|

سایه «سه‌ چین» بر سر اقتصاد ایران

شرق: چين براي ايران كشوري شناخته‌شده‌ است. كشوري كه در روزهاي تحريم در غياب كشورهاي اروپايي در ايران، جاي پاي خود را محكم كرد. حتي گاهي قدم فراتر نهاد و از فرصت پيش‌‌آمده به‌ نفع خود بهره‌برداري كرد. در اين راه تا حد زيادي هم موفق شد و بازار ايران را از شير مرغ تا جان آدميزاد به قبضه خود درآورد. اين در حالي بود كه هم‌زمان با چنين بهره‌برداري‌ای از اقتصاد پاي‌بسته ايران در تحريم، اين كشور به رقيب اصلي آمريكا در رشد اقتصادی بدل شده بود، اما روزگاري كه رشد دورقمي اقتصاد را پيش مي‌برد، رو به افول نهاد و اكنون رشد اقتصادي اين كشور بين شش تا هشت درصد در نوسان است. بااين‌حال هنوز رتبه دوم اقتصادي جهان را براي خود حفظ كرده است. اما چه شد اقتصاد چين رو به افول نهاد؟ آنچه از تحليل‌های كارشناسان و آينده‌پژوهان برمي‌آيد، حركت «سه چين» به ‌صورت هم‌زمان با يكديگر است. چين كشاورزي، صنعتي و دانش‌بنيان در كنار يكديگر چنان راه «شتاب» را در پيش گرفته‌اند كه همين مسئله باعث نابرابري‌هاي عظيم در اين كشور شده و حتي تجزيه چين نيز در پيش‌بيني‌ها آمده‌است. براي بررسي وضعيت اقتصادي و تبعات ركود در اين كشور با وحيد شقاقي‌شهري، عضو هیأت‌علمی دانشگاه علوم اقتصادي تهران به‌ گفت‌وگو نشستيم. شقاقي‌شهري، ايران را مانند بسياري از كشورهاي ديگر كه تحت سيطره كالاي چيني بوده‌اند، متأثر از گسترش ركود چين مي‌داند و درباره تعادل تراز اقتصادي ايران با چين هشدار ‌می‌دهد.

‌ چین برای دستیابی به رشد اقتصادی، چه سیاست‌هایی را در پیش گرفت؟ چين در دهه 1980، شروع به اصلاحاتي در ساختار سياسي و اقتصادي خود كرد. پیش از آن اقتصاد و سياست چین كمونيستي بود، اما «دنگ ژیائوپینگ» كه از رهبران خوش‌نام حزب كمونيست چين بود، با مشاهده اتفاقاتي كه در اقتصاد چين افتاده بود، مجاب شد نگرش خود را در حوزه اقتصاد تغيير دهد؛ بنابراین در يازدهمين نشست سراسري حزب كمونيست در 1978 تصميم گرفتند چند محور مهم را در دستور كار قرار دهند. قيود آهني‌اي را كه بر نظام سرمايه‌داري بسته بودند، كنار گذاشتند و از انديشه‌هاي نو در حوزه‌هاي اقتصادي استقبال و اقتصادشان را از اقتصاد كشاورزي و صنعتي به اقتصاد دانش‌بنيان هدايت كردند؛ بنابراین تغيير نگرش و اصلاحات اقتصادي عظيم در چين آغاز شد؛ در‌حالی‌که در سال 1980، توليد ناخالص داخلی چيني‌ها 189 ميليارد دلار بود، 10 سال بعد (1990) اين رقم به 375 ميليارد دلار،‌ 10 سال بعد از آن (2000) به هزار‌و 198 ميليارد دلار و 10 سال بعد (2010) به هفت‌هزارو 318 ميليارد دلار رسید و اکنون نیز بنا بر آخرين عددي که از تولید ناخالص داخلی چین در سال 2015 منتشر شده، این رقم به 11هزار ميليارد دلار رسيده است. اکنون تولید