گزارش «شرق» از شکل دیگری از فساد در افغانستان
مدرسه خیالی، سرباز خیالی
اخترمحمد ماکویی
هرات - شخص در جایی مانند ایران در حال کار یا در خانهاش دراز کشیده است و نام معلم یا افراد دیگری که ذکر خواهند شد را به یدک میکشد و در عین حال حقوق ماهانه خود را دریافت میکند، بیآنکه حتی سواد کافی برای خواندن و نوشتن داشته باشد یا حتی در آن اطراف، مدرسهای فعال وجود داشته باشد؛ ولی مدرسه روی کاغذ، در وزارت معارف (آموزشوپرورش) ثبت شده است؛ با آماری از دانشآموزان و معلمانی که در آن فعالاند. این افراد علاوهبر حقوقی که بهعنوان معلم دریافت میکنند، وسایلی نیز که به مدرسه! اهدا میشود را با فردی که از اداره آمده است، شریکاند. این روی دیگری از فساد گسترده در افغانستان است؛ این افراد را «معلم خیالی» مینامند. وزیر آموزشوپرورش نیز در اوایل سال جاری در نشست مجلس نمایندگان این کشور گفته بود مسئولان قبلی این وزارتخانه در زمان حکومت حامد کرزی، بسیاری از مدارس و معلمان را جعل کردهاند. بعد از آن، بررسیها در وزارتخانههای مختلف نشان داد که این افراد خیالی تنها نه در وزارت آموزشوپرورش؛ بلکه در سایر وزارتخانهها نیز وجود دارند. به همین دلیل پزشک، کلینیک، ارتشی، پلیس، شهدا و معلول خیالی به فهرست اضافه شد. در شهر هرات اما در روزهای گذشته گزارشهایی منتشر شده است که نشان میدهد بیشتر این افرادی که بهعنوان معلم ثبت شدهاند، خودشان حتی از این موضوع اطلاع ندارند و حقوقشان به جیب شخص دیگری میرود. رئیس آموزشوپرورش هرات میگوید فساد اداری موجود در اداره این استان بسیار گستردهتر از آن چیزی است که تاکنون بهدست آمده. عدم دسترسی حتی مسئولان دولتی به مناطق ناامن باعث شده است آماری از سطح فساد در آن مناطق در دسترس نباشد. بهنظر میرسد سطح فساد در شهرهای «بسیار ناامن» بیشتر از مناطق «نسبتا ناامن» باشد. در یکی از گزارشها آمده است در «شیندند» که بزرگترین شهر هرات در میان ۱۵ شهرستان این استان است و بیشترین بودجه آموزشی را دارد، در سال تحصیلی گذشته تنها یک مدرسه دخترانه فعال بوده است. یک گزارش دیگر نشان میدهد شماری از معلمان در برخی از روستاها و شهرستانهای هرات حتی نام کتابهای درسی را هم نمیدانند و به جای کتابهای آموزشی وزارت آموزشوپرورش افغانستان، دیوان حافظ، کتاب عربی «قدری»، کتاب عربی «کنز» و «شروط الصواه»را به دانشآموزان درس میدهند! در شهرهای مرزی با پاکستان نیز مدتی پیش گزارش شده بود که یک مدرسه خصوصی کتابهای درسی کشور پاکستان را به دانشآموزان خود تدریس میکند که با دخالت مسئولان ذیربط آن مدرسه مسدود شد. براساس آمار هماکنون در ولایت هرات، نزدیک به ۱۹هزار معلم در ۱۵۰ مدرسه خصوصی و بیش از هزار مدرسه دولتی مشغول تدریس هستند. تعداد دانشآموزان مدارس در هرات نزدیک به یک میلیون نفر است. دیگر حقوق «سرباز خیالی» را نمیدهیم اوایل اسفند پنتاگون، وزارت دفاع آمریکا که حقوق بخش زیادی از ارتش و پلیس افغانستان را میپردازد، اعلام کرد که دیگر حقوقی به سربازان خیالی نمیپردازد. مقامهای آمریکایی گفتند: «تا پایان سال جاری میلادی، تنها حقوق بخشی از نیروهای افغانستانی که حضور فیزیکی در منطقه دارند، پرداخت خواهد شد و پس از آن حقوق ماهانه نیروهای خیالی افغانستان پرداخت نخواهد شد». این در حالی است که نهادهای امنیتی افغانستان حضور سربازان خیالی را رد میکنند. پنتاگون در حالی از تصمیم تازهاش برای جلوگیری از حیفومیلشدن صدها میلیون دلار پول حقوق نیروهای دولتی افغانستانی سخن میگوید که طبق تازهترین یافتههایش، شمار ارتش افغانستان از رقم اصلی خود که ۱۹۵ هزار است، ۲۵ هزار نفر کمتر است. در حالی که اداره بازرسی آمریکا وجود سربازان خیالی را تأیید میکند اما سخنگوی وزارت دفاع ملی میگوید که در صف نیروهای افغانستانی هیچ سرباز خیالی وجود ندارد. با وجود این، فصل آینده جنگ در افغانستان، برای نیروهای دولتی به دلیل تجهیزاتی که از چند کشور دریافت کردهاند، بسیار مهم و سرنوشتساز خواهد بود. در فاصله سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۴ بیش از صد میلیارد دلار برای شکلگیری نظام افغانستان توسط جامعه جهانی در این کشور مصرف شده است. این مقدار پول جدا از صدها میلیارد دلاری است که ناتو و آیساف برای نظامیانشان در افغانستان مصرف کردهاند. پس از گزارشهای متعدد رسانههای خارجی و داخلی در مورد نحوه مصرف این مقدار کمک، حالا روشن شده است که بخش عمدهای از این پول در افغانستان حیفومیل شده است. این فساد نهتنها در میان دولت و نهادهای مستقل داخلی جریان داشته بلکه به گزارش «سیگار» یا «اداره تفتیش کمکهای آمریکا به افغانستان» خود خارجیها نیز در این فساد دست داشتهاند. دست دولت افغانستان به آن عده از افراد خارجی که در گسترش فساد در افغانستان دست داشتهاند، بهسادگی نمیرسد، ولی افراد زیادی در افغانستان حضور دارند که حیفومیلهای میلیون دلاری را صورت دادهاند که راحت در کشور فعالیت میکنند. حکومت وحدت ملی هم در طول بیش از یک سال، کل توجه خود را روی پرونده کابلبانک متمرکز کرده و آن را نشانه عزم حکومت برای مبارزه با فساد میداند؛ درحالیکه همان پرونده هم بهطور کامل حل نشده و بخش زیادی از پولهای اختلاسشده این بانک هنوز بازنگشته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.