خداحافظی «فیروز نادری» از ناسا
مشعل همیشه فروزان
محمدرضا دستورانی
«فیروز نادری» که مدتها، معاون مدیرکل تنظیم راهبردهای آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا و از 15 آگوست 2011 تا همین چند روز پیش، معاون آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا و مدیرکل اکتشافات منظومه خورشیدی بود، متولد پنجم فروردین سال 1325 در شهر شیراز است. وی تحصیلات متوسطه خود را در ایران به اتمام رساند و پس از آن به آمریکا مهاجرت کرد و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی برق پیگرفت. وی دوره کارشناسی خود را در دانشگاه ایالتی آیووا و کارشناسیارشد و دکترای خود را در دانشگاه کالیفرنیای جنوبی به اتمام رساند. «نادری»، پس از پایان تحصیل به ایران بازگشت و ضمن گذراندن خدمت سربازی، مدتی در مرکز سنجش از دور ایران فعالیت کرد، اما دوباره به آمریکا رفت و در ناسا مشغول به کار شد. وی خیلی زود در ناسا (که یک مؤسسه علمی، پژوهشی و فنی است)، پیشرفت کرد که دلیل آن هم قابلیتها و تواناییهای فراوان علمی و مدیریتی وی بود. وی پس از آنکه به ناسا رفت، وارد کارهای اجرائی شد و قابلیتهایش را نشان داد. خودش میگوید در دانشگاه چیزهای بسیاری آموخته است، اما آن چیزهایی که برای کار در ناسا ضروری بود، چیزی نبود که در کتابها نوشته باشند، بلکه چیزی است که خود فرد باید در محیط کارش یاد بگیرد. یکی از قابلیتهای وی، مدیریت بود. وی در مدت همکاری خود با ناسا، مشاغل فنی و مدیریتی متعددی را در زمینه ماهوارههای مخابراتی متحرک، رادارهای سنجش از دور، رصدخانههای تحقیقاتی اخترفیزیک، اکتشاف مریخ و دیگر اجرام منظومه شمسی برعهده داشت. «نادری» از سال 1996 مدیربرنامه منشأ حیات ناسا بود. وی در سال 1976 به جیپیال (JPL= آزمایشگاه پیشرانش جت) پیوست و بهعنوان مدیر آزمایشهای پروازی علوم فضا و مدیر طرح تفرقسنج ناسا به کار پرداخت. وی علاوه بر اینها، در مرکز مدیریت ناسا، سرپرستی برنامه فناوری ارتباطات پیشرفته ماهوارهای را بر عهده داشت و در «جیپیال» نیز مدیربرنامه ماهوارههای متحرک بود. وی از سال 2000 نیز مدیریت برنامه تازهتأسیس برنامه مریخ را بر عهده گرفت. وظیفه مرکز برنامه مریخ آن است که تمام تحقیقات مربوط به مریخ را هدایت و برنامهریزی کند. وی در فروردینماه 1379 به سمت مدیر پروژههای اکتشاف مریخ منصوب شد. در پی موفقیت کاوشگرهای مریخ، «نادری» به سمت معاون و مدیر ارشد برنامهریزی مرکز «جیپیال» منصوب شد که از مهمترین مراکز فضایی ناسا است. وی در این مرکز با سمت جدید و بهعنوان مسئول طراحی برنامهها و راهبردهای مرکز، تجربههایش در مأموریتهای مریخ را در بررسی دیگر بخشهای جهان (از زمین تا کهکشانهای دور) به کار بسته است. وی همچنین مسئولیت طراحی چشمانداز راهبردی پنج تا 20ساله «جیپیال» را برعهده داشت. وی از سال 2011 نیز به سمت مدیر پژوهشهای رباتیک منظومه خورشیدی منصوب شد.
