نخستوزير تركيه به ايران آمد
داوود اوغلو در تهران
شرق، آرزو فرشيد : احمد داوود اوغلو، نخستوزیر ترکیه دیروز عازم تهران شد تا در سفر دوروزهای که با هدف توسعه و تحکیم مناسبات و همکاریهای سیاسی، فرهنگی و اقتصادی دوجانبه برنامهریزی شده است؛ با مقامات عالیرتبه ایران دیدار و رایزنی کند. بعد از اجرائیشدن برجام نخستین بار است که یک هیأت بلندپایه اقتصادی و سیاسی ترکیه به ایران آمده و انتظار میرود که در توسعه همکاریهای حوزه اقتصادی، انرژی، حملونقل، گمرک و تجارت، ارتباطات و توسعه نقش بسزایی داشته باشد؛ اما موضوع مهمتر و قابلتوجهتر در این سفر مذاکراتی است که احتمالا میان دو کشور در مورد مسائل منطقه انجام میشود. ایران و ترکیه که در سالهای دولت احمدینژاد در مورد مسائل منطقهای از جمله سوریه اختلافات قابل توجهی پیدا کرده بودند اکنون به سوی بهبود روابط میروند و رفتوآمدهای دیپلماتیک مقامات دو کشور مصداق این مدعاست. اوایل سال جاری بود که رجبطیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه درست پس از آنکه در مصاحبهای با شبکه تلویزیونی فرانس ۲۴ ادعا کرده بود ایران در حال تلاش برای تسلط بر خاورمیانه است و تلاشهای آن باعث آزار آنکارا، عربستان و کشورهای عرب خلیجفارس شده است؛ به ایران آمد؛ سفری که کوتاهبودن زمان آن بسیار مورد توجه قرار گرفت. بهخصوص آنکه اردوغان در همان چهار، پنج ساعت به دیدار مقام معظم رهبری نیز رفت. او علاوه بر این سفر در حاشیه نشست سالانه سازمان ملل نیز با حسن روحانی دیدار و گفتوگو کرد. اگرچه سفر محمدجواد ظریف به ترکیه انجام نشد و درست قبل از پرواز لغو شد، اما رحیمپور، معاون وزیرخارجه کشورمان سفری به ترکیه داشت. اکنون نخستوزیر ترکیه در تهران است و حسن روحانی نیز سفر به این کشور را در دستور کار دارد. به اعتقاد کارشناسان این رفتوآمدها و مذاکرات در حلوفصل اختلافات میان دو کشور که عموما به مسائل منطقه مربوط میشود، نقش مؤثری خواهد داشت. علاوه بر این، مقامات ترکیه نیز امیدوارند که چنین نتیجهای حاصل شود. رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور این کشور در آستانه سفر نخستوزیرشان به تهران گفته بود که امیدوار است داوود اغلو با نتایج خیری از تهران بازگردد. او هنگام بازگشت از سفر گینه و در گفتوگو با خبرنگاران، وضعیت منطقه را خیلی حساس و جدی توصیف کرده و با اشاره به سفر نخستوزیر ترکیه به ایران گفته بود که «این سفر هم خیلی مهم است و امیدوارم جناب نخستوزیر با نتایج خیری از آنجا بازگردد». از آنجایی که حدود یک هفته تا مذاکرات صلح سوریه- نهم مارس- در ژنو باقی است، انتظار میرود مقامات ایران و ترکیه در این خصوص به رايزني بپردازند. این دو کشور همسایه از همان سال 2011 که بحران سوریه شروع شد و ترکیه به حمایت از معارضین در این کشور پرداخت- اردوغان آشکارا خواستار کنارهگیری بشار اسد بود- در مقابل یکدیگر قرار گرفتند. مقامات ایران و آنکارا بارها مواضعی علیه یکدیگر اتخاذ کردند و رسانههای ترکیه همواره ایران را به خاطر حمایت از دولت اسد به چالش کشیدند. اختلافات دو کشور روزبهروز بیشتر میشد. از همینرو وقتی اردوغان - در آن روزهایی که نخستوزیر بود- به ایران آمد و با احمدینژاد و مقام معظم رهبری دیدار کرد؛ بعد از بازگشت به کشورش مدعی شد «ایران به دلیل نداشتن صداقت، وجهه بینالمللیاش را از دست میدهد». ایران نیز از اینکه استانبول میزبان مذاکرات هستهای با اعضای 1+5 باشد، راضی نبوده و ترجیح میداد که بغداد میزبان مذاکرات باشد. یکی دیگر از محورهای اختلافی دو کشور، بحران یمن است. ترکیه به خاطر این موضوع نیز ترجیح میداد که قدرت ایران در منطقه کاسته شود. اردوغان در آستانه سفری به تهران از سلطه ایران بر منطقه سخن گفت و وزارت خارجه ایران نیز به این مواضع واکنش نشان داده و کاردار آنها را احضار