|

فراکسیون‌های سیاسی ادوار مجلس

مجالس دنیا، معمولا فراکسیون‌هایی را در درون خود دارند که براساس سلایق و علایق نمایندگان عضو در آن، به موضع‌گیری همسو و فعالیت‌های پارلمانی می‌پردازند. در ایران هم دو جناح اصلی که در ادبیات امروز، اصلاح‌طلب و اصولگرا، نام دارند فراکسیون‌هایی را در مجلس داشتند و البته برخی جریانات سیاسی میانی نیز بعضا دست به تشکیل فراکسیون زدند. البته فراکسیون‌هایی غیرسیاسی نظیر «ورزش»، «محیط‌زیست و توسعه پایدار»، «روحانیون» و... هم تشکیل شده، اما از منظر غیرسیاسی و حول یک موضوع خاص به فعالیت پرداخته‌اند. اصولگرایان فراکسیون حزب‌الله که از مجلس ششم به بعد، به فراکسیون اصولگرایان تغییر نام یافت، قدیمی‌ترین و مهم‌ترین، فراکسیون پارلمانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل مجلس شورای اسلامی است. در مجلس پنجم، این فراکسیون را حجج‌الاسلام ناطق نوری، حسن روحانی، موحدی کرمانی و موحدی ساوجی و حبیب‌الله عسگراولادی مسلمان، حمیدرضا ترقی، محمدرضا باهنر و... هدایت می‌کردند. در مجالس سوم و ششم، فراکسیون اصولگرایان، از موقعیت فراکسیون اکثریت خارج شد و تبدیل به فراکسیون اقلیت شد که در مجلس ششم، ریاست آن، برعهده دکتر غلامعلی حدادعادل قرار گرفت. در مجالس هفتم و هشتم به ترتیب، احمد توکلی و علی اردشیر لاریجانی، ریاست این فراکسیون را برعهده داشتند؛ فراکسیونی که در این دو دوره از مجلس نیز حالت اکثریت به خود گرفت و البته نام فراکسیون اصولگرایان را داشت. در مجلس هفتم که فراکسیون‌هایی چون اصولگرایان مستقل و حزب‌الله هم با انشعاب از فراکسیون اکثریت تشکیل شد، اصولگرایان اکثریت را داشتند. فراکسیون وفاق و کارآمدی هم در دوره هفتم با محوریت رضا طلایی‌نیک و امیدوار رضایی فعال بود. جبهه وفاق و کارآمدی، توسط محسن رضایی، در سال‌های پایانی دهه ۱۳۷۰، تأسیس شد. در انتخابات مجلس هفتم، جبهه وفاق و کارآمدی، به رقابت جدی با فهرست آبادگران اصولگرا و معدود اصلاح‌طلبان ردصلاحیت‌نشده برخاست و توانست فراکسیونی را در مجلس تشكیل دهد. فراکسیون اصولگرایان مستقل نیز همان‌طور که گفته شد در مجلس هفتم، با انشعاب از فراکسیون اصولگرایان، تأسیس شد. ریاست این فراکسیون را محمد خوش‌چهره برعهده داشت. در مجالس هشتم و نهم هم دو فراکسیون اصولگرا وجود داشت و در برخی مواقع، جریان موسوم به پایداری هم فراکسیون انقلاب اسلامی را مطرح می‌کرد. طیف حامی علی لاریجانی و طیف هوادار غلامعلی حداد عادل، معمولا خرج خود را از یکدیگر سوا می‌کردند. اصلاح‌طلبان فراکسیون مجمع حزب‌الله، نخستین‌بار از ائتلاف ۷۰ نفر از نمایندگان مجلس پنجم (از دو گروه سیاسی کارگزاران