پس از آنکه در دورهای، پروژه ارسال فضاپیما و کاوشگر به مریخ، با مشکلاتی روبهرو شد، از او دعوت به همکاری کردند تا مدیریت پروژه را بر عهده بگیرد که نتایج عملکرد وی، درخشان بود. در اثر شیوه مدیریت وی، بسیاری از این فعالیتها به نتیجه رسید. بیشتر شهرت وی هم به دلیل مدیریت موفق این پروژهها و کارهای فنی پیچیده است. هرچند همیشه دستاوردهای «فیروز نادری» ارزنده بود، اما معروفیت «نادری» بیشتر به دلیل ارسال دو کاوشگر بسیار موفق «روح» و «فرصت» به مریخ بوده است. این دو کاوشگر که با مدیریت او طراحی و به مریخ ارسال شدهاند، اطلاعات زیادی به زمین فرستادهاند که با توجه به این اطلاعات، امید به وجود آب و حیات در گذشته مریخ بیشتر شده است. او، فروردینماه 1379 در شرایطی که چندین مأموریت متوالی سازمان فضایی ناسا در پرتاب فضاپیما به مریخ با شکست مواجه شده بود، به مدیریت برنامههای اکتشافات مریخ منصوب شد و توانست در چهار سال، سه مأموریت مهم ازجمله پرتاب دو کاوشگر مریخنورد «روح» و «فرصت» را با موفقیت به انجام برساند. دریافت بالاترین نشان سازمان فضایی ناسا در بهمنماه گذشته و انتخاب وی بهعنوان مؤثرترین فرد ایالات متحده در سال قبل، از دیگر افتخارات اوست. دکتر «نادری» در نامهای که به مناسبت خداحافظیاش از ناسا نوشته، به دوره طولانی فعالیتش در بخشهای مختلف آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا اشاره کرده و گفته در این مدت چیزهای زیادی آموخته است. او درعینحال تأکید کرده 36 سال گذشته برایش مانند یک «چشمبرهمزدن» سپری شده است. دکتر «فیروز نادری» بهعنوان یکی از مدیران ارشد سازمان فضایی ناسا، نقش بسیار مهمی در تعیین راهبردها و نظارت بر طرحها و مأموریتهای یکی از مهمترین مراکز فضایی این سازمان بر عهده داشت. وی از حدود 36 سال پیش، همکاری خود را با ناسا آغاز کرد و در این مدت، مشاغل فنی و مدیریتی متعددی را در زمینه ماهوارههای مخابراتی متحرک، رادارهای سنجش از دور، رصدخانههای تحقیقاتی اخترفیزیک و اکتشاف مریخ و دیگر اجرام منظومه شمسی برعهده داشت. وی همچنین مسئولیت طراحی چشمانداز راهبردی پنج تا 20ساله آزمایشگاه پیشرانش جت را برعهده داشته است. زمانی که دکتر «نادری» پست مدیریتارشد برنامهریزی استراتژیک جیپیال را پذیرفت، ناگهان ایمیلها و پیامهای بیشماری از سوی ایرانیان به سمت او سرازیر شد. خودش دراینباره میگوید: «همان زمان بود که فهمیدم دنیا چقدر کوچک است. اما تا حدودی نگران شدم، چون میدیدم مسئولیتم به خاطر حساسیتهای هموطنانم، بیشتر شده است». یکی از نکات جالب درباره دکتر «نادری»، علاقه او به کشورش و سرزمین مادریاش و همچنین علاقه به ترویج علم و تشریح دستاوردهایش برای هممیهنان بود، بههمیندلیل تلاش میکرد ارتباط خوب و مؤثری با رسانهها داشته باشد. از طرف دیگر، وی در انتخاب رسانه برای گفتوگو نیز بسیار دقت میکرد زیرا دوست نداشت در فرایند انتقال اخبار و تحلیلهای علمی، کجفهمیهایی روی دهد، بههمیندلیل هر چقدر دسترسی برخی خبرنگاران به او دشوار بود، خبرنگاران کارکشته و متبحر بهراحتی به او دسترسی داشتند. دکتر «نادری» طی نزدیک به چهار دهه همکاری مستمر با ناسا به دلیل عملکرد درخشان علمی و مدیریتی، به دریافت عالیترین نشان علمی این سازمان (the Distinguished Service Medal) و نشانهای متعدد دیگر ازجمله نشان فناوری فضایی Hall of Fam، جایزه Aviation Week 2004 Aerospace، نشان افتخار جزیره الیس (Ellis Island) سال 2005 (به دلیل همکاریهای گسترده علمی که به غنیترشدن فهم جامعه منجر شده است) و همچنین جایزه ویلیام راندولف لولاک دوم انجمن فضانوردی آمریکا نائل آمده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.