|

از مجلس شورای ملی تا مجلس شورای اسلامی

تاریخچه نهاد مجلس در ایران

«شما منتخبین مجلس که از پشتیبانی جدی ملت عزیز برخوردارید باید با کمال قدرت در مقابل قدرت‌های شیطانی بایستید و از هیچ قدرتی غیر از قدرت خداوند نهراسید و جز به مصالح کشور به چیز دیگری فکر نکنید... هیچ‌یک از نهادهای جمهوری اسلامی خصوصا مجلس و رئیس‌جمهوری و دولت برای هم کارشکنی نکنند و خود را به طور جدی در خدمت اسلام و کشور درآورند تا خداوند متعال آنها را پشتیبانی فرماید... و از منازعه و تفرقه اجتناب کنید و ندای آسمانی واعتصموا بحبل‌الله جمیعا و لا تفرقوا را در نظر داشته باشید و اطاعت کنید». این بخشی از پیام مهم امام (ره) در افتتاح اولین دوره مجلس شورای اسلامی است؛ مجلسی که دچار تغییراتی نسبت به سلف خود یعنی مجلس شورای ملی شده بود. اما نهاد مجلس در ایران از چه زمانی شکل گرفت؟ نیاز به کنترل قدرت مطلقه مظالم شاه و درباریان و وابستگی شاهان قاجار به بیگانگان و دولت‌های خارجی و به‌تاراج‌رفتن ثروت‌های کشور خصوصا در دوران سلطنت مظفرالدین‌شاه باعث شد تمامی اقشار جامعه اعم از علما، مردم و روشنفکران خواستار حکومت مشروطه و تشکیل مجلس در کشور شوند. به بیان دیگر مظفرالدین‌شاه نیز با همه نقاط ضعف خود، خواستار استقرار مشروطه بود. سرانجام با انقلاب مشروطیت در تهران و دیگر شهرها، مظفرالدین‌شاه تسلیم انقلابیون شد و فرمان تشکیل مجلس شورای ملی را صادر کرد. ابتدا گروه مشورتی، نظام‌نامه مجلس و شیوه برگزاری انتخابات را نوشتند که به موجب آن مردم به شش گروه یا طبقه تقسیم شدند و قرار بر این شد تا هرکدام از این طبقات، به‌ترتیب شاهزادگان، چهار نماینده، علما و طلاب، چهار نماینده، بازرگانان 10 نماینده، زمین‌داران و کشاورزان 10 و پیشه‌وران 32 نماینده در مجلس داشته باشند. انتخابات مجلس اول روز چهاردهم مهر 1285هجری‌شمسی پایان یافت. نخستین نشست نمایندگان در کاخ گلستان با نطق شاه بیمار گشایش یافت. تمام وزیران، سفرا، کنسول‌ها و نمایندگان سیاسی کشورهای بیگانه با لباس رسمی در این مراسم حضور داشتند. مقر دائمی مجلس به دستور شاه در کاخ بهارستان در کنار مسجد سپهسالار تعیین شد. جالب توجه است که چون در کاخ بهارستان صندلی وجود نداشت نمایندگان روی زمین می‌نشستند. مجلس اول با اینکه یکی از بهترین مجالس قانون‌گذاری ایران بود ولی به‌خاطر مخالفت‌های محمدعلی‌شاه و ضعف‌های مشروطه‌خواهان، به توپ بسته و سرانجام تعطیل شد. مجلس دوم، یک‌سال پس از بسته‌شدن مجلس اول، شروع به کار کرد. درواقع مجلس دوم تا هفتم، میدان مبارزه پارلمانی و سیاسی مدرس و هم‌رزمانش بود که توانستند بسیاری از نقشه‌های استعمار را کشف و نقش بر آب کنند. پس از آن در دوران سلطنت پهلوی‌ها مجلس شورای ملی و سایر نهادهای منبعث از شرکت مردم ‏در امور اجتماعی و سیاسی کشور- که در قانون اساسی مشروطه پیش‌بینی شده بود- به صورت ‏ابزاری نمایشی از سیاست تجددطلبی توخالی دولت خودکامه درآمد و پس از کودتای 28 مرداد و سقوط دولت مردمی دکترمحمد مصدق که در اثر برخی اشتباهات عناصر فعال در ملی‌شدن صنعت نفت رخ داد، مجلس از کارکرد خود خارج و امری فرمایشی و مکانی برای نمایش خواسته‌های دربار پهلوی شد. بااین‌حال در مقاطع مختلف بودند مهره‌هایی که در خنثی‌کردن برخی از توطئه‌های استبداد و استعمارگران به موفقیت دست یافتند. مجلس شورای اسلامی پس از انقلاب، مجلس شورای ملی به مجلس شورای اسلامی تغییر نام داد. اولین دوره مجلس شورای اسلامی در هفتم خرداد 1359 هجری‌شمسی با پیام رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله‌خمینی(ره) شروع به‌کار کرد. براساس قوانین جمهوری اسلامی ایران مجلس شورای اسلامی محلی است برای تدوین نظام ارزشی مورد قبول جمهوری اسلامی ایران و تهیه و تصویب قوانین اسلامی برای تمامی نیازهای جامعه در زمینه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، تبلیغی، نظامی، اخلاقی و قضائی. تجربه گرانبهای موفقیت اندیشه مدرس و تجربه گرانبهاتر پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام‌خمینی، ملت و مجلس ایران را بر آن داشت تا با استفاده از همین تجربه‌ها و همین درس‌های ارزشمند بتوانند در برابر قدرت‌های شیطانی بایستند. مجلس شورای اسلامی در تاریخ 23 تیرماه 1372 هجری‌شمسی با تصویب ماده‌واحده‌ای روز 10 آذرماه، سالروز شهادت مجتهد مجاهد و سیاست‌مدار متعهد، آیت‌الله سیدحسن مدرس، را به‌عنوان روز مجلس نام‌گذاری کرد. مدرس برای بسیاری از مردم ایران، نماد نماینده‌ای است که حاضر به معامله بر سر حقوق آنها نشد. فراکسیون ملیون در مجلس شانزدهم مرکب از چهره‌هایی چون دکتر مصدق، فاطمی و آیت‌الله کاشانی، یکی دیگر از نمادهای ایستادگی، است. در ادوار مجالس شورای اسلامی نیز نمایندگانی بوده و هستند که بیش از پیش نسبت به استیفای حقوق ملت و نفی بی‌احترامی به قانون توسط دستگاه‌های دیگر، خود را موظف دانستند و به چهره‌هایی ماندگار بدل شدند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.