ناخالص داخلی آمريكا 17.5تريليون دلار است و چین پس از آن با 11 تریلیون دلار قرار دارد، اما در‌عین‌حال، گفته مي‌شود در قدرت برابري خريد، چين اولين اقتصاد دنياست، ولي با احتساب نرخ دلار که ارز جهانی است، دومين اقتصاد دنيا محسوب می‌شود. با توجه به این ارقام، از 1980 تا 1990 توليد ناخالص داخلی این کشور حدود دو برابر، از 1990 تا 2000 حدود 3.3 برابر، از 2000 تا 2011، شش برابر و از 2004 به بعد، سالانه هزار ميليارد دلار به توليد ناخالص داخلی چین افزوده شد. اهمیت این اعداد در قیاس مشخص می‌شود. كل توليد ناخالص داخلي ايران 420 ميليارد دلار است، اما چين از سال 2004 به بعد سالانه هزار هزار ميليارد دلار به اقتصادش اضافه شده است. سومين اقتصاد دنيا، ژاپن با تولید ناخالص داخلی 4.5 تريليون دلار و چهارمين اقتصاد دنيا آلمان، با 3.5 تريليون دلار است. رشد اقتصادي چين در دهه‌هاي گذشته دورقمي بوده است و اقتصاد بزرگي را توانسته جلو ببرد. متأسفانه این کشور در دو، سه سال گذشته درگير مشكلاتي شد و سال گذشته رشد اقتصادي‌اش 7.7 درصد شد كه پيش‌بيني مي‌شود سال آينده اين ميزان به 6.7 برسد و به‌مرور کاهش یابد. ‌ چین درگیر چه مشکلاتی شد که رشد اقتصادی‌اش تا این اندازه دچار کاهش شده است؟ ذخاير ارزي چين حدود پنج‌ هزار ميليارد دلار و اولين قدرت تجاري دنياست. طبق آمار سال 2013، این کشور حدود دوهزارو 200 ميليارد دلار صادرات و هزارو 950 ميليارد دلار هم واردات داشته‌ است و همپاي افزايش توليد اقتصادي، رفاهشان هم بيشتر شده است. رفاهشان در 1990، سالانه 300 دلار بوده و الان شش هزار دلار است. هرچه توليد اقتصاد بالا مي‌‌رود، توليد به جمعيت، مساوي درآمد سرانه است. الان توليد ما 420 ميليارد دلار است كه اگر آن را به 75 ميليون نفر تقسيم كنيم، درآمد هر ايراني به طور متوسط سالي حدود پنج هزار دلار خواهد شد. گفته مي‌شود اصلاحات ژیائوپينگ، 400 ميليون نفر را از فقر مطلق، يعني از درآمد روزي كمتر از يك دلار نجات داده است؛ پس دگرگوني و اصلاحات ساختاري در چين رخ داد، ولي همچنان كمونيست، نظام حاكمه چين و بر حوزه سياسي حاكم است. شعار ژیائوپينگ اين است كه فرقي نمي‌كند گربه سياه باشد يا سفيد، ‌مهم اين است كه موش را بگيرد. در واقع آنها معتقدند مهم اين است اقتصاد رشد كند و مهم نيست نظام سياسي چه باشد؛ بنابراین به اين نتيجه رسيدند كه با اقتصاد كمونيستي و بسته نمي‌توانند كشور را از فقر نجات دهند؛ پس استراتژي‌هاي خاص خود از‌جمله توسعه مسالمت‌آميز را انتخاب كردند. حرفشان هم اين بود كه اگر كسي با ما كاري نداشته باشد، ما با كسي كاري نداريم؛ چون مي‌دانستند هرگونه تنشي به اقتصادشان ضربه خواهد زد. ‌ چين براي آغاز اين راه به كدام بخش كمك كرد؟ آيا به توليد يارانه داده و در قبالش چيزي خواسته؟ اقتصاد ژاپن استراتژي خود را بر اقتصاد صادرات‌محور با انسداد بازارهاي داخلي گذاشت كه نشان مي‌دهد كشور ژاپن وقتي در دهه 80 شروع به رشد اقتصادی كرد، منابع ارزي كافي داشت و لازم نبود از منابع ارزي بيرون استفاده كند، اما چيني‌ها كمبود منابع ارزي داشتند و به همین دلیل اقتصادشان، يكي از بازترين اقتصادهاست كه باعث شد شركت‌هاي فرامليتي زيادي را جذب كنند. يكي از دلايل اين بود كه هزينه دستمزد نيروي كار در چين بسيار پايين و فرمانبري‌اش بسيار بالا بود. بازار كار 1.3‌میلیارد‌نفری چین انعطاف‌پذيري بالايي داشت. اين امر باعث شد شركت‌هاي فرامليتي دنيا در چين شعبه‌هاي زيادي بزنند. گفته مي‌‌شود قدرت ضريب هوشي در شهر داليان چين كه مركز دانش چيني‌هاست، در دنيا بي‌نظير است؛ يعني همه برندهاي معروف دنيا در اين شهر شعبه دارند؛ مثلا شعبه مايكروسافت چين از شعبه مايكروسافت آمريكا بسيار بهتر، كاراتر و اثربخش‌تر كار مي‌كند؛ بنابراین چین با سیاست اقتصادی دروازه‌های باز، حقوق مالكيت، امنيت و ثبات را تضمين و از شركت‌هاي فرامليتي حمايت كرد. آنها پذيرفتند اگر مي‌خواهند پيشرفت كنند بايد شركت‌هاي فرامليتي را بپذيرند. بر همین اساس سرمايه‌گذاري خارجي در چين به 130 ميليارد دلار رسید. الوین تافلر، يكي از انگشت‌شمارترين و معروف‌ترين آينده‌پژوهان دنیا، در كتابي که در سال 2006 به نام «ثروت انقلابي» نوشته است، يك فصل كتاب را به اقتصاد چين اختصاص داده است. در اين كتاب نوشته شده چيني‌ها استراتژي «سه چين» را انتخاب كرده‌اند. هر كشوري سه موج دارد؛ كشاورزي، صنعت و دانش. يك روش اين است كه شما از موج كشاورزي به عصر صنعت و از عصر صنعت به سمت عصر دانش برويد. اين موازي حركت‌كردن است. چيني‌ها چون مي‌دانستند زمان ندارند، سه چين را با هم جلو بردند كه برای‌شان هم عامل پيشرفت و هم تهديد است. شعار ديگرشان اين بود كه بايد به زمان شتاب دهيم. در واقع استراتژ‌ي‌شان شتاب‌دادن به شتاب بود. ‌ چه مشكلاتي سبب شده رشد اقتصادي چين كاهش پيدا كند؟ انتخاب استراتژي درهاي باز، به همراه «سه چين» و پايبندي به حزب كمونيست، گرفتاري‌هاي خاص خود را دارد. جورج فريدمن، استراتژيست و تحليلگر و مدير بنگاه آينده‌پژوهي استراتژيستي معروف آمريكا، مي‌گويد چين تجزيه خواهد شد. فرانسيس فوكوياما آینده‌پژوهی دیگر هم در كتاب «پايان تاريخ» خود نوشته است: حزب كمونيست چين نمي‌تواند ثبات اقتصادي چين را حفظ كند و اين امر منجر به فروپاشي این کشور خواهد شد. از‌جمله اخبار ناخوشایند چین می‌توان از فساد گسترده در طبقه حاکمه این کشور نام برد. برخلاف اقتصادهاي آزاد كه در آن شفافيت بيشتر است، اقتصاد چين همچنان غيرشفاف است. يكي دیگر از عواملي كه فريدمن به آن اشاره مي‌كند نابرابري فزاينده