|

سلام کردستانی‌ها به نوروز

فردین کمانگر: یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های استان کردستان ویژگی‌های فرهنگی آن است که این ویژگی‌ها بیشتر در عوامل فرهنگی مانند زبان، لباس، موسیقی، رقص، صنایع‌دستی، جشن‌ها و مراسم‌های خاص بارزتر از سایر عوامل فرهنگی نمایان شده‌ و هنوز در این استان به صورت پویا در زندگی مردم جاری و ساری است. از بارزترین آنها، برگزاری جشن نوروز است که در کردستان با شکوه و ویژگی‌های خاصی برگزار می‌شود.با ورود به اولین روزهای اسفندماه، مردم کردستان خود را برای برگزاری و برپایی آداب و سنن جشن نوروز آماده می‌کنند و از روز پنجم تا پانزدهم اسفند مردم بسیاری از اهالی روستاهای استان با روشن‌کردن آتش و برگزاری مراسمی خاص به استقبال نوروز می‌روند. نوروز یکی از جشن‌های ملی و باستانی ایرانیان به‌ویژه کردستان است که مفهوم آزادی و رهایی از بند اسارت و بندگی ظلم و جور ستمکاران، زایشی نو و ازسرگیری کار و تلاش دوباره برای زندگی دارد.در مناطق کُردنشین، در نوروز هر منطقه مراسم و آیین‌های خاصی برگزار می‌کند که هرکدام از این مراسم‌ها ویژگی‌های خاصی دارد که با دیگر مناطق تفاوت دارد. در روز پنج اسفند سال‌جاری در روستای «چشمیدر»، از توابع شهرستان سروآباد، مراسمی ویژه با حضور گسترده مردم روستاهای اطراف و شهرهای استان برگزار شد و در روزهای آینده نیز در روستاهای پالنگان و دیوزناو با حضور مردم کردستان برگزار می‌شود. در این مراسم با تعدادی از حاضران پیرامون این موضوع به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید. مراسم روز پنجم اسفندماه «امیر صادقی»، كارشناس‌ارشد مردم‌شناسی میراث فرهنگی استان کردستان، می‌گوید: در میان کُردها زمستان شامل چله بزرگ به مدت 40 روز و چله کوچک به مدت 20 روز می‌شود و در نتیجه در کردستان اسفندماه را نوروزماه می‌نامند. در برخی از روستاهای استان و به‌ویژه منطقه اورامان و ژاورود، مراسم نوروز در پنج روز اول اسفند یا همان نوروزماه برگزار می‌شود مانند پالنگان، دیوزناو، تنگی‌سر، شیان و چشمیدر. اقلیم این روستاها نیز گرم بوده و در همان اسفندماه زمین سبز می‌شود.او معتقد است: «به نظر می‌رسد برگزاری این مراسم در چهارم یا پنجم اسفندماه صحیح‌تر از یکم اسفند است زیرا در تقویم ایران باستان تولد آناهیتا که خدای آب و باران و باروری است در همین روز است». بابا نوروزه در عید نوروز کردستان «محمدشریف علی‌رمایی» نیز می‌گوید: «کردستان دارای فرهنگ و تاریخ غنی است که بر اساس تقویم محلی و بومی فصل‌ها را بر اساس سه‌ماه تعریف می‌کنند و با ورود به اسفندماه که در زبان و گویش محلی به آن «ره‌شه‌ممه» می‌گویند به معنای سیاه‌شدن زمین و زنده‌شدن طبیعت است و در گذشته در روز پنجم تا پانزدهم اسفند جشن نوروز در استان‌های کردنشین کشور آتش نوروز بر پشت‌بام‌ها روشن می‌شد. متأسفانه در دنیای امروز این آداب و سنن به دست فراموشی سپرده شده است و تنها در برخی از روستاهای منطقه اورامان برگزار می‌شود».این نویسنده کردستانی می‌افزاید: «در گذشته در این روز مراسم میر نوروزی و بابا نوروزه برگزار می‌شد که «بابا نوروزه» سعی می‌کرد به کودکان و نوجوانان کادو و عیدانه بدهد و معمولا از افراد سخاوتمند و سرمایه‌دار منطقه پول‌ و هدایایی را جمع‌آوری می‌کرد و به کودکان هدیه می‌داد».