دلایل شهرت بیشتر «اسکات کلی» نسبت به «میخاییل کورنینکو»
اهمیت روابط عمومی و رسانهای یک مأموریت
محمدرضا رضایی
مأموریت مشترک «اسکات کلی» و «میخاییل کورنینکو» (با آنکه 341 روز بیشتر نبود)، به «مأموریت یکسال در فضا» معروف شد و از چندماه قبل از اعزام آنها به فضا تا زمان بازگشت به زمین، بازتاب زیادی در بین مردم و رسانههای جهان داشت. اما نکته جالبتوجه در این خبرها، توجه بسیار ویژه رسانهها به «اسکات کلی» بود. به عبارت بهتر این فضانورد آمریکایی نسبت به همتای روسی خود، بسیار بیشتر در کانون توجه قرار داشت. در این یادداشت، فارغ از دستاوردهای علمی، مأموریت و نقش هر یک از فضانوردان حاضر در آن، قصد داریم به این پرسش پاسخ دهیم که چه عواملی باعث شد «اسکات کلی» در این مأموریت مشترک، نسبت به «کورنینکو» معروفتر شود؟ به بیان دیگر قصد داریم در این مطلب کوتاه، اهمیت روابط عمومی و رسانهای مأموریت را بررسی کنیم. نخستین اقامت رکوردشکن آمریکا نخستین و تنها تجربههای اقامتهای مستقل و طولانیمدت فضانوردان آمریکایی در فضا، در ایستگاه فضایی اسکایلب بود. این ایستگاه بین سالهای 1973 تا 1975 پذیرای سه گروه سهنفره از فضانوردان آمریکایی بود که بیشتر آنها حدود 73 روز در آن اقامت کردند. آمریکا پس از آن هیچگاه ایستگاه فضایی مستقلی در مدار زمین نداشته است. از طرفی دیگر تقریبا تمام مأموریتهای سرنشیندار آمریکایی از آغاز دهه 1980 تاکنون توسط فضاپیماهای شاتل انجام شد. فضانوردان در این فضاپیماها هم نمیتوانستند بیشتر از دو هفته در فضا زندگی کنند چراکه اصلا شاتلهای فضایی برای اقامتهای طولانیمدت در فضا طراحی نشده بودند. اما در دهه 1990، انجام چند مأموریت مشترک آمریکا و روسیه در ایستگاه فضایی میر، این امکان را به کارشناسان آمریکایی داد تا علاوه بر استفاده از تجربیات ارزشمند روسیه در زمینه طراحی و ساخت ایستگاههای فضایی، فضانوردان آن کشور نیز اقامتهای چندماهه در فضا را تجربه کنند و به این شکل برای اقامتهای آتی در ایستگاه فضایی بینالمللی آماده شوند. ازاینرو با اقامت «کلی» در ایستگاه فضایی بینالمللی، برای نخستینبار در تاریخ فضانوردی ایالات متحده، فضانوردی از این کشور نزدیک به یکسال در فضا زندگی کرد. این در حالی است که رکورد پیشین اقامت فضانوردان آمریکایی، مربوط است به «میخاییل لوپز آلگریا» که در سال 2006 و به مدت 215 روز در ایستگاه فضایی بینالمللی اقامت کرد. بههمیندلیل سفر «اسکات کلی» به فضا، اگر نگوییم یکی از نقاط عطف، دستکم یکی از رویدادهای مهم تاریخ فضانوردی آمریکا بهشمار میرود. بههمیندلیل ناسا این موضوع را در رسانهها، بسیار پررنگ مطرح کرده است. از آن طرف، فضانوردان روسی پیش از آن در ایستگاههای فضایی سالیوت-7 و میر، اقامتهایی بهمراتب بیشتر را تجربه کرده بودند و از این بابت به نظر میرسد، برای روسها ارزش رسانهای حضور «میخاییل کورنینکو» در این مأموریت، نسبت به همتای آمریکاییاش، کمتر بود. «اسکات کلی» و برادر دوقلویش «اسکات کلی» و برادر دوقلویش «مایک کلی»، هر دو از خلبانان و فضانوردان برجسته آمریکایی هستند. دوقلوبودن این دو فضانورد، از سالها قبل، آنها را به یکی از سوژههای جذاب رسانهای تبدیل کرده بود، بهخصوص که در برههای، زندگی شخصی «مایک کلی» و تلاش او برای بهبودی همسرش از یک بیماری یا به بیان دقیقتر مشکل جسمی، بازتاب زیادی در رسانههای غیرعلمی و عمومی آمریکا و جهان پیدا کرد. مجموعه این عوامل و عوامل دیگر، بهنوعی از لحاظ اجتماعی باعث شده بود، «اسکات» و «مایک»، شهرت و محبوبیت خاصی در آمریکا و حتی جامعه جهانی پیدا کنند. اما دوقلوبودن این فضانوردان، فقط نظر عامه مردم را جلب نکرد بلکه کارشناسان ناسا نیز با استفاده از این موقعیت نادری که در اختیار داشتند، آزمایشهای متنوعی را برای بررسی اثر اقامتهای طولانیمدت انسان در فضا طراحی کردند. از آنجا که «اسکات» و «مایک» دوقلوهای یکسان هستند، به طور همزمان آزمایشهای مشابهی روی «اسکات» در فضا و روی «مایک» در زمین انجام میشد. انجام آزمایشهای یکسان روی دوقلوها، امکان مقایسه دقیق نتایج را برای کارشناسان فراهم کرده است. «اسکات کلی» و شبکههای اجتماعی یکی از نکات جالبتوجه که به شناخت بیشتر «اسکات کلی» نسبت به همکار روس خود در این مأموریت کمک کرد، استفاده صحیح و هوشمندانه او از شبکههای اجتماعی پرطرفداری مانند اینستاگرام و توییتر بود. گفتنی است حسابهای کاربری او در این دو شبکه، بیش از یک میلیون و 800 هزار دنبالکننده داشت! این شبکهها باعث ارتباط مستقیم و بیواسطه مردم با «اسکات کلی» میشدند. او با معرفی هشتگ معروف#yearinspace دیگران را به همراهی با خود تشویق میکرد. اما جذب این تعداد هوادار، آن هم از سراسر جهان، به همین سادگی نبود. او بهخوبی میدانست که چه مطالب و تصاویری را در توییتر و اینستاگرام خود منتشر کند. انتشار تصاویر و ویدئوهای جذاب از فعالیت در فضا بههمراه تصاویر زیبایش از مناطق مختلف دنیا از دریچه ایستگاه فضایی بینالمللی، از جمله کشورهایی مانند ایران، باعث پیوند عاطفی بین او و مردم سراسر جهان شد. حال وبلاگ شخصی «اسکات کلی» در سایت ناسا یا سایر حسابهایش در فیسبوک و دیگر شبکههای اجتماعی را هم به اینها اضافه کنید. البته پیش از این فضانوردانی مانند «کریس هدفیلد» (فضانورد کانادایی) یا برخی از فضانوردان اروپایی و آمریکایی دیگر، در تجربیات مشابه و البته بسیار موفقی زمینه استفاده از شبکههای اجتماعی برای نشاندادن فعالیتهای خود در فضا را داشتند و گویا چنین کاری به یک سنت ترویجی در میان فضانوردان تبدیل شده است. در این وضعیت، «میخاییل کورنینکو» حضوری در شبکههای اجتماعی نداشت و حتی یک حساب کاربری در شبکههای پرطرفداری مانند اینستاگرام و توییتر از او به زبان انگلیسی وجود نداشت. هرازگاهی حساب کاربری روس کاسموس در اینستاگرامش از او مطلبی، آن هم به زبان روسی منتشر میکرد که برای اغلب مردم دنیا قابلفهم نبود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.