است. جورج فريدمن و تافلر و خيلي از نويسندگان و تحليلگران اقتصاد چين، نابرابري فزاينده چين را عامل «سه چين» مي‌دانند. در چين كشاورزي، دستمزدها پايين است، در چين صنعتي، دستمزدها بالاتر مي‌رود،‌ در چين دانش‌پایه، دستمزدها بسيار بالاتر است. در تمام شهرهاي كليدي چين كه وارد عصر دانش شده‌‌اند و شركت‌هاي فرامليتي در آنجا شعبه زده‌اند، وقتی به بخش‌هاي ساحلي و نزديك درياي جنوب چين، وارد می‌شوید،‌ مي‌بينيد مردمشان بسيار مرفه هستند. هرچه به سمت مركز مي‌رويد، فقر و نابرابري بيشتر مي‌شود؛ براین‌اساس اگر نابرابري كم نشود، عامل آشوب و تجزيه چين خواهد شد. در شهرهاي ساحلي مردم خودشان را چيني نمي‌دانند؛ چون تمام شركت‌هاي فرامليتي آنجا شعبه دارند و اتفاقا آنها خودشان را به شركت‌هاي فرامليتي بيشتر نزديك مي‌‌دانند تا دولت مركزي چين. اين عوامل كليدي بحران‌هاي آينده چين را به همراه می‌آورند. ‌ چین چگونه می‌تواند از پس این مشکلات برآید؟ تافلر مي‌گويد بايد منتظر بمانيم، ببينيم چيني‌ها مي‌توانند كاري انجام دهند يا نه. او در کتاب خود می‌گوید: «اعتراضات ممكن است در مقياس كوچك شروع شود، اما تاريخ نشان داده وقتي برخورد امواج بالا مي‌گيرد، فوق‌العاده خطرناك مي‌شود، اما همه اين برخوردها دو نظام ثروت را مقابل هم قرار مي‌دادند. در چين نوظهور، سه نظام وجود دارد كه هر كدام نيازها و منابع متفاوتي دارند. اين امر حكومت را با تنش‌هاي بي‌سابقه‌اي روبه‌رو مي‌كند. پيشرفت اقتصادي چين نمي‌تواند در خط مستقيم و بدون انحراف از مسير ادامه پيدا كند. نمي‌تواند از برخورد امواج اجتناب كند. در دهه‌هاي پيشِ‌رو بي‌ترديد چین بيش از يك بار سقوط خواهد كرد و بار ديگر به وضع قبلي بازخواهد گشت». ‌ با توجه به اينكه چين شريك تجاري ايران است، بحران رکودی‌ای که چین با آن روبه‌رو شده تا چه اندازه می‌تواند بر ایران اثرگذار باشد؟ چینی‌ها در حوزه واردات، صادرات و ‌حمايت‌هاي بين‌المللي سياسي در رابطه با ایران همیشه يك پاي كار هستند. چيني‌ها يك پاي مناسبات و مبادلات سياسي بين‌المللي دنيا شده‌اند؛ چون اقتصادشان، اقتصاد بزرگي شده و هرگونه ركود و رونق اقتصاد چين، دنيا را تكان مي‌دهد. حدود 20 تا 25 درصد واردات ما از چين است. صادرات ما هم در حوزه فلزات، پتروشيمي و نفت به چيني‌ها بوده است؛ بنابراین هرگونه تغيير در اقتصاد چين كل اقتصاد دنيا، از‌جمله ایران را تحت تأثير قرار خواهد داد. اگر اقتصاد چيني‌ها در يكي، دو سال آينده وارد ركود شود، منتظر پايين‌آمدن قيمت نفت در كل دنيا خواهيم بود. سهام چين امسال 30 درصد سقوط كرده كه خيلي عجيب است. چين درگير بحراني در حوزه مسكن است؛ مثل حباب‌هايي كه در آمريكا بود. اقتصاد چين نشانه‌هاي ركود را دارد. هرگونه ركود در اقتصاد چين تبعاتش در واردات