح یا گروه خاصی نیز قرار نمیگیرم». اصولگرایان اگرچه مدعی حرکت ذیل جامعتین و پذیرش بزرگی شیخ محمد یزدی و موحدیکرمانی هستند؛ اما در عمل به جایی رسیدهاند
که بنا به ادعاي برخي كانديداها در آستانه انتخابات مجلس دهم، اصولگرایی در اعلام وفاداری به حدادعادل برای رسیدن به ریاست مجلس آینده تعریف شد. دکتر محمدرضا تاجیک، توصیف خوبی برای اصولگرایان فعلی دارد. میگوید در این طایفه، زعیم زیاد و پیرو کم است. امیر محبیان تحلیلگر جناح اصولگرا هم معتقد است ستونهای خیمه اصولگرایی که زمانی پیروان را وادار به تمکین میکرد، یعنی همین جامعتین و بهویژه جامعه روحانیت مبارز، دیگر آن قدرت و بُرد 20 سال قبل را ندارد. جامعتین (جامعه روحانیت مبارز و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم) که روزگاری با حضور چهرههای شاخصی مانند، ناطق نوری، مهدویکنی، هاشمیرفسنجانی و ... مسئول فهرستدادن برای اصولگرایان بود و دیگران هم تمکین میکردند، امروز به اعتقاد محبیان صرفا باقیماندهای از نفوذ را آن هم بین اصولگرایان سنتی و میانهرو دارد و دیگر تأثیرگذاری قبل را ندارد. در اصولگرایی دیگر کسی حرف کسی را نمیخواند. آنها بعد از ناكامي در انتخابات 92، سعی کردند خود را بازیابی کنند. جلساتی با عنوان همگرایی و وحدت برگزار کردند. این جلسات در سال 94 هم ادامه پیدا کرد. مشخصه همه این نشستها چند چیز بود: غیبت
چهرههای شاخص گذشته و حضور پررنگ تندروهای پایداری. ازدستدادن لاریجانی آنها گویا عهد کردهاند هر سال و هر بار، چهرهای از دست بدهند. اگر در سالهای احمدینژادی، ناطقنوری را از دست دادند، انتخابات 92 عملا نشان داد که علیاکبر ولایتی هم دیگر تمایلی به بازی در زمین اصولگرایان ندارد. امسال هم لاریجانی خودش را از بازی ائتلاف کنار کشید. اصولگرایان در انتخاب بین لاریجانی و نزدیکانش و جبهه پایداری، دومی را انتخاب کردند. اگرچه شاید بهتر است به جای استفاده از عنوانِ جمعی اصولگرایان، از محوریت حدادعادل، استفاده کرد. قطعا بین کنش و بینش او و پایداریها همبستگی بیشتری وجود دارد تا طیف لاریجانی. اتفاقاتی که در مجلس نهم رقم خورد، در نهایت به آنجا رسید که تندروهای اصولگرا و نزدیکان جبهه پایداری رو در روی علی لاریجانی قرار گرفتند. اوج این اختلاف خودش را در ماجرای تصویب برجام نشان داد. حدادعادل که سودای برتنکردن قبای ریاست مجلس دهم را همانند مجلس هفتم در سر دارد، قطعا از همراهی تندروها برای کنارزدن لاریجانی استقبال میکند. در گیرودار ائتلاف و پیوستن و نپیوستن چهرهها و جریانها به آن، نزدیکان علی لاریجانی خبر
