|

کردها و فدرالیسم در سوریه

افشین غلامی: آنچه از مفاهیم فلسفی فدرالیسم استنباط می‌شود، چگونگی تصمیم‌گیری و اداره محلی واحدهای فرهنگی یا جغرافیایی مشخص در کلیت واحدی به نام سرزمین است. اما آیا سوریه امروز از این خصوصیات بهره‌مند بوده و نقش واحدهای فرهنگی یا جغرافیایی در آن مشهود است؟ باید گفت جنگ لژیونری سوریه و تعدد نیروهای نظامی و طرفین درگیر در این نبرد پنج‌ساله روشن می‌کند نه‌تنها مرزهای جغرافیای فرهنگی داخل سوریه دستخوش تغییر شده بلکه درهم‌تنیدگی اقلیت و اکثریت قومی و دینی، پیچیدگی بافت جمعیتی این کشور را دوچندان کرده است. سیاست‌های حزب «بعث» در مجاورت‌گزینی و همانندسازی نژادی حد فاصل سال‌های دهه 60 تا 90 میلادی منجر به ساختار جمعیتی ناهمگونی از قومیت‌های این کشور در نقاط حساس و استراتژیک شده که هرگونه تلاش برای ایجاد فدرالیته فرهنگی-جغرافیایی را با بحران مشروعیت روبه‌رو می‌کند؛ اما منطقه کردستان سوریه واقع در شمال این کشور که اکثریت جمعیت آن از کردها و درصدی از اقوام، عرب، ترکمن و چرکس متشکل شده تا دهه 50 میلادی به صورت یکدست متعلق به شهروندان کرد بود که پس از وقوع جنبش‌های هویت‌خواهی و گسترش فکر فدراتیوهای فرهنگی-سیاسی در بعضی از نقاط جهان و حرکت مبارزاتی کردها علیه حکومت‌های نظامی و توتالیتر، توسط ناسیونالیسم تازه‌شکل‌گرفته عربی منطقه مورد پاکسازی نژادی قرار گرفت. با این وصف و با شروع جنگ سوریه، اینک کردها توانسته‌اند قسمت اعظمی از مناطق جغرافیایی خود را از دست نیروهای تروریستی «داعش» و «جبهه النصره» پاکسازی کنند و اگر بتوانند حد فاصل منطقه کوبانی و عفرین که شهر جرابلوس قرار دارد و نزدیک به 70 کیلومتر طولی است را آزادسازی کنند، خواهند توانست به صورت یک کلیت واحد جغرافیایی اعلام موجودیت کنند؛ اما آنچه پسِ پشت این اعلام موجودیت قرار دارد، بازیگردانی قدرت‌های جهانی و چراغ قرمز نیروهای منطقه‌ای است. از سویی آمریکا و روسیه بنا به منافع راهبردی خود و با اعلام حفظ یکپارچگی خاک این کشور، نیروهای کرد را تنها قدرت ضربه‌زننده به خط تندرویی منطقه می‌دانند و در اعلام آتش‌بسی که اخیرا صورت پذیرفت، قبول این منطقه و نیروهای کرد را به صورت ضمنی پذیرفته‌اند. در سمت دیگر دولت دمشق نیز می‌داند کردها با توجه به فضای بین‌الملل قادر به ریسک و جداشدن از سوریه نیستند، به‌همین‌دلیل در آتش‌بسی نانوشته به صورت جدی و علنی مخالفتی با قدرت‌گیری کردها ندارد. به همین لحاظ قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای به نقش نیروهای کرد در معادلات سوریه واقف هستند و به آنها به‌ عنوان منطقه‌ای ویژه در سوریه پساجنگ می‌نگرند. هرچند کردها توانسته‌اند با تشکیل ارتش منظم و تحت فرماندهی قدرتمند شمال سوریه را به کنترل خود درآورند و خود را به‌ عنوان واقعیت میدانی به همگان اثبات کنند اما مشروعیت‌یابی و تلاش برای حضور در فرایند سیاسی و دیپلماتیک و همچنین پذیرفتن آنها در نشست‌های ژنو می‌تواند موجودیت آنها را نهادینه کند. حال چه سیاستی مانع حضور کردها به‌ عنوان قدرتمندترین نیروی زمینی ضدتروریسم به مذاکرات ژنو می‌شود، به تعدد بازیگران و منافع قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای در شکل‌گیری این ناحیه در معادلات کنونی و آینده سوریه بازمی‌گردد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.