علی‌ رمایی در مورد میر نوروزی هم توضیحات بیشتری می‌دهد و می‌گوید: «در ایام عید یک‌نفر را به‌عنوان میر انتخاب می‌کردند که به آن میر نوروزی می‌گفتند و جنسیت در انتخاب وجود نداشت و حتی در برخی موارد شاهد انتخاب یک زن به‌عنوان میر نوروزی بودیم و همه اهالی روستا باید از اوامر میر اطاعت و پیروی کنند».وی در ادامه می‌افزاید: «نوروز به‌معنای زنده‌شدن و رویش جدید طبیعت است و همان‌طور که از چهره طبیعت هم پیداست، در این روزها طبیعت در حال رویش مجدد است و برگزاری این‌گونه مراسم در استان می‌تواند بر تقویت ظرفیت‌های فرهنگی استان تأثیرگذار باشد». آیین‌های باستانی در منطقه وی می‌افزاید: «حال باید دید كه «آیین دیوی» چه بوده است و فلسفه گستردگی این نام در متون پهلوی ساسانی و بعد از آن چیست؟ قسمتی از سنگ‌نبشته خشایارشا، پسر داریوش كه در جریان خاك‌برداری‌های سال 1935 میلادی از تخت‌جمشید به دست آمده، بااهمیت‌ترین سند مذهبی است. خشایارشا می‌گوید: «هنگامی كه من پادشاه شدم، در میان كشورهای تابعه، نافرمانی بود، پس اهورامزدا مرا یاری كرد و به خواست او من آن كشورها را در نوردیدم و به‌جای خود نشاندم و پیش از من جاهایی بود كه دیوان را می‌پرستیدند. پس به فرمان اهورامزدا من آن پرستش‌خانه دیوان را برافكندم». این کارشناس فرهنگی عنوان می‌کند: «می‌دانیم كه دین قدیم سكنه فلات ایران بر پرستش نیروهای طبیعت و عناصر و اجرام سماوی استوار بود و آب، باد، خاك، خورشید، ماه، ستارگان، آسمان و سایر مظاهر طبیعت نزد آنان موارد تقدیس گوناگونی را برای این اشیا فراهم آورده بود. سكنه ایران‌زمین این خدایان را «دیو» می‌نامیده‌اند. در متون كهن هندی باستان به‌وفور از «دوا»ها Deva به‌عنوان خدایان نام برده شده كه تمشیت جهان را در دست داشته‌‌اند كه در مذهب ودا، هفت دیو بوده‌اند. در زبان اوستایی این واژه به صورت «daeva» و در فارسی میانه به شكل «dew» تلفظ می‌شده است كه هنوز با همین شیوه تلفظ در زبان كُردی بر جای مانده است. در اوستا و در ادبیات پهلوی «دئو»ها به خدایان آریایی پیش از زرتشت اطلاق می‌شده است. آنها برای نخستین‌بار بافندگی، سفالگری، ساختمان‌سازی و خط را به آدمیان آموختند. دیوان در كجا می‌زیستند. تمام متون كلاسیك بر این است كه «مازندران» خاستگاه اصلی دیوان بوده است. «مازن» و «مزن» در زبان كُردی به معنی «بزرگ» است و «ایندران» هم در معنی «ایندره» دیو بزرگ اقوام كهن هند و ایرانی است». جایگاه زنان در آداب و سنن از حیث گاه‌نگاری تصور می‌رود، جشن‌هایی كه در بهمن و اسفند در گذشته و حال مناطق كردستان برگزار می‌شده است، مطابق با تقویم سنتی كُردی و بومی محلی منطقه بوده است. در این روز زنان از آزادی‌های زیادی برخوردار می‌شوند. در بعضی جاها حتی زنان در این روز به حكومت می‌رسند. آدمیان در دوران باستان به حدی مجذوب قدرت ایزد بانوان خود شده بودند كه بعد از اینكه آیین‌های مردسالاری جای آن را گرفتند باز هم به شكل «دختر شاه پریان» از آنها یاد شده است و ابهت آنها را در اذهان گرامی می‌داشتند. جشن سپندارمذ هرچند كه برای ایزدبانوی زمین برگزار می‌شود ولی ازآن‌روی كه شبانان و برزگران با ازمیان‌رفتن زمستان دوباره شاهد سبزشدن زمین هستند، آن‌ را به نام روز جشن «برزگران» و استریوشان «كشاورزان» نیز خوانده‌اند. جشن فرخنده اسپندارمذ كماكان در كوهستان‌های دورافتاده اورامان در روستاهای چشمیدر و دیوزناو به حیات خود ادامه می‌دهد. ازاین‌روی كه پیوندی با آیین‌های دیویسناهای باستانی دارد می‌تواند جذاب باشد. با این اوصاف امسال نیز با حضور حداکثری مردم این جشن به نام جشن نوروز برگزار می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.