فداییان حقیقی جزیره گِرد
ستاره جاوید
قبله آمال اهالی تئاتر است؛ ساختمان مدور و استوانهای که در طول 42 سال عمر خود، دو دسته آدم به خود دیده است: هنرمندان و هنربندان. حرفزدن درباره هنرمندان انگیزه این نوشتار نیست و آنچه قرار است در این سطور به آن پرداخته شود، وجهه دیگری از صورت مردمی تئاتر شهر است که بهویژه در دو دهه اخیر، نمود بسیاری داشته و فداییان بسیاری را در این وجهه تقدیم جامعه مردمی کرده است که در هالهای از بیخبری رسانهای باقی ماندهاند و هیچگاه مورد توجه رسانهها قرار نگرفتهاند، زیرا همیشه زیر سایه سنگین حضور هنرمندان و شهرت فریبای آنان، گمنام باقی ماندهاند. قصه، قصه هنربندان است؛ کسانی که پای ثابت حضور در غروبها و شبانگاههای تئاترشهر هستند و به امید روزنی، شب را تا دیروقت در آنجا پرسه میزنند و گاه دیده شده که به هرکس میرسند بلیت رایگان هم طلب میکنند که برای دقایقی میهمان یکی از سالنهای اجرا در این جزیره گرد و رازآلود باشند و دمی از زندگی خستهکننده و مشقتبار خود فاصله بگیرند. هنربندان، کسانی هستند که زندگینامه آرتیستهای سالهای دور و نزدیک ایران و حتی جهان را موبهمو از بر هستند و خیلی مصمم و عجیب، سالهاست به صورت ثابت و مؤمنانه هر غروب به تئاترشهر میآیند و روی دیوارکهای سیمانی اطراف این ساختمان مدور مینشینند، نخبهنخ سیگار دود میکنند و بلوف میزنند و مدام در حال انتقاد از وضعیت تئاتر، نبودن متنهای خوب و بازیهای تأثیرگذار هستند. برخی از هنربندان، فارغالتحصیلان تئاتر هستند و بسیاری دیگر از صنوف دیگرند و در پی سکوی پرتاب و رسیدن به شهرت از سکوی تئاتر و بازیگری و جذب شانسی گذرا، وفادارانه و شببهشب به اینجا میآیند و جز گپزدنهای بیهدف و بینتیجه، کار دیگری نمیکنند و از این گفتوگوهای تلخ، هیچچیز عایدشان نمیشود. این حکایت هرشبه تئاترشهر است که میزبان هنربندانی است که متعصبانه هنر را دوست دارند، خودشان را هنری معرفی میکنند و اگر از آنان بخواهی اندر فواید تئاتر و هنر برایتان حرف بزنند، ساعتها حرف برای گفتن دارند بیآنکه خسته شوند بااینحال، برای تعالی هنر، نهتنها کاری نمیکنند، بلکه جز حاشیهسازی و شایعهپراکنی و تحلیلهای سلیقهای از مواضع هنرمندان و حرفزدن درباره دیگران، هیچ ایدهای ندارند و این روی پنهان تمام ژستهای روشنفکرمآبانه کسانی است که معتقدند تئاتر ایران درجا زده است. اینان با طناب ضخیم علاقهشان به هنر، خودشان را به طناب بیجان جامعه هنری گره زده و متعصبانه خودشان را محق میدانند که درباره هنر و هنرمند حرف بزنند. در خوشبینانهترین حالت، در میان این افراد قربانیانی - به این دلیل قربانی هستند که نمیدانند از هنر چه میخواهند و تمام هشت ساعت پس از کار روتین روزانهشان را به تئاترشهر میآیند و وقتگذرانی میکنند - را میبینی که بهترین ساعتهای عمرشان را بیآنکه هدف روشنی را دنبال کنند، پای حضور در تئاترشهر فدا میکنند. در یک حساب سرانگشتی، هر شب از ساعت 18 تا 23 بیش از صد نفر از این آدمها را