|

خلجان روحی زمان انتخاب

ناصح کامگاری*

نویسنده معروف شیلی

ایزابل آلنده، که برادرزاده رئیس جمهور مقتول شیلی، سالوادورآلنده است، در رمان «خانه ارواح» به سرگذشت زنی در کوران مبارزات سیاسی می‌پردازد که در اوان کودتای پینوشه به زندان می‌افتد و مورد شکنجه و آزار قرار می‌گیرد که در اثر آن نوزادی ناخواسته به دنیا می‌آورد. قهرمان رمان پس از رهایی از زندان و مهاجرت به اروپا به تربیت فرزند همت می‌گمارد و درعین‌حال مبارزه برای استیفای حق آزادی و دموکراسی در کشورش را پی می‌گیرد. با وجود آنکه بخش عمده‌ای از رمان به شکنجه‌ها و مصائب مبارزه در رژیم دیکتاتوری می‌پردازد، اما در نیمه دوم رمان با تقبیح خشونت و افراطی‌گری در مبارزه، قهرمان زن حتی شکنجه‌گر خود را می‌بخشد و خشونت نسبت به دشمن را برنمی‌تابد، تا مبادا کشورش دوباره در دور تسلسل انتقام و حذف فیزیکی رقبا قرار گیرد و جامعه بتواند سیر تحول به دموکراسی را با آرامش و به‌تدریج طی کند. بیان چنین ایده آشتی‌جویانه‌ای در سنت مبارزاتی آمریکای‌لاتین که اغلب با توسل به نبرد مسلحانه و خشونت قهری علیه استبداد و دیکتاتوری همراه بوده، امری نوظهور، جسورانه و قابل تأمل است. این که برای نفی خشونت، حتی از مجازات دشمنت صرف‌نظر کنی و همه‌چیز را طبق الگوی دموکراسی به صندوق آرا موکول کنی، حاکی از بلوغی فکری و فرهنگی یک انقلابی است. همین نظریه نفی انتقام خشونت‌آمیز، در نمایش‌نامه مرگ و دختر جوان نوشته آریل دورفمن نیز در موقعیت دراماتیک مشابهی مطرح می‌شود و جالب اینکه باز با یک اثر ادبیات انقلابی آمریکای‌لاتین مواجهیم و گویای بسط این تفکر در میان بخشی از متفکران اجتماعی این منطقه است. اما در این سوی کره خاکی، در کانون ملتهب آشوب و تلاطم سیاسی، یعنی خاورمیانه، آیا ایده پرهیز از جنگ و خشونت قابل تحقق خواهد شد؟ آیا گذر به دموکراسی در شرایط بحرانی خاورمیانه نیز ممکن است تا نفی خشونت و توقف خشم و انتقام‌جویی متقابل قابل تصور باشد؟ آیا درحالی‌که هنوز خون دلمه‌بسته قربانیان داعش، داغ به دل مردم منطقه نهاده، می‌توان فرض کرد بازماندگان قربانیان به چنان سطحی از شعور، درک خطر و بلوغ اجتماعی و سیاسی برسند که حتی پس از تفوق بر این تروریست‌ها، دست به انتقام‌جویی نزنند؟ * نویسنده و کارگردان تئاتر Telegram.me/nasehkamgari

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.