فراتر از علم و فناوری
راز موفقیت ناسا
بابک فرهادی
با اعلام خبر بازنشستگی دکتر «فیروز نادری»، بحثها و اظهارنظرهای زیادی دوباره سربرآورد؛ از بحث نخبه و باهوشبودن ایرانیها و تعداد زیاد ایرانیان شاغل در ناسا گرفته تا دستاوردهای شگفتانگیز علمی ناسا، از پول هنگفتی که در ناسا به هدر میرود تا ارتباطهایی که ناسا با موجودات فرازمینی دارد، ولی به دلایل امنیتی آن را فاش نمیکند و از دروغبودن سفر به ماه تا... . شاید یکی از دلایل گسترش آسان چنین شایعاتی این باشد که ما با ساختار ناسا آشنا نیستیم؛ آن هم به دلیل اینکه مشابه چنین نهادهای علمیای را در کشور خود نداریم. امروزه ناسا برای بسیاری از مردم جهان، نماد موفقیت است، ناسا یعنی تلاش بیوفقه انسان برای شناخت ناشناختهها و غور در اعماق گیتی. اما باید در نظر داشت این سازمان یکشبه به این موفقیت نرسیده است و تاریخ طولانی و پر از فرازوفرودی دارد. هرچند در این سازمان، علم و فناوری حرف اول را میزند، نباید از اهمیت مدیریت درست غافل ماند، کمااینکه بسیاری بر این باورند که یکی از دلایل اصلی موفقیتهای خود «فیروز نادری» هم مدیریت وی بود. نکته دیگری که لازم است در اینجا اشاره شود، خبرهایی است که گهگاه در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر میشود با این مضمون که ایرانیان نخبه درصد بالایی از دانشمندان ناسا را تشکیل میدهند و حتی گفته شد 47 درصد ناسا ایرانی هستند، اما دکتر «نادری» در یکی از مصاحبههای خود گفته بود بین یک تا یکونیم درصد ناسا ایرانی هستند. خوب است بدانیم بسیاری از دانشمندانی که با ناسا همکاری دارند، در استخدام ناسا نیستند، بلکه در قالب پروژههای دانشگاه یا مؤسسه علمی و پژوهشی خود با ناسا همکاری میکنند. درادامه با مراکز اصلی ناسا آشنا میشویم.
مرکز تحقیقاتی ایمز: این مرکز در ایالت فلوریدای آمریکا واقع است و در سال 1939 تأسیس شد. هدف اصلی تأسیس این مرکز، آزمایشهای تونل باد برای هواپیماها بود، اما فعالیت آن به تحقیقات ساخت فضاپیما، ابرپردازشگرها، سامانههای هوشمند و حوزههای دیگر فناوری فضایی نیز گسترش یافته است. بودجه سالانه این مرکز حدود 600 میلیون دلار است که برای آزمایشها و طرحهای دوهزار و 300 محقق آن هزینه میشود. مرکز تحقیقات پرواز دریدن: این مرکز داخل پایگاه نیروی هوایی ادواردز در کالیفرنیا مستقر است و قلب اصلی تحقیقات ناسا برای ساخت پیشرفتهترین هواپیماهای جهان است که ازجمله آنها میتوان به هواپیمای شاتلبر 747 معروف ناسا اشاره کرد. مرکز تحقیقاتی گلن: این مرکز که در کلیولند اوهایو قرار دارد، در سال 1942 تأسیس شد و تجهیزات تجربه گرانش صفر، مرکز تحقیقات پیشرانههای فضایی و تجهیزات آزمون موتور موشک در این مجموعه قرار دارد. مرکز پروازهای فضایی گادارد: یکی از اصلیترین آزمایشگاههای تحقیقاتی ناسا است که در سال 1959 تأسیس شد. بیش از 10 هزار کارمند در این مجموعه، که در گرینبلت ایالت مریلند قرار دارند، مشغول به کارند. در این مرکز تحقیقات گستردهای درباره زمین، منظومه شمسی و کیهان صورت میگیرد و علاوه بر این، یکی از اصلیترین مراکزی است که طراحی و ساخت فضاپیماهای بدون سرنشین را بر عهده دارد. برخی از طرحهای این مرکز جوایزی دریافت کردهاند، ازجمله پروژه کوبی (COBE) که در سال 2006، جایزه