منابع نفتي از كشورهاي صادركننده، ازجمله ايران دیده خواهد شد. چین واردکننده انرژی از ایران است. هرگونه رکودی در اقتصاد این کشور، اولین تأثیرش بر واردات انرژي از ایران کاملا مشهود خواهد بود. درست است که گفته می‌شود وابستگی اقتصاد ایران به نفت کاهش یافته، اما همین اکنون نیز درآمدهای دولت کم شده است. اقتصاد ایران در حالت کلی بالای 70 درصد به نفت وابسته است؛ بنابراین رکود چین از زاویه کاهش صادرات نفت ایران و مشتقات آن و سپس کاهش درآمدهای نفتی، به رشد اقتصادی کشور لطمه می‌زند؛ زیرا کاهش صادرات نفت، بخش صنعت، به‌ویژه خودرو و ساختمان و بسیاری دیگر از صنایع ایران را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد؛ بنابراین تأثیر رکود چین بر اقتصاد پررنگ است؛ زیرا مستقیما بر کاهش درآمدهای نفتی دولت تأثیرگذار خواهد بود. بخشی از رکودی که اکنون دامن‌گیر ایران شده نیز به سبب افت قیمت نفت و کاهش صادرات نفت است که به بخش‌های دیگر اقتصاد تسری پیدا کرده است. ‌ ارزش يوان با هدف افزايش صادرات چین كاهش پيدا كرده است. این اقدام سبب می‌شود واردات کالا برای ایران از چین ارزان‌تر تمام شود؟ جنگ ارزي بين چين و آمريكا، جنگي خطرناك است كه شايد از جنگ رودررو شديدتر باشد. آمريكا مدام به چيني‌ها اعلام مي‌كند شما ارزش يوان را واقعي اعلام نمي‌كنيد و اين به ضرر بنگاه‌هاي آمريكايي‌ است. وقتي دلار از 1200 تومان به سه هزار تومان رسید، كالايي كه یک ایرانی توليد مي‌كرد، براي خارجي‌ها ارزان‌تر تمام مي‌شد؛ چون خارجي يك دلار مي‌داد و هزار تومان مي‌گرفت و الان مي‌تواند با يك دلار سه محصول ایرانی را خريداري كند. هرگونه كاهش ارزش پول ملي به نفع بنگا‌ه‌هاي صادراتي و به ضرر بنگاه‌هاي رقيب فرامرزي است. بنگاه‌هاي آمريكايي مي‌گويند شما با پايين نگه‌داشتن ارزش يوان و کاهش مدام ارزش آن، قدرت رقابتي ما را كاهش مي‌دهيد كه اين يك جنگ ارزي است؛ چون اقتصاد آمريكا و چين، اقتصاد بخش خصوصي است و اگر آمريكايي‌ها نتوانند بخش خصوصي‌شان را رقابتي كرده و سرپا نگه دارند اقتصادشان ريزش خواهد داشت و برعكس. ‌ واكنش‌ها چه خواهد بود؟ مثلا زماني ممكن است نرخ بهره را در مقابل يوان دست‌كاري كنند. در واقع آمریکا نرخ بهره بانکی خود را كاهش مي‌دهد، براي اينكه براي بنگاه‌هايش به‌صرفه باشد كه اخيرا هم چنین کرده است. هرچه نرخ بهره پايين باشد، به نفع بنگاه‌هايشان است؛ چون تسهيلات را با هزينه پايين دريافت مي‌كنند. در اين دعوا چيني‌ها به آمريكايي‌ها زور مي‌گويند و آنها هم جور ديگري تأثير مي‌گذارند. در یکی از راهکارها، آمريكايي‌ها اطلاعات نوآوري دنيا را با سرويس‌هاي جاسوسي‌شان دريافت كرده و به بنگاه‌هايشان مي‌دهند. اخيرا آقاي اسنودن هم در اسنادي كه منتشر كرد گفت سيا و