دادند علت کنارکشیدن رئیس مجلس نهم از ماجرای ائتلاف، حضور تندروهای پایداری است یا حتی گفته شده از علی لاریجانی دعوتی به عمل نیامده است. از همان ابتدا هم بسیاری به شکل و شمایل این ائتلاف ایراد ميگرفتند و معتقد بودند مبنای این ائتلاف، دعوتی بوده که حداد عادل شخصا از برخی افراد انجام داده است و در این شرایط، نتیجه کار هم مشخص است. قرار است جمعی حول محوریت حداد و پذیرش زعامت او نه الان که در مجلس بعدی شکل بگیرد، درحالیکه سازوکار ائتلاف، چیز دیگری است. در کنار این دعوت بود که اعلام شد شورای همگرایی اصولگرایان هم تشکیل شده است؛ شورایی که مواضعش در هماهنگی کامل با حدادعادل به پیش میرود و در همه نشستها و همایشهای سال جاری که از سوی این شورا برگزار شده است، حدادعادل حتما حضور داشته و حتما سخنرانی کرده است؛ اما در ابتدا برخی اعضای جبهه پیروان خط امام و رهبری به این سازوکار ایراد داشتند. ابتدای شکلگیری شورای همگرایی یا هماهنگی اصولگرایان، سخنگوی جبهه پیروان خط امام و رهبری گفته بود این جبهه حتی عضو شورای همگرایی اصولگرایان هم نیست؛ حتی خبر رسید که آنها هم در حال بستن فهرست جداگانه خود هستند. کمال سجادی
سخنگوی این جبهه به فارس گفته بود: «ستادهای انتخاباتی جبهه پیروان خط امام و رهبری کار خود را شروع کرده و فهرستهای ارسالی از سوی شهرستانها در حال بررسی و پردازش است». اگرچه بعدا باهنر رئیس جبهه پیروان خط امام و رهبری اعلام کرد آنها هم به ائتلاف پیوستهاند. نزدیکی مؤتلفه و پایداری امسال اصولگرایی با پدیده دیگری هم روبهرو بود. نزدیکی علنی و وحدت سنتیترین و قدیمیترین جریان اصولگرا با نوبنیادترینش. همبستگی حزب مؤتلفه اسلامی با جبهه پایداری -که مورد پسند آیتالله مصباح است- این دو جریان را در کنار جمعیت ایثارگران -که آن هم کموبیش همموضع با پایداریهاست- از ابتدای سال 94، جمعی معروف به سهضلعی اصولگرایی را تشکیل دادند و مدام جلسه و نشست برگزار کردند و مدعی شدند که در کار وحدتاند. از همان ابتدای شکلگیری این سهضلعی این سؤال ایجاد شد که اساسا چرا اینها؟ وجه مشترکشان چیست؟ درحالیکه جبهه پیروان خط امام و رهبری با ریاست محمدرضا باهنر، خودش را بزرگترین جبهه اصولگرا با بیشترین سطح پوشش اصولگرایی میداند، چرا باید یک سهضلعی جداگانه کار وحدت را جلو ببرد؟ آیا همان سازوکارهای موجود راهگشا نیست؟ این پرسشی بود
که برای امیر محبیان هم ایجاد شده بود. «اساسا معلوم نیست چه دلیل منطقی پشت کنار هم نشاندن این سهضلع قرار دارد. ایثارگران که زمانی شعارهای تند میداد و با نپذیرفتن حکمیت اصولگرایان، کاندیدای خاص خود را معرفی میکرد، اکنون فعالیتش کاهش یافته و حتی سایت حزبش نیز تعطیل شده است. همینطور درباره پایداریها که با سرکشی در برابر سایر اصولگرایان برای خود محور و منافع و رأس مجزا تعریف میکند، از چه رو یک ضلع قرار گرفته است؟». به نظر میرسد سنتیها ترس از حذفشدن دارند و همین ترس آنها را به جناحهای نوبنیاد نزدیک کرده است. ساز جدای قالیباف آنها از سرِ اجبار یا تظاهر به وحدت یا ترس از شکست در برابر رقیب، میگفتند تن به ائتلاف داده و میدهند؛ اما اخباری که میرسید، چندان امیدوارکننده نبود. از تعویق مدام و چندباره فهرست نهایی تهران تا اخباری که از این سو و آن سو درز میکرد و میگفت نتوانستهاند به وحدت برسند. از هشدارهایی که از چند هفته قبل صادر میشد مبنی بر اینکه «شما که رأی ندارید کنار بروید، احساس تکلیف نکنید ...» یا « ... آنها که در فهرست نهایی قرار نگرفتهاند انصراف دهند تا آرای اصولگرایی ریزش نکند ...» تا
