|

منِ دیگران و دیگرانِ من

«چشمهایم آبی بود» محمدرضا کاتب، رمانی است که عناصر سبکی خود را از سفر می‌گیرد. از وضعیت در سفر بودن و جایی قرار نداشتن و قرار نگرفتن. این سفر، خود ملازم مفهوم جست‌وجو است؛ جست‌وجوی چیزی که گویی «یافت می‌نشود» اما از خلال این سفر، آدم‌هایی می‌آیند و می‌روند و داستان‌های خود را از زبان راوی باز می‌گویند و داستان‌هاشان با هم تلاقی می‌کند، به هم می‌پیوندد و جاهایی به نحوی با هم یکی می‌شود که آدم‌های داستان، گویی هریک ادامه دیگری‌اند. از این منظر، «چشمهایم آبی بود» را می‌توان رمانی به شمار آورد شکل گرفته از تکه‌پاره‌هایی که در کنار هم، در عین حفظ خصلت تکه‌پاره‌بودن، یک کل را می‌سازند و وحدتی را به ذهن متبادر می‌کنند. وحدتی که رنگ‌و‌بویی اشراقی دارد و تداعی‌گر گونه‌ای سلوک عارفانه نیز هست. راوی رمان «چشمهایم آبی بود»، همان دیگران است و دیگران، همان راوی و از خلال این نوع قصه‌گویی مرز میان چیزها و روابط مبتنی بر تقسیم‌بندی‌های عقلانی از بین می‌رود، همچنان که مرز میان مرگ و زندگی در کولاژهای «فتو»، یکی از شخصیت‌های این رمان، مخدوش شده و در عکس‌ها و چیدمان‌های او مردگان و زندگان چنان در هم ادغام شده‌اند که دیگر از هم تشخیص‌پذیر نیستند. در واقع در جهان رمان «چشمهایم آبی بود»، مرگ ادامه حیات و جزئی از آن و حیات نیز گویی ادامه مرگ و بخشی از آن است. مرگ و حیات نیز در این رمان، پیوندی این‌چنین با هم دارند و هر‌یک تکه‌ای از دیگری را در خود حمل می‌کنند. به‌همین‌دلیل مواجهه با مرگ در این رمان، همچون مواجهه با هرچیز دیگر، نه مواجهه‌ای تراژیک بلکه مواجهه‌ای سرخوشانه و آغشته به طنز و شوخ‌طبعی است. در «چشمهایم آبی بود»، گاه حوادث از پس‌زمینه‌های عینی‌شان جدا می‌شوند تا در کنار هم منظومه‌ای جدید بسازند که در آن معنای ضمنی و باطنی چیزها و رمز درونی‌شان بر خود چیزها و زمینه‌های عینی که چیزها به آن متصل‌اند غالب است و این معنای ضمنی طی سفری کشف و شهودی و سرخوشانه، سفری که هیچ قاعده و قانونی خود را بر آن تحمیل نمی‌کند آشکار می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.