پنتاگون اطلاعات بنگاه‌هاي خصوصي دنيا را گرفته و به بخش خصوصي خود مي‌دهد. خلاصه اگر دو اقتصاد بزرگ به جان هم بيفتند و نتوانند تعادل برقرار كنند، خودشان هم گرفتار مي‌شوند. همان‌طور که گفتم جورج فريدمن ادعا کرده تا 10 سال آینده، چين تجزيه خواهد شد. طبيعتا مشكل در اقتصاد چين به ايران هم ضربه خواهد زد؛ چراکه چين شريك مهمی براي اقتصاد ايران است. 60 درصد واردات ما از پنج كشور چين، امارات، كره جنوبي، ترکیه و هند است. هرگونه مشكل با اين كشورها، اقتصاد ما را تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد. اتفاقا 62 درصد صادرات ما هم به پنج كشور است كه يكي از آنها چين است. ‌ خطر تأثير مستقيم كاهش ارزش يوان براي واردات ما چيست؟ ما را بيشتر وابسته نمي‌‌كند؟ ما درحال‌حاضر ركورد واردات 70‌ميليارد‌دلاري را ثبت كرده‌ايم. البته صادرات كالاهاي چيني همه‌جا را گرفته است. چين در حال گرفتن همه بازارهاست. هزينه دستمزد و ارزش يوان آنها پايين است. طبيعتا اقتصاد ايران هم اگر نتواند در عرصه واردات مديريت داشته باشد، تحت‌الشعاع قرار خواهد گرفت و يكباره بيش‌از‌حد وابسته خواهد شد. در سياست‌هاي اقتصاد مقاومتي قرار است وابستگي را توزيع كنند و به كشورها تنوع‌پذيري براي واردات و صادرات بدهند. مثلا 20 درصد واردات ما از امارات است و امارات هر شيطنتي كند ايران تحت تأثير قرار خواهد گرفت؛ مثلا الان در اتفاقات اخير امارات از عربستان طرفداري كرده است؛ بنابراین باید فکری کرد. هرچه چين هزينه توليد و وارداتش ارزان شود، قدرت رقابت‌پذيري اقتصاد ايران تحت تأثیر قرار خواهد گرفت. در دو، سه سال‌ آينده خواهيد ديد همه خودروهاي ايراني چيني خواهد شد. هرچه هزينه توليد و واردات از چين ارزان‌تر تمام شود و ما هم مديريت مناسبي نداشته باشيم، به ضرر اقتصاد ايران است؛ زیرا آنها يك بازار 80 ميليوني را مقابلشان دارند. ‌ تنش‌های اخیر بین ایران و کشورهای عربی، به تمايل بيشتر ما به چين منجر نمي‌شود؟ چيني‌ها با ما روابط ويژه‌اي دارند. مفهومي در دنيا به نام «تراز تجاري متوازن بين‌كشوري» داريم؛ به اين معني كه مي‌گويد شما با كشورها طوري وارد مذاكره اقتصادي شويد كه تراز تجاري‌تان را متوازن كنيد يا وابستگي متوازن ايجاد كنيد؛ مثلا من اگر 10 درصد از شما واردات دارم، 9 درصد به شما صادرات داشته باشم. ركود داخل چين وارداتش را از ايران كم مي‌كند؛ چون ارزش يوان پايين مي‌آيد و ميل دارد بازار اقتصاد ايران را در اختيار بگيرد و تراز تجاري با چين را از دست مي‌دهيم. زماني تراز تجاري ايران با چين مثبت و به نفع ما بود، اقتصاد ما با چين 60 ميليارد دلار تجارت داشت و كالاهاي نفتي و پتروشيمي صادر مي‌كرديم. وقتي قيمت نفت از 60 به 20 دلار رسيد، به نفع چين شد. هرجا ركود چين بيشتر