|

نه بکَنیم، نه بکاریم

مجتبی مهرعلی: معماری با زندگی انسان سروکار دارد. مهم‌ترین هدف معماری، فراهم‌آوردن «جایی» برای «آسایش» است. در نتیجه معماری با «انسان» و «جا» سروکار دارد؛ جایی برای آسایش و امنیت؛ جایی برای زندگی و سکونت، جایی برای مستقرشدن و تأمل‌کردن. معماری مطلوب، آسایش جسم و روح انسان را با هم نشانه می‌رود. مهندسی و معماری امروز ما، شبیه کـشتزاری شـده‌ است که‌ آن را شخم می‌زنیم و در آن دانـه‌ای مـی‌پاشیم‌ و تا بـذر مـا جـوانه می‌زند، دوباره آن را شخم می‌زنیم‌ و دوباره بذر گـیاهی دیـگر را در آن می‌پاشیم و این قصه ده‌ها سال‌ است‌ که ادامه دارد و هرروز بر شتاب آن مـی‌افزاییم. تقریبا در تمام شهرها؛ از تهران گرفته تا کوچک‌ترین شهر با ساختمانی آشنا مواجهیم. این ساختمان آشنا، ساختمانی است سه تا پنج‌طبقه، طبقه اول آن در دو طرف‌ در ورودی‌، دو‌ مـغازه دارد. معمولا یکی سوپرمارکت‌ است، از در باریک آن‌ می‌توان‌ به‌ راه‌‌پله‌ای که تا بام می‌رود، وارد شد. در طبقه اول، واحدی مسکونی است که از بیرون دیدنی است. معمولا‌ دو‌ پنجره‌ دارد که اغلب لنـگه‌بـه‌لنگه‌ هستند و از ساختمان‌های تخریب‌شـده قـبلی‌ وام‌ گرفته‌ شده‌اند، دیوارهای داخل خانه هنوز رنگ‌ نشده‌اند، ولی در فضای نشیمن حتما تلویزیونی‌ پهن‌پیکر دیده می‌شود. صورت شهرهای ما آشفته است، در هر محله شاهد تخریب و ساخت‌وساز هستیم. در سال‌های اخیر تعریف خانه کلنگی تغییر کرده است. اگر در سال‌های اخیر، واژه خانه کلنگی برای ساختمان‌های با عمر حداقل بیش از۴۰ سال به‌کار برده می‌شد، اکنون در محله‌های شهر، تخریب ساختمان‌هایی را شاهد هستیم که بیش از 10 سال از عمر مفید آنها نمی‌گذرد. دامنه این تخریب و نوسازی محدود به ساختمان‌های کلنگی یا بافت فرسوده نیست و چه بسیار ساختمان‌های چندطبقه (سه تا پنج‌طبقه) و مقاومی که با هدف ساخت ساختمانی بلند یا مجتمعی تخریب شده‌اند، به‌خصوص اگر این زمین‌ها در مناطق بالای‌شهر قرار گرفته باشند. چرخه تبدیل خانه‌های کلنگی به آپارتمان‌های نوساز سبب شده است تا تخریب خانه‌های مسکونی با عمر کم در شهرهای مختلف امری معمول و متداول باشد. تخریب‌های بی‌رویه تبعات و آثار منفی بسیاری همچون تبدیل جای‌جای شهر به کارگاه ساختمانی، کاهش امنیت اجتماعی، تخریب محیط‌زیست و از همه مهم‌تر جابه‌جایی مداوم محیط زندگی شهروندان دارد، که این آخری منجر به نابودی هویت فرهنگی محله برای ساکنان آنهاست و مفهوم محله و زندگی جمعی را دگرگون کرده است.بسیاری از ساختمان‌‌های مسکونی، ساختمان‌هایی با قدمت ۳۰ تا ۵۰ سال است؛ بناهای ارزشمندی که متعلق به دهه ۵۰ تا ۷۰ است. شاید بتوان با تدبیرهای معمارانه و هزینه‌های اندک، ساختمان‌های باارزش موجود را حفظ و از تخریب بی‌رویه آنها جلوگیری کرد.فضاهای مرده و بی‌روح ساختمان‌های امروز با تدابیری قابلیت زنده‌شدن و احیا را دارند؛ خصوصا مشاعات (پیلوت، پلکان، بام و حیاط) و فضاهای مشترک میان واحدهای مجزا. شاید بتوان همین وضع را که معروضش هستیم اصلاح کنیم. معماری برای نساختن! نه بکنیم و نه بکاریم!

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.