«هاینز بیربائوم»، معاون پیشین رهبر حزب «چپ» آلمان، در گفتوگو با «شرق»:
پیروزی مرکل در انتخابات بعدی قطعی نیست
نوژن اعتضادالسلطنه
تنها یک سیاستِ «آنگلا مرکل» صدراعظم آلمان را شایسته ستایش میداند، آن هم استراتژی باز او به روی پناهجویان؛ اما همین موضوع را عاملی میداند که میتواند در دور بعدی انتخابات آلمان، به ضرر مرکل تمام شود. انکار نمیکند که احزاب راست افراطی از جمله حزب «آلترناتیو» برای آلمان در سطح منطقهای و ملی در حال رشد هستند. این بخشی از گفتوگوی مفصل «هاینز بیربائوم» نماینده کنونی حزب چپ آلمان (Die Linke) و معاون پیشین رهبر آن حزب است که در هفتههای اخیر به دلیل اظهارات شدید نمایندگانش در مخالفت با مشارکت آلمان در عملیات نظامی خارجی در سوریه، در مرکز توجهات رسانهها قرار گرفته است.
منتقدان بر این باورند که حزب چپ از مدل اقتصاد دولتی و مدل شوروی حمایت میکند که برای دنیای امروز ما کارآمد نیستند. شما چه نظری دراینباره دارید؟ آیا فکر نمیکنید میتوان از الگوی جایگزین سوسیالدموکراتیک و دولت رفاهی به شکل مؤثرتری برای سامان امور اقتصادی استفاده کرد؟ حزب چپ آلمان از مدل شوروی دفاع نمیکند. ما خیلی خوب میدانیم که این مدل اقتصادی به دلایل مختلف شکست خورده است. یک اقتصاد کاملا متمرکز کارآمد نیست و به سمت بوروکراسی عریض و طویلی سوق مییابد. این موضوع قابلانطباق با نیازهای ما نیست. در نتیجه بازار باید نقش مهمی را در اقتصاد ایفا کند. از سوی دیگر، یک اقتصاد تماما بازارمحور نیز کمبودهایی دارد و به طور متناوب به سوی بحرانها و تغییرات اجتماعی بزرگ هدایت میشود. ما نیازمند راهبردهایی برای توسعه اقتصادی مطابق با نیازهای زیستمحیطی و اجتماعی هستیم. ما برای ایجاد تغییر و تحول اقتصادی و اجتماعی در نظام اقتصادی سرمایهداری خود را متعهد میدانیم. یک اقتصاد تحت حکمرانی سیاسی لزوما به معنای اقتصادی با مالکیت دولتی نیست. موضوع مالکیت قطعا موضوعی حساس و مهم است. فارغ از مالکیت خصوصی، سایر اشکال مالکیت ضروری هستند. این به آن معناست که شرکتهای تحت مالکیت دولتی و عمومی به طور خاص در حوزه خدمات عمومی و رفاهی هستند؛ با این حال، با شرکتهای تعاونی و خودگردان نیز همکاری میکنند. ما برای تحقق دموکراسی اقتصادی متعهد شدهایم. فقدان دموکراسی یکی از بزرگترین نقیصههای مدل شوروی بوده است. درک ما از این موضوع بهدور از مدل سوسیالدموکراتیک دولت رفاهی نیست. با این حال، سوسیالدموکراتها، سیاستهایشان را تغییر دادهاند و مدل نئولیبرالی را در حوزه سیاستگذاریهای اجتماعی و اقتصادی پذیرفتهاند. نظر شما درباره رویکرد و سیاست مرکل در قبال پناهجویان و مهاجران سوری چیست؟ رویکرد مرکل دراینباره قابلتقدیر است. این نشانهای از انسانیت بود. با افزایش تعداد پناهجویان (ما درحالحاضر بیش از یک میلیون پناهجو در آلمان داریم) محبوبیت مرکل کاهش یافته است. منتقدانی جدی حتی درون حزب او وجود دارند که از این سیاستها راضی نیستند. حزب چپ آلمان اما از موضع مرکل حمایت میکند. ما اما نقدی بر او داریم و آن اینکه به اندازه کافی به نیازهای مهاجران و لزوم ادغام پناهجویان در جامعه اصلی توجه نداشته است. برخی ناظران مسائل آلمان معتقدند مرکل بهخوبی توانسته برخی از اهداف احزاب چپ و سبزها از جمله تعطیلی و توقف کار تأسیسات هستهای را تحقق بخشد. آیا فکر نمیکنید اتخاذ چنین موضعی به پیروزی او در انتخابات بعدی نیز کمک کند؟ هیچ نشانهای وجود ندارد که سبزها و حزب چپ در نتیجه سیاستهای مرکل به حاشیه رانده شده باشند. این درست است که او با بستهشدن نیروگاههای هستهای موافقت کرده است اما این به آن معنا نیست که حزب دموکرات مسیحی تبدیل به حزبی مشابه حزب سبز شده باشد. پیروزی دوباره مرکل بههیچوجه قطعی نیست چراکه او به دلیل مواضعش در قبال مهاجران و پناهجویان بخش عمدهای از هوادارانش را از دست داده و سبب ایجاد نارضایتیهایی در میان پایگاه حمایتیاش شده است. به نظرتان جنبههای مثبت و منفی کارنامه مرکل کداماند؟ حزب چپ رویکرد او در قبال پناهجویان را شایسته تحسین میداند. او بدونشک سیاستمداری قدرتمند است. در حوزه سیاست در کلیت، ما با او بههیچوجه اشتراک نظر و همدلی نداریم. مرکل در سیاستگذاریهای اقتصادی و اجتماعی از برنامههای نئولیبرال حمایت میکند. او کاملا مخالف با سیاستهایی است که ما میخواهیم. به طور خاص، ما از سیاستهای ریاضتی او در قبال کشورهای اروپایی انتقاد کردهایم، سیاستهایی که باعث مشکلات عدیده اجتماعی شده و مشکلات اقتصادی به وجود آوردهاند، به خصوص در قبال یونان که نمونه بارز این موضوع است. نتایج نظرسنجیها نشان میدهند که احزاب راست افراطی در سطح اروپا از اقبال قابلتوجهی برخوردار هستند. آیا فکر نمیکنید احزاب راست افراطی تهدیدی جدی برای آلمان هستند؟ بله؛ درست است که فعالیت احزاب راست افراطی از جمله حزب آلترناتیو برای آلمان رو به رشد بوده است؛ به طور خاص این موضوع را میتوان در شرق آلمان بهوضوح مشاهده کرد. این یک هشدار و خطر برای آلمان است. این یک تهدید جدی است و میتواند باعث ایجاد مشکلات نهتنها برای حزب چپ که برای تمام احزاب دموکراتیک و برای وجهه عمومی و بینالمللی آلمان شود. حزب چپ آلمان ناسیونالیسم و نژادپرستی را به طور کامل رد کرده و مخالفت خود را با احزاب راست افراطی بهخصوص حزب آلترناتیو برای آلمان ابراز کرده است. در ماههای اخیر ما شاهد تجربیات متفاوتی در میان نیروهای چپ اروپایی بودهایم؛ برای مثال، با وجود رد همکاری حزب «کمونیست» با «سیریزا» در یونان، در پرتغال حزب «سوسیالیست» با کمونیستها ائتلاف چپ تشکیل دادهاند. چرا حزب چپ آلمان و سوسیالدموکراتها با یکدیگر اختلافنظر دارند؟ دولت جدید در پرتغال نشانهای از امید است. «بلوکو اسکوئردا» یا یلوک چپ و حزب کمونیست پرتغال از دولت اقلیت سوسیالیستها حمایت کردند. سه حزب بر سر توقف سیاستهای ریاضتی در پرتغال با یکدیگر به توافق رسیدهاند و قرار است سیاستگذاریهای اجتماعی متفاوتی را اتخاذ کنند. این موضوع میتواند در اسپانیا نیز دیده شود؛ بااینحال، وضعیت در اسپانیا کاملا شکنندهتر و نامشخصتر است. درباره آلمان روابط میان حزب سوسیالدموکرات و حزب چپ با دشواری همراه است اما توافق میان طرفین ناممکن نیست. باوجود این، در سطح ملی وضعیت متفاوت است. تفاوتهای سیاسی جدی میان ما و سوسیالدموکراتها در حوزه مسائل اجتماعی و سیاست خارجی وجود دارد. حزب چپ بهشدت مخالف مداخلات نظامی است و ما میخواهیم که به قانون «هارتز» (قانونی ارائهشده برای اصلاحات در بازار کار آلمان در سال 2002 میلادی که به نام «پیتر هارتز» عضو هیأتمدیره «فولکس واگن» پیشنهاددهنده آن ارائه شده و خواستار حذف حقوق بیکاری است) پایان داده شود و سیاستی اجتماعی اتخاذ شود که بودجه اختصاصدادهشده برای امور اجتماعی، رفاهی و حقوق بازنشستگان افزایش یابد. مهمترین اولویتهای حزب چپ آلمان چیست؟ نخستین اولویت و دستور کار ما تغییر سیاستگذاریهای اجتماعی و اتخاذ سیاستی متفاوت است. ما برنامه چهارم هاینز را رد میکنیم. این یکی از مهمترین مؤلفههای ما در امر سیاستگذاری اجتماعی است و مبارزه علیه فقر و کار مخاطرهآمیز و تلاش برای فراهمکردن شرایط شغلی مناسب و معقول را شامل میشود. ما خواستار امنیت اجتماعی بیشتر و افزایش حقوق و دستمزد هستیم. بازتوزیع درآمدها و اخذ مالیات بیشتر از ثروتمندان و معرفی برنامه مالیات بر سرمایه از جمله برنامههای ما هستند. این موضوع برای افزایش سرمایهگذاری در بخشهای عمومی و زیربنایی امری حیاتی است بهخصوص در حوزه مسکن و آموزش که ما نیاز شدیدی به آنها داریم. صلح برای حزب ما امری کلیدی و دارای اولویت است. جنگ برای ما ابزاری برای سیاستورزی نیست؛ درهیچ شرایطی. ما صادرات تسلیحات را رد میکنیم. حزب چپ خواستار تحولاتی اجتماعی و اکولوژیکی در اقتصاد است. فعالیتهای اقتصادی باید در خدمت نیازهای اجتماعی باشند. ما خواستار مشارکت بیشتر کارکنان و کارگران در فعالیتهای اقتصادی و ایجاد یک دموکراسی صنعتی هستیم. در برخی ایالتها ازجمله باواریا اعضای حزب چپ تحت نظارت مداوم دستگاههای اطلاعاتی هستند و نظام سیاسی آلمان با اعضای این حزب بهمثابه عناصری مخرب برخورد میکند. آیا شما خواستار سرنگونی نظام سیاسی در آلمان هستید و در این راستا به خشونتورزی باور دارید؟ آیا این در تضاد با مشی مبارزات پارلمانی نیست؟ نگرشها نسبت به حزب چپ آلمان تغییر کرده است. حزب چپ به طور عمده به عنوان یک حزب دموکراتیک پذیرفته شده است. قطعا همه با آن موافق نیستند. در باواریا ما دولتی بسیار محافظهکار داریم و حزب دموکرات مسیحی بسیار محافظهکار و بسته است. در نتیجه، رویکرد نسبت به حزب چپ در آنجا کمی متفاوتتر از دیگر نقاط آلمان است. این درست است که حزب چپ میخواهد بر نظام سرمایهداری فائق آید اما ما این کار را در روندی دموکراتیک انجام میدهیم. هدف ما ایجاد جامعهای است که در آن سوسیالیسم دموکراتیک حاکم باشد. ما روشهای خشونتآمیز را به طور کامل نفی میکنیم. خشونت برای ما ابزاری سیاسی نیست. من هیچگونه شعار انقلابیای ندیدم که از سوی نمایندگان و اعضای حزب چپ آلمان سر داده شده باشند. نظرتان درباره خشونتهای اخیر صورتگرفته علیه زنان در آلمان چیست؟ آیا فکر نمیکنید که پذیرش مهاجران و پناهجویان از سوی دولت آلمان بر ساختار جامعه آلمان تأثیر گذاشته است؟ پناهجویان درحالحاضر موضوع اصلی سیاست در آلمان هستند و البته از نفوذ درخور توجهی در جامعه برخوردار است. ناسیونالیسم و نژادپرستی در حال رشد بوده است. حزب راستگرای افراطی آلترناتیو برای آلمان در حال رشد بوده است. ما در حال نبرد علیه گسترش این موضوع هستیم. به طور خاص، ما بهشدت، خشونت علیه پناهجویان را محکوم کردیم. هدف ما ادغام پناهجویان در جامعه اصلی است. آنان نیازمند حمایت برای زندگی و کار هستند. برنامههای آموزشی و تربیتی برای آنان ضروری است. برای این کار و اجرای برنامهها ما نیازمند ابزارهای مالی هستیم. البته تفاوتهای فرهنگی وجود دارند که ما نیز به آنها توجه داریم. ما باید بر این تفاوتهای فرهنگی غلبه کنیم. سیاستمداران محافظهکار و نمایندگان اتحادیه صنفی قصد دارند از پناهجویان استفاده ابزاری کنند و این موضوع زمانی که استانداردهای اجتماعی در بدترین شکل ممکن وجود دارد، بیشتر است. حزب چپ به طور آشکار این موضوع را رد و اشاره کرده که نیاز به بهبود شرایط اجتماعی برای همه وجود دارد. احزاب راست افراطی معتقدند که ورود غیرقابل مدیریت پناهجویان سوری و سایر پناهجویان از دیگر ملیتها به آلمان و سایر کشورهای عضو اتحادیه اروپا یکی از اصلیترین علل گسترش بحران است. نظر شما دراینباره و درباره سیاستهای کنونی پذیرش مهاجران آلمان چیست؟ مهاجران و موضوعات مرتبط با آنان قطعا یکی از موضوعات محوری در آلمان و اروپا هستند. بااینحال، ما شاهد گسترش بحران در نتیحه افزایش موج مهاجران نیستیم. در زمینه آلمان بحثهای گستردهای درباره سیاستهای مهاجرتی و جذب پناهجویان وجود دارد. پناهندگی و درخواست آن یک حق اساسی است و ما مخالف رسیدن وضعیت جذب پناهجویان به بدترین شکل ممکن هستیم؛ وضعیتی که اکنون به دلیل رویه دولت آلمان در حال حرکت در آن جهت هستیم. خلع سلاح بینالمللی یکی از اهداف اصلی اعلامشده از سوی حزب چپ بوده است. صدراعظم مرکل با تعطیلی تأسیسات هستهای و کاهش بودجه دفاعی موافقت کرده است. نظر شما درباره این رویکرد چیست؟ کاهش بودجه دفاعی در سال 2016 میلادی به میزان 1.2 میلیارد یورو خواهد بود. «زیگمار گابریل»، معاون صدراعظم از حزب سوسیالدموکرات، وعده کاهش صادرات تسلیحاتی آلمان را داده است. با این حال، در عمل این روند رو به افزایش بوده است. ما باید درباره شکست اجرای سیاستهای تسلیحاتی هشدار دهیم و دائما این موضوع را به دولت متذکر شویم. در حوزه سیاست خارجی، حزب چپ مخالف هرگونه مداخله نظامی آلمان در سایر کشورها است. آیا فکر نمیکنید که داعش تهدیدی جدی برای آلمان است؟ داعش تهدیدی برای اروپا و قطعا برای آلمان است. ما مخالف هرگونه مداخله نظامی آلمان هستیم. اقدامات نظامی راهحل رفع معضل تروریسم نیستند. ما کاملا با آن مخالفیم. اقدامات نظامی خود بستر لازم برای رشد و گسترش تروریسم را فراهم میکنند. ضروری است تا مسیرهایی که پول و تسلیحات به داعش میرسند، قطع شوند. هیچ جایگزینی به جای مذاکره میان تمام جریانات و گروههای دخیل در بحران سوریه برای رفع وضعیت کنونی وجود ندارد. حزب چپ به نظام امنیت جمعی جایگزینی برای ناتو با حضور روسیه باور دارد. نظر شما درباره حملات اخیر روسیه علیه منافع داعش در سوریه چیست؟ برخی معتقدند دلیل مخالفت حزب چپ با همکاری نظامی آلمان با ائتلاف بینالمللی، به دلیل رهبری آمریکا در آن ائتلاف است. بله، این درست است که حزب چپ خواستار جایگزینی ناتو با یک نظام امنیت جمعی است. ما هرگونه اقدامات نظامی ناتو در شرق اروپا را محکوم میکنیم. ما اقدامات ناتو و آمریکا را صرفا به دلیل سیاستهای امپریالیستی آنان محکوم نکردهایم، بلکه همواره بمبارانهای روسیه را نیز محکوم میکنیم. «گریگور جیسی»، سخنگوی حزب چپ آلمان پیشتر از روسیه به عنوان یک «دولت سرمایهداری» یاد کرده و از الحاق کریمه به روسیه اننقاد کرده بود. بااینحال، برخی از اعضای حزب چپ آلمان به روسیه تمایل دارند. آیا میتوان گفت که حزب چپ در قبال نوع رویکرد در قبال روسیه دارای وحدت نظری نیست؟ روسیه به هیچوجه دولتی سوسیالیستی نیست. برخی از نمایندگان حزب ما ممکن است سمپاتی بیشتری با روسیه داشته باشند و گروهی دیگر نداشته باشند. بااینحال، این موضوع مهمی نیست. من بیشتر فکر میکنم که ما نیازمند ابتکار عملی برای سیاستگذاری آشتیجویانهای هستیم که روسیه را نیز شامل شود. وضع تحریمها علیه روسیه اقدام نادرستی بود. دراینباره تمام اعضای حزب اشتراک نظر دارند. منتقدان شما بر این باورند که حزب چپ به ایدئولوژی استالینیستی باور دارد و از فرهنگ سیاسی اروپای شرقی دنبالهروی میکند. منتقدان اشتباه میکنند. دوران ایدئولوژی استالینیستی به پایان رسیده و ما نیز این موضوع را بهخوبی میدانیم. نظر شما درباره نهاد اتحادیه اروپا چیست؟ آیا خواستار نابودی اتحادیه اروپا همانند ناتو هستید. برخی بر این باورند که شباهتهایی میان شما و احزاب راست افراطی دراینباره وجود دارد. مشکل و موضوع اصلی انحلال اتحادیه اروپا نیست. موضوع اصلی لزوم دموکراتیزهکردن اتحادیه اروپا و تغییر سیاستها و سیاستگذاریهای اروپایی است. بحثهای زیادی درباره چگونگی دستیابی به این هدف وجود دارد. مسلما نظرات متفاوتی دراینباره دیده میشود. پرسشهای اصلی حول این محور هستند که آیا تغییر در درون اتحادیه اروپا امکانپذیر است یا خیر. اکثریت اعضای حزب به این موضوع باور ندارند. تفاوتی اساسی در رویکرد ما نسبت به اتحادیه اروپا در مقایسه با احزاب راست افراطی وجود دارد. آنان دیدگاهی ملیگرایانه دارند و اغلب از رویکردی نژادپرستانه حمایت میکنند، در حالی که چپها از سیاست ادغامگرایی و همبستگی پشتیبانی میکنند. در سالهای اخیر شاهد رشد پدیده افراطگرایی مذهبی در آلمان بودهایم. علت اصلی بهوجودآمدن این چالش چیست؟ سلفیگرایی یک مشکل جدی است. دلیل جذابیت این ایده و رویکرد برای جوانان کاملا مشخص نیست و کمی پیچیده است. مباحثه دراینباره امری ضروری است. با این حال، یکی از اصلیترین دلایل آن است که به نظر میرسد برای این طیف سلفیگرایی پاسخی برای نیازهای نسل جوانی محسوب میشود که چشمانداز ناروشن و ازدسترفته را پیشروی خود میبینند. پیشبینی شما درباره نتیجه انتخابات فدرال سال 2017 چیست؟ پاسخ به این پرسش بسیار دشوار است. ما انتخابات منطقهای را در 13 مارس خواهیم داشت؛ در مناطق «بادن وورتمبرگ»، «راینلند فالز» و «زاکسن آنهالت». طبق نظرسنجیهای صورتگرفته ما شاهد تغییری قابل توجه در قوای سیاسی هستیم. حزب دموکرات مسیحی در حال ازدستدادن قابل توجه پایگاه رأیدهندگان است و حزب سوسیالدموکرات نیز همین وضعیت را دارد و در مقابل جریان راستگرای افراطی آلترناتیو برای آلمان در حال رشدی قابل توجه است. نتایج این انتخابات منطقهای و انتخابات پس از آنکه در فصل پاییز برگزار خواهد شد به طور قطع بر انتخابات سال 2017 تأثیرگذار خواهند بود. در نتیجه، پیشبینی رویدادها ناممکن است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.