اخباری که معلوم بود در برخی شهرها و استانهای مهم نتوانستهاند فهرست واحدی بدهند. برخی اخبار حاکی از این بود که مقصرِ این نتوانستن، پایداریها هستند؛ همانهایی که روزگاری احمد توکلی دربارهشان گفته بود «پاشنه آشیل اصولگرایی» و اینکه در لحظه آخر میتوانند بازی را بر هم بزنند و افراد موردنظر خود را به فهرست نهایی تحمیل کنند؛ اما دراینمیان مشخص بود برخی پیوستنهای به ائتلاف هم کاملا صوری است؛ ازجمله طیف قالیباف که مشخص بود جداگانه در استانها و شهرها برنامههای انتخاباتی- تبلیغاتی خود را شروع کردهاند. باقیماندههای ستادها و حامیان قالیباف از انتخابات گذشته، فارغ از برنامههای ائتلاف، کارهای انتخاباتی خود را آغاز کرده بودند. حسین قربانزاده، سردبیر همشهری و دبیرکل جمعیت پیشرفت و عدالت اسلامی، نزدیکترین طیف و حزب به قالیباف، ماجرا را لو داد و بهصراحت از همراهینکردن با ائتلاف گفت. او گفت این کبکبه و دبدبه وحدت و فهرست واحد متعلق به تهران است و در شهرستانها خبری نیست. آنجا ما برنامههای خودمان را داریم. در همین اثنا، اعضای این حزب با لاریجانی هم دیدار کردند؛ دیداری که انتخاباتی تعبیر شد. گفته شد در
شهرستانها، قالیبافیها سعی دارند با حامیان لاریجانی ائتلاف کنند و خود را از بازی ائتلاف اصولگرایان کنار بکشند. احمدینژادیها تابستان سال جاری، جریان دیگری از اصولگرایان هم سر برآورد. همه آنها مدیران، وزرا و معاونان سابق احمدینژاد بودند که از گروه یا گفتمان یا جریانی تحت عنوان «یکتا» سر برآوردند. یکتا فقط یک همایش گذاشت و خودش را حامل ایده احیای گفتمان انقلاب اسلامی دانست. بعد از آن اما نه خبری از تحرکات و فعالیتهای بعدی این جریان بود و نه معلوم شد بر سر این احیای گفتمانی چه آمد؟ برونداد آن چه شد؟ مشخص بود که این اعلام حضور، یک مانور انتخاباتی بوده برای اثبات و اعلام حضور خود به اصولگرایان، شاید به آنها هم سهمی برسد. یک چیز را که خوب میدانستند، بازگشتشان به عرصه سیاست و قدرت باید با نفی کمی تا قسمتی از آن گذشته همراه باشد. تاجاییکه همه آنها اصرار داشتند ربطی به احمدینژاد ندارند؛ کاری هم به او ندارند. از آخرین باری که او را دیدهاند مدتها میگذرد و برای جمعشدن ذیل یکتا هیچ صحبت و مشورتی با احمدینژاد نداشتهاند. از زریبافان تا کامران دانشجو و حسینی وزیر سابق ارشاد تا حاجیبابایی وزیر سابق