شود واردات نفت و پتروشيمي‌ از ايران كمتر خواهد شد. از طرف ديگر چون قيمت يوان پايين است و ما هم نتوانستيم به‌خوبي موانع تعرفه‌اي و غيرتعرفه‌اي در مقابل چين تنظيم كنيم، اكثر كالاهاي زندگي‌مان چيني شده است. حتما بايد با كشورهاي دنيا وابستگي متقابل متقارن و غيرمتقارن را ايجاد كنيم كه از آسيب‌پذيري اقتصادها كمتر متأثر شويم. ‌ کاهش صادرات نفت و پتروشيمي ایران به چين و در مقابل کاهش ارزش یوان، منجر به سوءاستفاده آنها نخواهد شد؟ چيني‌ها مدام سوءاستفاده كرده‌اند. سوءاستفاده‌اي كه چين و تركيه در شرايط تحريم از ايران کردند، بي‌سابقه بود. ترك‌ها 30، 40 درصد هزينه كالاهاي سرمايه‌اي يا واسطه‌اي را اضافه مي‌كردند. كالايي كه مي‌خواستيم با A ريال به دست بياوريم، 30 درصد به قیمت آن اضافه مي‌شد. چيني‌ها هم يك بازار 80‌ميليوني در اختيارشان است. كجاي دنيا يك اقتصاد اين‌طور آزادانه با چين برخورد مي‌كند؟ قبلا نفت و پتروشيمي صادر مي‌كرديم و الان قيمت پايين آمده و بازارها اشباع شده است. در 10 سال آينده قيمت نفت بيش از 20 دلار نخواهد بود. دنيا زماني كه قيمت نفت به 80 دلار رسيد، تصميم گرفت از نفت عبور كند. درحال‌حاضر، در آلمان بحث پنل‌هاي خورشيدي خيلي جايگاه خوبي پيدا كرده است. عبور دنيا از نفت يك الزام است؛ هم به دلیل بحث ناامني در حوزه انرژي و هم آلايندگي محيط زيست. بحران آب يكي از بحران‌هايي است كه كشورها را مجاب مي‌كند از نفت و انرژي‌هاي فسيلي عبور كنند. به همین دلیل، قيمت نفت بالا نخواهد رفت. اقتصاد ما چون نفتي است، تراز تجاري به سمت تراز تجاري با غلبه چين پیش خواهد رفت. هنر مديران ماست كه حداقل روابط تجاري را طوري تنظيم كنند كه چين كالاي مورد نيازش را از ايران تأمين كند و تراز تجاري وزنه‌اش به سمت چين سنگيني نكند يا محدوديت‌هایی را براي حوزه‌هاي مختلف در نظر بگيرند. اين تهديد است كه شما به كشوري مدام وابسته باشيد، زماني ممكن است آن كشور عليه شما باشد. الان حمايت چين از ايران هم به اين سادگي نيست. ‌ آيا سياست‌هاي اقتصادي چين در بحث تحريم‌ها تحت‌تأثير قرار گرفته است؟ هزينه توليدات چيني بسيار پايين است كه باعث مي‌شود كشورهاي مختلف، از‌جمله ايران، از چين كالاهاي مصرفي‌شان را وارد كنند. چين به ايران نزديك‌تر است و راحت است كه از چين واردات داشته باشد تا اروپا. موضوع نهايي اين است كه شرايط چين ويژه است و هرگونه تشديد بحران در چين بازارهاي ما را تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد. در آينده نزديك بازارهاي مهم نفتي‌مان را از دست مي‌دهيم. خطر اينجاست كه اقتصاد ما نفتي است و قيمت نفت پايين مي‌آيد. این مسئله مستقیما اقتصاد ایران را تحت‌ تأثیر قرار خواهد داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.