|

معیارهای قضاوتمان چیست؟

سحرآزاد

دادگاه‌ها، مجازی برگزار می‌شوند، رأی داده شده اما از سوی هیأتی است كه بیشترین لایك یا كامنت (نظر) را به خود اختصاص داده باشند، فرصتی هم برای متهم نیست مگر آنكه او هم در صفحه خود واكنشی متقابل انجام دهد. اینها ماجرای یكی دو سال اخیر هنرهای تجسمی ایران است. دو تصویر در كنار هم كه در بالای آنها عبارت «قضاوت با شما» درج شده و در پایین آن نظرات زیادی كه رأی خود را مبنی بر كپی‌بودن یا نبودن یك اثر داده‌اند. البته چند سال قبل هم این مسئله به شكل دیگری بحث‌برانگیز شده بود. آن زمان خبری از فیس بوك، اینستاگرام یا توئیتر نبود. بسیاری از كاربران اینترنتی ایمیل (پست الكترونیكی) دریافت می‌كردند كه پوستر فیلم‌های ایرانی در كنار پوسترهای خارجی مشابه قرار داده می‌شد و در چند سطر به نبود خلاقیت در میان طراحان ایرانی اشاره شده بود. حالا بعد از چند سال این موضوع از سطح پوستر گذشته و به نقاشی و عكس هم رسیده است. یكی از كاربران صفحات مجازی با عنوان «افشین پرورش» كه ساكن نیویورك است، با انتشار تصاویر نمونه‌های اثر ایرانی در كنار اثری خارجی و قید سال تولید هریك از آنها قضاوت را به بیننده می‌سپارد. این كار موافقان و مخالفانی هم دارد. برخی می‌گویند چنین كاری اساسا درست نیست و اگر كسی ادعایی دارد كه یك كار كپی است باید از طریق مراجع قانونی، ادعای خود را ثابت كند و موافقان نیز می‌گویند افشاكردن آنها كه دست به جعل و كپی می‌زنند، از طریقی برای هنر ما مفید است. در میان نظرات مطرح شده زیر تصاویر نیز تنها یك رأی واحد وجود ندارد. به‌غیر از مواردی كه به‌اصطلاح «موبه‌مو» انجام شده، مواردی هم كه موجب ایجاد شك نسبت به كپی بودن یك كار می‌شود، وجود دارد. از اینها كه بگذریم موضوع دیگری كه باعث شده است حساسیت نسبت به جعل اثر را بیشتر كند، حرف‌وحدیث‌هایی است كه گاهی خبری و گاهی غیررسمی نقل می‌شود همچون جعلی بودن اثری از بهمن محصص در حراج كریستیز در آبان ماه سال جاری. از سوی دیگر شنیده می‌شود یكی از گالری‌ها برای اینكه اثر هنرمندانی را كه قصد برگزاری نمایشگاه دارند، كپی نباشد سه نفر را برای بررسی كارها درنظر گرفته یا گالری دیگری از متقاضیان برپایی نمایشگاه فرصت سه ماه برای بررسی آثارشان اختصاص می‌دهد. همه این مسائل باعث می‌شود موضوع كپی و جعل آثار هنری در ایران سؤال‌هایی ایجاد كند همچون اینكه مرزهای جعل یك اثر تا كجاست یا به صرف اینكه یك عنصر یا المان مشابهی در هر دو اثر بكار گرفته شده باشد، می‌توان رأی به كپی‌بودن آن داد و... برای روشن‌ترشدن این موضوع، در چند صفحه پیش رو به سراغ هنرمندان و فعالان هنرهای تجسمی رفتیم تا به صورت مختصر در این مورد بیشتر بدانیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.