سازندگی ایران و ائتلاف نیروهای خط امام(ره)) به‌وجود آمد. ابتدا، ریاست این فراکسیون را عبدالله نوری برعهده داشت. آنها -جناح موسوم به خط امام یا چپ- البته در جریان مجلس سوم نیز اکثریت را در اختیار داشتند. پس از انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶، ۱۸ حزب و گروه سیاسی حامی رئیس‌جمهور، جبهه دوم خرداد را تشکیل دادند. بدین شکل بود که فراکسیون مجمع حزب‌الله، در مجلس پنجم، به نمایندگان دوم خردادی مشهور شدند. در انتخابات مجلس ششم، جبهه دوم خرداد توانست بیش از ۲۰۰ کرسی مجلس شورای اسلامی را به‌دست آورد و فراکسیون دوم خرداد را به ریاست علی‌اکبر محتشمی‌پور وارد عرصه کند. در مجالس هفتم و هشتم، ریاست این فراکسیون را که حالا نقش اقلیت را ایفا می‌کرد محمدرضا تابش، نماینده اردکان برعهده داشت. در مجلس هفتم و هشتم، از این فراکسیون، به ترتیب به فراکسیون اصلاحات و خط امام(ره) نیز یاد می‌شد. انتخابات مجلس نهم به گونه‌ای برگزار شد که اساسا اصلاح‌طلبان امکان حضور در آن را نداشتند، چراکه پس از وقایع انتخابات ریاست‌جمهوری دهم، این جریان با حواشی و محدودیت‌های مختلفی مواجه شده بود. تعداد کمتر از انگشتان یک دست، چهره اصلاح‌طلب وارد مجلس شد و آنان نیز هیچ‌گاه امکان فعالیت فراکسیونی نداشتند. فرعی‌ها فراکسیون مستقل‌ها با حضور قریب به صد نماینده مجلس شورای اسلامی در دوران مجلس پنجم، تشکیل شد. مهم‌ترین موسسان این فراکسیون، عبارتند از: طه هاشمی و محمدباقر نوبخت حقیقی. در دوران مجلس ششم، فراکسیون فراجناحی‌ها، توسط ۲۰ نفر از نمایندگان مجلس شورای اسلامی که عضو یا سمپات حزب اعتدال و توسعه و دیگر گروه‌های سیاسی همسو با آن بودند، به‌وجود آمد. از مهم‌ترین اعضای این فراکسیون، می‌توان به محمدباقر نوبخت حقیقی (اقتصاددان و نماینده مردم رشت) و حسن سبحانی (اقتصاددان و نماینده مردم دامغان) اشاره کرد. این فراکسیون، به جهت‌گیری‌های مبتنی بر پژوهش، درخصوص لوایح و طرح‌ها در مجلس ششم، شهرت داشت. فراکسیون نهضت آزادی ایران، در مجلس اول شکل گرفت. ریاست این فراکسیون را مهدی بازرگان برعهده داشت. در انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی، اعضای این فراکسیون ردصلاحیت شدند و در هیچ‌یک از انتخابات‌های بعدی تا امروز که انتخابات مجلس دهم را پشت‌سر گذاشته‌ایم، امکان حضور نیافتند. اصول قانون اساسی مرتبط با انتخابات اصل‌ ششم‌: در جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌، امور کشور باید به‌ اتکای آرای‌ عمومی‌ اداره‌ شود، از راه‌ انتخابات‌: انتخاب ‌رئیس‌‌جمهور، نمایندگان‌ مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌، اعضای‌ شوراها و نظایر اینها، یا از راه‌ همه‌پرسی‌ در مواردی‌ که‌ در اصول‌ دیگر این‌ قانون‌ معین‌ می‌گردد. اصل‌ شصت‌‌ودوم‌: مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ از نمایندگان‌ ملت‌ که‌ به‌‌طور مستقیم‌ و با رأی‌ مخفی‌ انتخاب‌ می‌شوند، تشکیل‌ می‌گردد. شرایط‌ انتخاب‌کنندگان‌ و انتخاب‌‌شوندگان‌ و کیفیت‌ انتخابات‌ را قانون‌ معین‌ خواهد کرد. اصل‌ شصت‌‌وسوم‌: دوره‌ نمایندگی‌ مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ چهار سال‌ است‌. انتخابات‌ هر دوره‌ باید پیش‌ از پایان ‌دوره‌ قبل‌ برگزار شود به‌‌طوری‌‌که‌ کشور در هیچ‌ زمان‌ بدون‌ مجلس‌ نباشد. اصل‌ شصت‌‌وهفتم‌: نمایندگان‌ باید در نخستین‌ جلسه‌ مجلس‌ به‌‌ترتیب‌ زیر سوگند یاد کنند و متن‌ قسم‌‌نامه‌ را امضاء نمایند. بسم‌الله الرحمن‌الرحیم‌ «من‌ در برابر قرآن ‌مجید، به‌ خدای‌ قادر متعال‌ سوگند یاد می‌کنم‌ و با تکیه‌ بر شرف‌ انسانی‌ خویش‌ تعهد می‌نمایم‌ که‌ پاسدار حریم ‌اسلام‌ و نگاهبان‌ دستاوردهای‌ انقلاب‌ اسلامی‌ ملت‌ ایران‌ و مبانی‌ جمهوری‌ اسلامی‌ باشم‌، ودیعه‌ای‌ را که‌ ملت‌ به‌ ما سپرده‌ به‌عنوان ‌امینی‌ عادل‌ پاسداری‌ کنم‌ و در انجام‌ وظایف‌ وکالت‌، امانت‌ و تقوا را رعایت‌ نمایم‌ و همواره‌ به‌ استقلال‌ و اعتلای‌ کشور و حفظ‌ حقوق ملت‌ و خدمات‌ به‌ مردم‌ پایبند باشم‌، از قانون‌ اساسی‌ دفاع‌ کنم‌ و در گفته‌ها و نوشته‌ها و اظهارنظرها، استقلال‌ کشور و آزادی‌ مردم‌ و تأمین‌ مصالح‌ آنها را مدنظر داشته‌ باشم». فراکسیون‌های سیاسی ادوار مجلس نمایندگان‌ اقلیت‌های دینی‌ این‌ سوگند را با ذکر کتاب‌ آسمانی‌ خود یاد خواهند کرد. نمایندگانی‌ که‌ در جلسه‌ نخست‌ شرکت‌ ندارند، باید در اولین‌ جلسه‌ای‌ که‌ حضور پیدا می‌کنند، مراسم‌ سوگند را به‌ جای‌ آورند. اصل‌ شصت‌‌وهشتم‌: در زمان‌ جنگ‌ و اشغال‌ نظامی‌ کشور، به‌ پیشنهاد رئیس‌‌جمهور و تصویب‌ سه‌‌چهارم ‌مجموع‌ نمایندگان‌ و تأیید شورای‌ نگهبان‌، انتخابات‌ نقاط‌ اشغال‌‌شده‌ یا تمامی‌ مملکت‌ برای‌ مدت‌ معینی‌ متوقف‌ می‌شود و در صورت‌ عدم‌ تشکیل‌ مجلس‌ جدید، مجلس‌ سابق‌ همچنان‌ به‌ کار خود ادامه‌ خواهد داد. اصل‌ نودونهم‌: شورای نگهبان‌ نظارت‌ بر انتخابات‌ مجلس‌ خبرگان‌ رهبری‌، ریاست‌جمهوری، مجلس‌ شورای‌اسلامی‌ و مراجعه‌ به‌ آرای‌ عمومی‌ و همه‌پرسی‌ را برعهده‌ دارد. تفسیر اصل نود و نهم (نظریه شماره 1234 مورخ 1/3/1370 شورای نگهبان): «نظارت مذکور در اصل نود و نهم (99) قانون اساسی استصوابی است و شامل تمام مراحل اجرائی انتخابات ازجمله تأیید و ردصلاحیت کاندیداها می‌شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.