قرار است چه بخوانید
صدرا محقق-دبیر گروه اجتماعی
سنت انتشار سالنامه در آخرین روزهای هر سال، خوب یا بد، سنت رایجی شده است. ما در گروه اجتماعی «شرق» نیز برهمیناساس و پس از مشخصشدن تعداد صفحاتمان در این سالنامه، با یک همفکری درونگروهی تصمیم بر این گرفتیم که به فراخور امکان و از منظری تحلیلی، به بخشی از مهمترین موضوعات فراگیر یک سال گذشته حوزه اجتماعی بپردازیم. سال 94 از جهات بسیاری برای اغلب مسائل حوزه اجتماعی، سال تعیینکنندهای بود. در این سال، معاونت زنان و خانواده ریاستجمهوری دستکم برخلاف سال 93، فعالانهتر و جدیتر به مسائل و مشکلات حوزه زنان وارد شد. در صراحت عملکرد و گفتار مسئولان این معاونت نیز شاهد تغییرات محسوسی بودیم و در مقابل، مخالفان و منتقدان نیز به شکلی بیپردهتر، پیکانِ تیز انتقادها و گاهی توهینهای خود را به سمت آنها و بهویژه شخص معاون زنان و خانواده ریاستجمهوری نشانه گرفتند. برای واکاوی دلایل و جزئیات همین موضوع با شهیندخت مولاوردی گفتوگویی کردیم و از او درباره این صراحت و همچنین حملاتی که او را نشانه گرفتهاند، پرسیدیم. مسائل و موضوعات حوزه شهری، برای کلانشهر همیشه رو به گسترش تهران و دیگر کلانشهرهای کشور که «طابق النعل بالنعل» در حال حرکت در مسیری شبیه تهران هستند، نهفقط در سال 94 که در همه سالهای پیشین، از اصلیترین مسائل حوزه اجتماعی بوده است. در این سالنامه اما تلاش کردیم این حوزه را نه از نظر کیفیت و کمیت شهرسازی و عمرانی و مهندسی، بلکه از منظری انسانی و جامعهشناسی، تحلیل و واکاوی کنیم. با همین هدف، سراغ سیدمحمد بهشتی و ناصر فکوهی رفتیم و در دو گفتوگوی مفصل به انضمام یک گزارش پیوست، ساختار شهری تهران را بررسی کردیم. اگرچه شبکههای اجتماعی موبایلمحور از اواخر سال 92 و 93 جای خود را بین کاربران ایرانی باز کردند؛ اما سال 94 نقطه عطف فراگیری این شبکهها بود. حالا در کمتر خانواده و جمعی، فارغ از موقعیت اجتماعی و سن و سال، میتوان فردی را یافت که گوشی هوشمند نداشته باشد. در سال 94 به دلیل رونق بیشازپیش تلگرام، میلیونها ایرانی که شاید تا پیشازآن هیچ تجربه بیواسطهای از استفاده از اینترنت نداشتند، به جهان هزارتوی اینترنت متصل شدند؛ اتصال بیوقفهای که بیتردید، بدون تبعات و حواشی نبوده و نخواهد بود. از همین منظر، موضوع وابستگی و دلبستگی کاربران به این شبکههای اجتماعی، از پدر و مادرهای 50، 60 ساله تا کودکان 10، 12 ساله را در قالب گزارشی و در گفتوگو با کارشناسان تحلیل کردهایم. مسئله محیط زیست و مشکل آب هم مثل سالهای پیش، در روزهای بسیاری از سال 94 در سرخط خبرها بودند. علاوه بر این در همین سال، مهمترین توافق جهانی ساکنان کره زمین، حول محور محیط زیست در کنفرانسی که در پاریس برگزار شد، به دست آمد. با همین هدف، در این سالنامه یک یادداشت اختصاصی از معصومه ابتکار، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، درباره آنچه گذشت 94 و چشمانداز 95 محیط زیست داریم. یک گفتوگوی مفصل با کاوه مدنی، استاد جوان و شناختهشده حوزه مدیریت منابع آب، هم بخش دیگری از مطالبمان در این زمینه است. در گزارشی دیگر نیز به موضوع خودکشی پرداختهایم. سال 94 دستکم به لحاظ آمارِ خودکشی دانشآموزان- حداقل 13 دانشآموز در این سال خودکشی کردند- سال پرخبری بود. در این گزارش به مدد آمار و نظر کارشناسان، به وضعیت خودکشی در ایران و برخی کشورهای جهان پرداختهایم. آسیبهای اجتماعی و دستگاههای متولی آن نیز در سال 94 خبرهای کمی تولید نکردند. از همین زاویه به سراغ انوشیروان محسنیبندپی، رئیس سازمان بهزیستی، رفتیم و با او از همین موضوعات و عملکرد دستگاه تحت امرش سؤالاتی کردیم که حاصل کار در گزارشِ گفتوگویی در این سالنامه آمده است. سال 94 در یک موضوع دیگر در حوزه اجتماعی نیز سرآمد بود. «گردشگری» در این سال به دلیل نهاییشدن موضوع برجام و رویدادهای پیشازآن، نظر گردشگران زیادی را به ایران جلب کرد. علاوه بر این، بروز برخی رویدادهای مهم منطقهای و همچنین امضای تفاهمنامههای همکاری مهمی میان ایران و برخی کشورهای بزرگ، امیدها برای بهبود وضعیت این صنعت در ایران را افزایش داد. با همین نگاه از مرتضی رحمانیموحد، معاون گردشگری کشور خواستیم در یادداشتی اختصاصی برای سالنامه «شرق» همین ماجراها و چشماندازهای پیشِروی این صنعت را تحلیل کند. برهمیناساس آنچه در 19 صفحه پیشِرو میخوانید، حاصل انتخاب سوژه و شیوه پرداختن به این موضوعات با رویکردی است که در ابتدای این نوشته آمده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.