ابهامات آتشبس
محمد ایرانی- سفیر سابق ایران در لبنان
روز گذشته اولین روز اجرای آتشبس در سوریه بود و هر دو طرف درگیر در سوریه اعلام کردند به مفاد مربوط به آتشبس پایبند خواهند بود اما آتشبس ابهاماتی دارد که در صورت برطرفنشدن این ابهامات، هر لحظه امکان شکنندگی و شکست آن وجود دارد. نخست آنکه در زمین درگیری، مواضع گروههای مخالف- که تعداد آنها بسیار زیاد است و به بیش از صد گروه میرسند- در هم تنیده است و در برخی مواقع این گروهها در کنار گروههای تروریستی قرار دارند و ازهمینرو امکان تفکیک آنها برای اجرای آتشبس مشکل و در صحنه میدانی تشخیص محل جایگیری این گروهها دشوار است. بااینهمه مواضع دولت سوریه برخلاف درهمتنیدگی گروههای مخالف، بسیار مشخص است. در چنین شرایطی برای اجرای اصولی و دقیق آتشبس باید این ابهامات برطرف شود تا مشخص شود اگر تخطیای صورت میگیرد از جانب کدام طرف است و اندکی از پیچیدگیها کاسته شود.
از طرف دیگر تنها کسانی که میتوانند درباره اجرای آتشبس یا نقض آن نظر دهند، گروههای نظامی هستند و به همین خاطر در آتشبس اخیر طرفهای نظامی آمریکایی و روسی برای نظارت بر اجرای آتشبس پیشبینی شدهاند. یکی دیگر از ابهامات مفاد آتشبس، تعداد گروههای تروریستی است. «داعش» و «جبهه النصره» در مفاد توافقنامه آتشبس بهعنوان گروههای تروریستی شناخته شدهاند اما گروههای تروریستی مهم دیگری نیز هستند که جزء گروههای مخالف مسلح بهشمار میروند و در وضعیت میدانی تعریف دقیقی برای آنها نشده است و مشخصنشدن وضعیت این گروههای خاکستری به پیچیدگی آتشبس میافزاید. آخرین گزارشها درباره میدان نظامی سوریه حاکی از آن است که هم در مناطق ارتش سوریه و هم در مواضعی که در اختیار مخالفان است آتشبس نقض شده است. بهطورمثال 10 خمپاره به یکی از میدانهای شهر دمشق اصابت کرده و از دیگرسو گروههای مخالف مدعی شدند که ارتش سوریه در منطقه اطراف دمشق اقدام به پرتاب بمب بشکهای کرده است. این امر نشان میدهد که ناظران بر اجرای آتشبس قادر به انجام وظایف خود نیستند. بااینهمه تلاشهای بینالمللی در جریان است و وضعیت امنیتی نشاندهنده آرامش نسبی در جبهه درگیری است. اگرچه در چنین شرایطی قضاوت زود است و سخت اما ناظران امیدوارند که دو طرف به اجرای این آتشبس نیاز داشته باشند. مواضع روسیه و آمریکا برای اجرای آتشبس نیز به هم نزدیک است و هرکدام دلایل خاص خود را دارند اما ارتش سوریه در چندماه اخیر پیشرویهای چشمگیری داشته و حاضر نیست آتشبس را بهراحتی بپذیرد. روسیه اما تلاش میکند دولت سوریه را راضی به اجرای مفاد آتشبس کند. هرگونه پیشروی ارتش سوریه در گرو همکاری ارتش این کشور و نیروهای روسی است و به طور طبیعی دولت سوریه راه دیگری جز اجرای آتشبس ندارد. دراینمیان ترکیه از وضعیت آتشبس راضی نیست چراکه هرگونه قطع کمک به گروههای مخالف میتواند جایگاه آنکارا را در سوریه تضعیف کند. از سوی دیگر، با اجرای آتشبس، ترکیه نمیتواند عملیات خود علیه گروههای کُرد سوری را ادامه دهد و این برای ترکیه به آن معنی است که وضعیت گروههای کُردی تقویت میشود. با چنین پیچیدگیهایی پیشبینی آینده صلح و همچنین مذاکرات آتی بسیاربسیار دشوار است و تا زمانی که آتشبس پیش نرود، مذاکرات سوری- سوری در هالهای از ابهام باقی میماند. پیششرط مذاکرات، آرامش و ثبات در سوریه است، بنابراین شکنندگی آتشبس به معنی بهتعویقافتادن مذاکرات صلح است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.