کرد. ظریف در پاسخ به اظهارات اردوغان گفته بود «کسانی که با اشتباهات استراتژیک و سیاستهای بلندپروازانه و خیالی خود، خسارات جبرانناپذیری بهبار آوردهاند، بهتر است با اتخاذ سیاستهای مسئولانه، از ظرفیتهای موجود برای ایجاد آرامش و همگرایی در منطقه استفاده کنند». اظهارات تند اردوغان صدای مجلسیها را در ایران درآورد و خواستار لغو سفر او شدند، اما رئیسجمهور ترکیه طبق برنامه به ایران آمد و این مسئله از سوی رسانهها نوعی عقبنشینی از مواضعش تعبیر شد. بههرترتیب این رویه تقریبا از وقتی که سیاست کاهش تنش با همسایگان در ترکیه مطرح شد رو به پایان رفته است و اکنون در فضای پسابرجام به نظر میرسد دو کشور تصمیم گرفتهاند اختلافات منطقهای را کنار گذاشته و به سوی بهبود روابط دوجانبه روند. ناگفته نماند که سفر داوود اغلو به تهران به مسائل منطقه خلاصه نمیشود و ترکیب هیأت عالیرتبه ترکیه نشان میدهد که بخش مهمی از گفتوگوهای دو طرف به مسائل اقتصادی و تجاری و ارتقای سطح مناسبات ایران و ترکیه و چگونگی دستیابی به هدف 30 میلیارد دلاری- چشماندازی که برای دوره میانمدت در روابط، از سوی رؤسایجمهوری دو کشور تعریف شده است- در مبادلات بازرگانی دو کشور مربوط خواهد شد.
-------------------------------------------------------
روابط منطقهای محور سفر داوود اغلو
اسدالله اطهری استاد، کارشناس مسائل ترکیه: مسائل بین ایران و ترکیه را باید در سه سطح روابط اقتصادی، تجاری و انرژی، روابط منطقهای و بینالمللی بررسی کرد. این سطح روابط دوجانبه شورای همکاریهای استراتژیک در ایران و ترکیه تشکیل شده و حتی در مورد برخی مسائل مسئول پروندههای ویژه تعیین شده است. قرار است حسن روحانی به ترکیه سفر داشته باشد و هر دو کشور در تلاش هستند تا از برجام به عنوان فرصتی برای گسترش روابط بهرهبرداری کنند. بااینحال هنوز از ظرفیتهای موجود بهدرستی استفاده نمیشود و سفرهایی مانند آنچه در جریان است، دراینباره مؤثر خواهد بود. در سطح منطقهای روابط ایران و ترکیه نیز باید به این نکته توجه داشت که اختلافات جدیای مانند مسئله سوریه و مداخله مداوم ترکیه در این کشور، حضور نیروهای ترک در بخشی از حاکمیت عراق و بمبارانهای مداوم شمال این کشور و همچنین موضوع یمن وجود دارد. به اعتقاد من، مسائل منطقهای نباید روابط دو کشور را تحت تأثیر قرار دهد. اختلافاتی از ایندست همیشه وجود داشته، اما مسئله مهم، مدیریت آن است. مقامات دو کشور باید بتوانند اراده مبنی بر حلوفصل مسائل منطقهای خود را درباره مسائلی مثل آتشبس سوریه به نمایش بگذارند. به نظر من، ایران و ترکیه به همراه مصر و عربستان، در صورتی که از دیپلماسی تهاجمی خود دست بردارد، نظم و امنیت را به منطقه بازگردانده و بازی حاصل جمع صفر را کنار بگذارند.ایران و ترکیه به عنوان دو همسایه بارها نشان دادهاند نسبت به دیگر کشورها بهتر میتوانند از پس اینگونه اختلافات برآیند و روابط دوجانبه خود را مدیریت کنند. روشن است شرایط کنونی و موضوع تروریسم و ناامنی در منطقه، نیازمند نزدیکی دو کشور است بنابراین به نظر میرسد اراده مقامات دو کشور بر این است تا در عصر پساتحریم به یکدیگر نزدیک شده و به یکدیگر نزدیک شوند.سفر داووداوغلو به تهران بسیار مهم است، اما مهمترین بخش آن در سطح روابط منطقهای است. پروندههای مهم منطقه مانند آتشبس سوریه، مسائل عراق و یمن که تهدیدات مشترک دو کشور به حساب میآید، میتواند دو کشور را به هم نزدیک کند، کاهش روابط تجاری دو کشور در سالهای اخیر را نیز نباید فراموش کرد. این سفر میتواند به حلوفصلشدن اختلافاتی که در زمینه گاز داشتهایم از قبیل شکایتی که طرح شد و انتقال لوله ایران به اروپا بینجامد و زمان مناسبی برای تصمیمگیریهای جدی درباره مسئله افزایش مبادلات تجاری و... باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.