یادداشتی درباره فیلم سینمایی دو
فیلمی با مسئله زنانه
شیرین احمدنیا.جامعهشناس و عضو هیأتعلمی دانشگاه علامه طباطبایی
در این فیلم بار دیگر با مسئله زن و مسئله زندگی و سرزمین مواجه هستیم، اما از منظری دیگر. زنی را میشناسیم که در میانسالی، شکسته و غمگین است، با سرسختی و مطالبهگری، حق خود را از زندگی میطلبد؛ حق خود را برای بهرهمندی از معیشت، برای بهرهمندی از صمیمیت نوعی (!) شریک زندگی، هرچند محدود و غیرمتعارف (چراکه همواره به کمها راضی بوده و هست)، حق خود را برای بهرهمندی از اندکی شادی و تفریح، همراهی و حمایت، حق خود را برای ایفای نقش مادری و حق خود را برای این میطلبد که بگوید، به یاد آورد و بفهماند که انسان است و شریف است و شرف دارد و خود، همدل است و تکیهگاه و میتواند حمایتگر باشد و باز، با همه اینها، مکرر به یادش میآورندکه، تحقیر میشود، مظلوم واقع میشود، نادیده گرفته میشود، طردش میکنند. میگذارندش که در تنهایی خویش بگرید و درد بکشد. زنی است که در حاشیه زندگی میکند و در حاشیه زندگی دیگران، میمیرد، قیاسکردنی با موشهایی در کنج، دور از صحنه اصلی زندگی که ردی بر زندگی ایفاگر نقش اصلی صحنه باقی میگذارند و در این میانه مسموم میشوند، لگدمال میشوند و عاقبت محکوم به فنا هستند در سکوت و زندگی ادامه مییابد. با نمایندهای از زنان نسل جوان روبهرو میشویم که جستوجوگر است، جسور و پردهدر است، در این سهمخواهی ناموفق نسل قبل، قائل و راضی به سکوت، مماشات و مدارا نیست، صدایش را بلند میکند و در مطالبهگریاش، حریم و مرز نمیشناسد، باکش نیست که از چارچوبها دربگذرد و قواعد و اصول و ارزشها را به سخره بگیرد؛ چراکه دیگر به کاراییشان و نتیجهبخشبودنشان ایمان ندارد، باور ندارد و در عالم خود، دیگر نمیگذارد زنان گول بخورند و فریب بخورند. بیپرواست و از سهم خویش بیشتر میطلبد. متوجه بازی شکستخورده نقشهای جاافتاده «در چارچوبها»ست، هشدار میدهد، خود آستینها را بالا میزند و برای رتقوفتق امور پای به میدان رویارویی هم میگذارد، اما تنبیه میشود، مورد سوءظن واقع میشود و «آورده»اش به نظم مسلط سنگین، به همانجا که نسل قبل معتقد است تعلق داشته، بازگردانده میشود! مرد این میدان، از سوی دیگر، سرگشته است، پریشان است و در حسرت آنچه بود و داشت، اینک در شرایط گذار، در وضعیتی ناپایدار، آمده است که برود! در گذشتهای که با شدت بر حال امروزش سنگینی میکند، گرفتار و دستدرگریبان است. او را در تلاشی سختکوشانه مییابیم برای محوکردن نشانههای زندگی آرام و امن گذشته که امروز، دیگر، همان نشانههایش هم، بلای جانش شدهاند و آرام نمیگذارندش. با حذفکردن این نشانهها گویی خود را هم از هستی، حذف میکند، آنچنان، سردرگریبان است که متوجه حضور غریبانه «زندگی» در حاشیه حضور خودش در صحنه هم نمیشود -که چگونه با نگاهی نیازمند و مشتاق به او مینگرد، چشمهای نگران و دغدغهمند و نگاههای تشنه محبت را درنمییابد و پیامهایی که میرسند ناخوانده باقی میمانند. چشمهای مرد از هرگونه مواجهه گریزان است؛ چراکه ذهنش درگیر و در سودایگذار است. پناهش را در افقی ناروشن و مبهم در دوردستها میجوید، افقی کور و ناپیدا، در جایی دیگر! فیلم قوی و تأثیرگذاری است و کارگردان جوان ما، نگاه پختهای دارد به ظرایف زندگی اجتماعی و مناسبات جاری پیرامون ما که در خلال تجربههای امروزین و در تقابل با تجربیات نسلهای قدیم و جدیدمان در لحظههای زندگی، مدام امید میزاید و باز از پس آن یأس به بار میآورد و تماشاگر را در شناسایی پیچیدگیهای زندگی پرتلاطمی که شتاب، بیقراری و شدت ناملایمات به تجربه روزمره تبدیل شده، با تبحری شایسته تحسین با خود همراه میکند. مجموعه اینها، فیلم را به اثر سینمایی متفاوتی که نگاهی اجتماعی و برخاسته از شناخت دقیق مسائل جامعه، بهویژه مسائل زنان دارد تبدیل کرده است که پیدایش آن، بهویژه برای من بهعنوان جامعهشناس مغتنم است. به این کارگردان جوان و مستعد و مجموعه همکاران و همیاران و نقشآفرینان صاحب سبک در این فیلم که محصولی متفاوت به عرصه سینما عرضه کردهاند، تبریک میگویم و برایشان آرزوی موفقیتهای بیشتر دارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.