رهبران ترکیه و اتحادیه اروپا باری دیگر برای رفع بحران پناهجویی گردهم آمدند
پناهجو، نردبان اروپایی ترکیه
کمتر کشوری است که تاکنون کنوانسیون پناهندگان سازمان ملل را امضا نکرده باشد. دراینمیان، ترکیه تنها عضو این کنوانسیون است که به ادعای دیدهبان حقوقبشر، به هنگام بررسی درخواستهای پناهندگی محدودیتهای سفتوسخت جغرافیایی را مد نظر قرار داده و تنها درخواست شهروندان اروپایی را به رسمیت میشناسد. حال یک جنگ منطقهای خانمانسوز در همسایگی ترکیه را که فقط در سال جاری میلادی، 135هزار آواره روانه دریای اژه و مدیترانه کرده، به این معادله اضافه کنید تا دریابید چرا 10هزار پناهجوی درمانده در مناطق مرزی یونان و مقدونیه و البته هزارانهزاری که عاقبت در روزها و هفتههای جاری از ترکیه قدم به خاک اتحادیه اروپا خواهند گذاشت، سبب شده تا رهبران اروپایی برای حل بحران به آنکارا متوسل شوند؛ روزنهای که شاید یکی از آخرین امیدهای دولتهای اروپایی برای حل بحران پناهجویی باشد، اما بدونشک تازه آغاز تمامی فرصتهای ترکیه برای تثبیت جایگاه ناشایست خود در اتحادیه اروپا است. رهبران اتحادیه اروپا در حالی روز گذشته برای برگزاری نشستی اضطراری با «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر ترکیه در بروکسل، پایتخت بلژیک، گردهم آمده بودند که به نظر میرسد تلاش آنان برای کاهش موج ورود پناهجویان به خاک اروپا بیش از آنکه با سد اختلافات دروناروپایی روبهرو باشد، مانع بزرگی چون فرصتطلبی دولت «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه را پیشرو دارد. اتحادیه اروپا در طرحی که برای اولین بار ماه نوامبر گذشته ارائه شد، خواهان آن است که دولت ترکیه، گذشته از تشدید اقدامات خود علیه شبکههای قاچاق انسان، باری دیگر میزبان آن دست از پناهجویان غیرسوری باشد که پیشتر با اهدافی اقتصادی، لابهلای موج گریختگان از جنگ، خود را از ترکیه به یونان رسانده و اکنون بخش بزرگی از بار پناهجویان بلاتکلیف در خاک آن کشور را تشکیل میدهند. استیصال دولتهای اروپایی و نیاز جدی آنان به کمک ترکیه در تقسیم بار پناهجویان البته آنکارا را در موضعی دست بالا قرار داده است. شاهد این مدعا نیز طومار بلندبالای مطالباتی است که داووداوغلو روز یکشنبه و پیش از آغاز رسمی نشست بروکسل، روی میز رهبران اروپایی گذاشته است. جدای از چشمبستن بر مصادره دولتی روزنامه «زمان» توسط حزب حاکم «عدالت و توسعه» در روز جمعه گذشته که بهخودیخود نافی ارزشهای ادعایی اروپایی و امتیازی منفی در قبال پیوستن به اتحادیه اروپاست، گزارشها حاکی از آن است که دولت اردوغان درصدد است تا در ازای امضای موافقتنامه موردنظر، تضمینهای بیشتری در قبال عضویت در آن اتحادیه بهدست آورد. آزادسازی کامل ویزا برای تمامی شهروندان ترکی که قصد سفر به کشورهای اروپایی دارند و تسریع مذاکرات درباره عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا که سالهاست در محاق فرو رفته، فقط بخشی از شروط اساسی آنکارا برای امضای موافقتنامه است که یکشنبهشب در جریان نشست پنجساعته داووداوغلو با «آنگلا مرکل»، صدراعظم آلمان و «مارک روته»، نخستوزیر هلند ارائه شده است. ترکیه همچنین خواستار آن شده که علاوه بر افزایش میزان منابع مالی وعدهدادهشده به آن کشور برای تأمین نیازهای پناهجویان که درحالحاضر به سهمیلیارد یورو بالغ میشود، برخی مفاد توافقنامه نیز که مانع از ارسال پناهجویان حاضر در خاک آن کشور به یک کشور سوم اروپایی میشود، بازنگری شوند. آنکارا پیشتر این شرط اتحادیه اروپا را پذیرفته بود، اما اکنون مدعی است در ازای پذیرش پناهجویان عودتدادهشده از کشورهای اروپایی، بهخصوص یونان، باید با نظر به چشمانداز بحران از اختیارات مشابهی برخوردار باشد. اما این تنها یک سوی ماجرا است. مذاکرهکنندگان آلمانی در حالی بر این باورند که درخواست آنکارا مبنی بر تسریع روند عضویت در اتحادیه اروپا و آزادسازی ویزا برای شهروندانش، احتمالا با مقاومت شدید دیگر رهبران اروپایی روبهرو خواهد شد که شخص آنگلا مرکل نیز دل خوشی از مفاد مندرج در پیشنویس موافقتنامه پیشنهادی ندارد. او روز گذشته و پیش از آغاز نشست بروکسل، بر نارضایتی خود از متن پیشنویس توافقنامه تأکید و اظهار کرد پاسخ اتحادیه اروپا به بحران کنونی نباید بههیچعنوان متضمن مسدودکردن مسیر گریز پناهجویان باشد. اشاره او به بندی از پیشنویس توافقنامه بود که مستلزم بستن مسیر ورود پناهجویان از منطقه بالکان به خاک اروپا خواهد بود. صدراعظم آلمان همچنین در شرایطی مذاکرات پیشرو برای دستیابی به توافقی که کمکحال تمامی کشورهای اروپایی و نهفقط چند دولت معدود آن باشد را بسیار دشوار دانسته و اظهار امیدواری کرده تا نشست جاری در سایه تعامل ترکیه، راهکاری پایدار برای حل بحران پناهجویی بهدست دهد که آلکسیس سیپراس، نخستوزیر یونان نیز پس از ورود به بروکسل، از تمامی همتایان اروپایی خود خواسته تا عاقبت طرح معوقمانده تقسیم پناهجویان را عملی کنند. او در حالی بر لزوم احترام تمامی کشورهای عضو اتحادیه اروپا به هرگونه توافق بهدستآمده در نشست جاری تأکید کرد که با وجود توافق ماه سپتامبر گذشته رهبران اروپایی درباره تقسیم 160هزار نفر از پناهجویان حاضر در خاک یونان و ایتالیا در دو سال آینده، تاکنون فقط 700 نفر از آنان به دیگر کشورهای عضو اتحادیه اروپا منتقل شدهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.