نوبل فیزیک را برای جان متر، دانشمند این مرکز، به همراه آورد. طرح رصدخانههای فضایی بزرگ ناسا، پروژه نظارت زمین و بسیاری دیگر از فضاپیماهای رباتیک و مأموریتهای فضایی اینگونه با مشارکت این مرکز طراحی شدهاند. آزمایشگاه کاوشهای رباتیک ناسا: این مرکز که آزمایشگاه پیشرانش جت (یا به اختصار JPL) نامیده میشود، در دره سنگابریل در حاشیه شهر لسآنجلس در ایالت کالیفرنیا قرار دارد. این مرکز با هماهنگی مؤسسه فناوری کالیفرنیا (Caltech) اداره میشود. این مرکز طراحی و مدیریت اکتشافات بیسرنشین میانسیارهای و همچنین کاوشهایی را برعهده دارد که از مدار زمین برای بررسی جهان صورت میگیرد. این مرکز همان جایی است که موفقترین پروژههای کاوش منظومه شمسی، نظیر مأموریتهای رباتیک به مقصد سیاره سرخ، مأموریتهای کاوشکر زحل و مشتری و امثال آن، در آنجا صورت گرفته است. مأموریتهایی که توسط این مرکز طراحی و مدیریت شده است، بیشترین تولیدات علمی را برای افزایش درک ما از جهان به همراه داشتهاند. حدود پنج هزار نفر کارمند تماموقت و چند هزار نفر کارمند قراردادی و موقت در این مرکز مشغول فعالیت هستند. دکتر «فیروز نادری» نیز در این بخش فعال بود. مرکز فضایی لیندون جانسون: این مرکز که در هیوستون تگزاس قرار دارد، مرکز اصلی مدیریت و هدایت پروازهای فضایی سرنشیندار آمریکاست. این مرکز که به مرکز پروازهای سرنشیندار نیز معروف است، برای تحقق برنامه فضایی رئیسجمهور کندی، در مورد سفر به ماه تأسیس شد. این مرکز شامل تجهیزات و امکانات مربوط به هدایت مأموریتهای فضایی سرنشیندار (آپولو، ایستگاه فضایی، شاتلهای فضایی و...) و همچنین آزمایشگاههای آزمون مأموریتهای فضایی و شبیهسازی شرایط مأموریتها و استخرهای تمرینی فضانوردان است. مرکز فضایی کندی: این مرکز یکی از بزرگترین ایستگاههای پرتابهای فضایی است. پرتابهای شاتلهای فضایی، پرتاب انسان به سوی ماه و بسیاری از مأموریتهای سرنشیندار و بیسرنشین از مجموعه سکوهای این مجموعه فضایی صورت میگیرد. این مرکز در جزیره مریت در حاشیه اقیانوس و در ایالت فلوریدا قرار دارد. غیر از سکوهای پرتاب متنوع این مرکز، ساختمان عظیمی که سوارکردن شاتلهای فضایی درون آن انجام میشد و همچنین سکوی متحرک غولپیکری که شاتلها و دیگر فضاپیماها را از ساختمان مونتاژ به سکو منتقل میکنند، بخشی از فناوریهای نوینی بودند که برای نخستینبار در این مرکز به کار گرفته شدند. مرکز پروازهای فضایی مارشال: این مرکز که در ایالت آلاباما قرار دارد، یکی از مراکز غیرنظامی تحقیق، ساخت و آزمون پیشرانههای فضاپیماها و موشکهاست. درحالحاضر تمرکز اصلی این مرکز روی انواع پیشرانها و تمرین خدمه ایستگاه فضایی است. مرکز تحقیقات لانگلی: این مرکز یکی از مراکز قدیمی ناسا است که در سال 1917 تأسیس شده و در ایالت ویرجینیا قرار دارد. در این مرکز تحقیقات گسترده درباره فضاپیماها، امنیت پرواز، سازههای مورد نیاز در بدنه فضاپیماها، برنامههای سفر به ماه، مریخ و همچنین علوم زمین صورت میگیرد. مرکز فضایی استنیس: بزرگترین تجهیزات آزمون موتورهای موشکی ناساست. این مرکز در سال 1961 در مرز ایالت میسیسیپی و لوییزیانا تأسیس شد و بسیاری از پیشرانهای معروف ناسا را در آن آزمودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.