|

«اسپات‌لایت» و روزنامه‌نگاری تحقیقی

فیلم «اسپات‌لایت» به معنای نقطه روشن صحنه یا نقطه مورد تمرکز عموم، جایزه اسکار بهترین فیلم امسال را نصیب خود کرد. این فیلم درباره یک گروه روزنامه‌نگاری تحقیقی در روزنامه بوستون‌گلوب است که با روی‌کارآمدن سردبیر جدید، مأمور می‌شوند درباره تعرض جنسی کشیشان به کودکان و نوجوانان در منطقه بوستون تحقیق کنند. اسم این گروه اسپات‌لایت است و بعد از کش‌وقوس‌های فراوان شامل ارتباط‌گرفتن با قربانیان، وکلا، قضات، دادخواست‌های عمومی‌شدن اسناد دادگاه‌ها و تحقیقات قضائی و به‌جان‌خریدن تهدیدهای دادستان‌ها و صاحب‌منصبان بانفوذ منطقه، موفق می‌شوند بیش از 90 مورد تعرض را افشا کنند. فیلم با صحنه تحریریه در روزی که گزارش تیم تحقیق منتشر می‌شود و تلفن‌های تحریریه با تماس‌های مکرر خوانندگان مدام به صدا درمی‌آید به اتمام می‌رسد. داستان فیلم اسپات‌لایت یک داستان واقعی است و بوستون‌گلوب در سال 2003 برای این سلسله‌گزارش‌های تحقیقی جایزه پولیتزر برای خدمات عمومی را دریافت کرد. سردبیر جدید آن‌موقع روزنامه بوستون‌گلوب مارتین بارون بود که اکنون سردبیر روزنامه واشنگتن‌پست است. واشنگتن‌پست بعد از افشای ماجرای واترگیت که به‌ کنار‌رفتن ریچارد نیکسون از ریاست‌جمهوری آمریکا منجر شد، همیشه دارای یکی از قوی‌ترین گروه‌های روزنامه‌نگاری تحقیقی در جهان روزنامه‌نگاری بوده است. گروه مطالعاتی «پروژه سواد خبری» در وب‌سایت خود یادداشتی به قلم روی جی. هریس که گزارشگر سابق وال‌استریت ژورنال است، درباره فیلم اسپات‌لایت منتشر کرده. او در این مطلب نوشته است که این فیلم درس‌های زیادی برای روزنامه‌نگاران در ایفای نقش دیده‌بانِ آزادی مطبوعات در یک رژیم دموکراتیک دارد. هریس چند درس عمده روزنامه‌نگاری تحقیقی را در این فیلم مرور کرده است: تأیید صحت و مستندسازی بعد از جلسه تصمیم‌گیری درباره موضوع گزارش تحقیقی، دبیر گروه اسپات‌لایت کار خود را برای دریافت چشم‌اندازی از موضوع شروع کرد. گزارشگران ابتدا آنچه را که در بوستون‌گلوب قبلا منتشر شده بود مرور کردند. آنها موارد زیادی پیدا نکردند چون دادگاه‌ها به صورت خصوصی و غیرعلنی برگزار شده بود. یکی از گزارشگران به دیوان‌عالی درخواست داد که جزئیات محاکمه علنی شود. یکی دیگر از گزارشگران به‌دنبال وکیلی رفت که کار قربانیان را پیگیری می‌کرد. او به‌طور مستقیم با قربانیان صحبت می‌کرد که از صحت ادعاهای آنان مطمئن شود. گزارشگران فهمیدند کشیش‌هایی که مرتکب تجاوز شده‌اند زودتر از دیگران محل کار خود را عوض کرده‌اند و با مطالعه دقیق و زمان‌بر اطلاعات خام، به فهرستی دست پیدا کردند که نزدیک به فهرست واقعی بود اما به کسی در داخل کلیسا نیاز داشتند که آن را تأیید کند. دبیر گروه مدت‌ها با یکی از صاحب‌منصبان درگیر بود تا اینکه در شب کریسمس توانست او را متقاعد کند که به فهرست نگاه بیندازد و آن را تأیید کند. کار گروهی باب وودوارد، یکی از دو روزنامه‌نگاری که ماجرای واترگیت را افشا کردند، می‌گوید که تحریریه یک گروه گزارش تحقیقی، مغز متفکر گزارش‌هاست که هیچ‌کسی به صورت انفرادی نمی‌تواند کار آن را انجام دهد. گروه اسپات‌لایت به‌روشنی تفاوت در نگاه از زوایای مختلف، تجربه گزارشگری، مهارت و خلق‌وخو را میان اعضای گروه تحقیق نشان داد. ما همیشه به اشتباه تصور می‌کنیم که گزارش تحقیقی کار یک گزارشگر «گرگ تنها» است یا دو، سه اسمی که به‌عنوان نویسنده گزارش منتشر می‌شود اما در حقیقت، این یک کار تیمی است که افراد بسیاری در جمع‌آوری و به‌دست‌آوردن اطلاعات و جزئیات آن نقش داشته‌اند. پیش‌زمینه یکی از لحظات کلیدی فیلم اسپات‌لایت این است که سردبیر از دبیر گروه تحقیق می‌خواهد به‌جای اینکه بر یکی از کشیش‌هایی که قبلا مرتکب جرم شده تمرکز کند، به کل آن «نهاد» بپردازد؛ سردبیر از گزارشگران تحقیقی می‌خواهد به‌جای اینکه روی فهرست چند کشیش که در یک منطقه از بوستون دست به تخلف زده‌اند متمرکز شوند، تصویری از مسیر اشتباه کل نهاد کلیسای کاتولیک و اعضای آن به خوانندگانشان ارائه کنند. سردبیر به گروه می‌گوید تنها راه برای متوقف‌کردن این سوءاستفاده‌ها این است که نشان داده شود کلیسا با پنهان‌کردن خطاهای کشیش‌های خود، به‌جای اینکه خطاکاران را حذف کند، از آنها حمایت می‌کند؛ بنابراین با نشان‌دادن یک خطای نهادی، به زمینه‌هایی وسیع‌تر نگاه شده است. از سوی دیگر، وقتی که حادثه یازدهم سپتامبر اتفاق افتاد، گروه اسپات‌لایت گزارش‌های خود را با تأخیر منتشر کرد تا تأثیر آن در هیاهوی حادثه تروریستی حمله به برج‌های دوقلو محو نشود. انصاف ایده انصاف در روزنامه‌نگاری اغلب به این مربوط می‌شود که همه جنبه‌های یک وضعیت در مطلب به‌درستی و بدون انگیزه‌های شخصی منعکس شود. این کاری بود که دقیقا گروه اسپات‌لایت انجام داد؛ آنها همان‌قدر که سراغ قربانیان و وکلای آنها رفتند، سراغ مسئولان کلیسا و کشیش‌هایی که متهم به تجاوز بودند هم رفتند. از سوی دیگر، قبل از اینکه اولین گزارش بوستون‌گلوب منتشر شود، آنها سؤالاتی را برای مقامات کلیسا فرستاده و فرصت پاسخ‌گویی را برای آنها فراهم کرده بودند اما کلیسا اعلام کرده بود که حتی نمی‌خواهد به سؤالات نگاهی بیندازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.