میبینی که پای ثابت حضور در حاشیه این جزیره گرد هستند و بیآنکه خودشان بدانند چرا به این پرسهها و دورهمیهای بیهدف اعتیاد پیدا کردهاند، هر شب گرد هم میآیند و فقط حرف میزنند و حرف میزنند و حرف میزنند. خیلیهایشان صادقانه اعتراف میکنند که نمیدانند چرا به تئاترشهر میآیند و به این دورهمیها دلخوش کردهاند. به گفته یکی از این فداییان بیهدف، «نمیدانیم چه چیزی در اتمسفر تئاترشهر هست که تو را به اینجا میکشاند. حسرت شهرت و آرزوی بازی در یک پیس، در قلب ما مانده و خودمان هم نمیدانیم چرا هر شب به اینجا میآییم و وقت میگذرانیم. ما قربانی هنر شدیم!». برخی از این هنربندان، در اشلی آرمانیتر، در آرزوی دریافت پیشنهادی برای بازی در نمایش، تلهتئاتر یا حتی سریالی تخیلی، ماهها و حتی سالها به این جزیره گرد میآیند، بیآنکه خسته شوند، روی دیوارکهای سیمانی مینشینند، سیگاری آتش میزنند و در آرزوی جذب در جادوی هنر، عمرشان را تلف میکنند. بسیاری از اینان هنر را میشناسند و جزءبهجزء زندگینامه فلان آرتیست را برایت سوفله میکنند اما دستکم، نه برای اعتلای هنر، بلکه برای اعتلای خود، کاری نمیکنند. اینان به اذعان خود، هنربندانی هستند که هم میخواهند در حاشیه امن برخورداری از یک شغل آبرومند، سر کنند که هر صبح تا عصر در آن به سر میبرند و حقوق مکفی و بیمه و تأمین اجتماعی دارند و هم میخواهند غروبها به جزیره گرد تئاترشهر بیایند و بخت خود را در هزارتوی هنر و زندگی هنرمندانه بیازمایند! غافل از اینکه برای ورود به دنیای پرزرقوبرق هنر و ماندن در آن، باید حاشیه امن را رها کنی و دل به دریا بزنی و عزمی را که برای گذران وقت در حاشیههای فراموششده تئاترشهر جزم کردهای، خرج گذران زندگی در مدیومی کنی که نه از امنیت شغلی در آن خبری است، نه امید بیمهای و نه امید حقوقی مکفی برای گذران زندگی. هرچه هست عشق به زندگی در حرفهای است که ابتدا همهچیز را از تو میستاند و در قبال آن، همهچیز را به تو هبه میکند. از همه زندگی تو میکاهد و به همه زندگی تو اضافه میکند. تفاوت در این دو نگاه است که فداییان واقعی دنیای هنر و قربانیان حقیقی جزیره گرد تئاترشهر را از فدایینمایانی که هر شامگاه ناله سر میدهند، مظلومنمایی میکنند و مدام میگویند ما عمرمان را فدای تئاتر ایران کردیم اما چیزی عایدمان نشده است، جدا میکند. قربانیان واقعی جزیره گِرد هنرمندانی هستند که زندگیشان، جوانیشان و تمام دارایی فکری، جسمی و روانیشان را به پای هنرشان وقف میکنند و هنر را با جان و جسم مشق میکنند و برای حضور در نمایشنامهها یا تلهتئاترها، به تئاترشهر نمیآیند، بلکه در خانههایشان میمانند و با صحنه زندگی میکنند؛ صحنهای که سکوی پرتاب آنان به دنیای رازآلود شهرتهای افسانهای نیست، بلکه خود زندگی است. صحنه برای آنان خانه است. تئاترشهر برای ایندسته از آدمها هم که هنر را با جانودل مشق میکنند و به هنر بند نشدهاند، کعبه آمال است، اما این کجا و آن کجا!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.