آموزشوپرورش و دیگران. حالا آنها هم بر سر سفره اصولگرایی نشستهاند و سهمی میخواهند. از میان وفاداران به حدادعادل یکی همینها هستند و دیگری جبهه پایداری. آنها باز هم به ائتلاف نرسیدند نشست خبری گرفتند و اعلام کردند به وحدت رسیدهاند و فهرست واحد دادهاند. حدادعادل دست جمعی از نامزدهای فهرست را گرفت و به خبرگزاری تسنیم آمد و صراحتا گفت فهرست اصلی اصولگرایان همین 30 نفری است که ما اعلام کردهایم؛ فهرستی که پایداری و ایثارگران یعنی دو بخش تندرو جریان اصولگرا، بیشترین سهم را در آن داشتند. از محتوای فهرست کاملا مشخص بود که در راستای حمایت از نشاندن حدادعادل به کرسی ریاست بسته شده است. حداد تکذیب کرد و آن را دروغ آشکار یک سایت خواند. اما نگفت که چرا این دروغ آشکار را یک سایت اصولگرا گفته است، نگاهی به اسامی هفت نفری که مسئولِ بستن فهرست بودند، نشان میدهد دو نفر از آنها خودشان در فهرست قرار دارند. «حدادعادل» و حجتالاسلام «تقوی». «فدایی»، رئیس جمعیت ایثارگران، هم یکی از آنها بوده که گرچه خود در فهرست نیست؛ اما حزبش در مقایسه با ظرفیت فهرست و جمعیت اصولگرایان، سهم درخورِ توجهی داشت. صادق محصولی، وزیر کشور
احمدینژاد، باهنر، روحالامینی و حجتالاسلام آشتیانی هم چهار نفر دیگری بودند که در تعیین فهرست نهایی نقش داشتند. ولی مدتی کوتاه نگذشت که سروصداها بلند شد. ابوالقاسم رئوفیان، ازجمله چهرههای باسابقه اصولگرایی گفت احتمال اینکه اصولگرایان فهرست دومی ارائه کنند، وجود دارد. او گفت این احتمال هست که اصولگرایان بررسی کنند و به این جمعبندی برسند که میتوان با ارائه فهرست دیگر کمک کرد تا سلایق بیشتری در عرصه رقابت وارد شوند و موجب جذب حداکثری شوند. آش آنقدر شور بود که امیر محبیان، تحلیلگر معتدل اصولگرا هم تلویحا معترض فهرستی شد که حدادعادل بسته بود و گفت من هم انتقاداتی به نسبت موجود کاندیداهای تعیینشده در فهرست دارم، گرچه او گفت فعلا بنا را بر سکوت میگذارم. محبیان از لزوم آسیبشناسی در این جریان سخن گفت. مشخص است که بحران در جناح اصولگرا از مدتها قبل آغاز شده است. انتخابات، فقط فرصتی است که این بحران را آشکار میکند. آنها هربار میگویند از شکست و تشتت درس گرفتهاند؛ اما هربار هم همان ماجرا تکرار میشود. بحران ایده یا عمل به نظر میرسد ماجرای اصولگرایان و تکثرشان، بیش از اینکه گرهی در اجرا باشد، ابهامی در
نظر است. آنها حتی درباره مفهوم وحدت هم وحدت ندارند. اصولگرایان هنوز نمیدانند باید تن به ائتلاف، به مفهوم یک کنش سیاسی مدرن بدهند و بر سر سهم و قدرت چانهزنی کنند یا با آن برخوردی فلسفی- عقیدتی کنند و روی شاخصها و اصول، وحدت کنند. «مصباحیزدی» و «امیر محبیان» از دو نحله متفاوت اصولگرایی، اتفاقا در این زمینه همنظرند. آنها به ایده انتخاب اصلح و تبیین اصول و شاخصها باور دارند؛ اما عدهای دیگر مانند «باهنر» معتقدند اتفاقا این وحدت، وحدتی فلسفی نیست و کنشی کاملا سیاسی بر سر سهم از قدرت است. شاید این ابهام چندان هم برایشان بد نباشد. اگر برای اصلاحطلبان، عوامل بیرونی است که نمیگذارد در قالب یک حزبِ فراگیر و اثرگذار عمل کنند، اما برای اصولگرایان گویا این اتفاق، خودخواسته رخ میدهد. نوعی تمایل گفتمانی یا ذاتی، این جریان را به سویی میبرد که گویا در شرایط اتمیزه، از کنش خود بهره بیشتری میبرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.