از رنجی انسانی
بهتازگی چاپ دیگری از «کتاب دلواپسی» فرناندو پسوا با ترجمه جاهد جهانشاهی منتشر شده است. پسوا، نویسنده مشهور پرتغالی است که آثارش جایگاهی مهم در ادبیات جهانی دارند. پسوا، بیست سال از عمرش را صرف نوشتن «کتاب دلواپسی» کرده بود و نخستین قطعههای این اثر را در سال 1913 نوشت و آخرین آنها را در 1934. این اثر اولینبار در سال 1982، یعنی چهل و هفت سال پس از درگذشت نویسندهاش در لیسبون منتشر شد. آنطور که جاهد جهانشاهی در مقدمه این کتاب نوشته، یکی از دلایل تأخیر چاپ این اثر، به خود پسوا برمیگردد که میخواسته سرفرصت و با آرامش به نوشتن قطعات این کتاب بپردازد. او برخی از قطعات را تایپ میکرده و برخی دیگر را به شکل چرکنویس رها میکرده و با دقتی زیاد به بازنویسی قطعات میپرداخته و اگرچه قصد داشته تا پس از بازبینی نهایی و مرتبکردن قطعات کتاب را به چاپ برساند، اما مرگ این فرصت را از او میگیرد. پس از مرگ پسوا، تا چند دهه از آثار او خبری در دست نبود تا اینکه در آخر دستنوشتههای او در چمدانی در انبار امانات شهرداری لیسبون پیدا میشود. ناشران زیادی برای چاپ «کتاب دلواپسی» اعلام آمادگی میکنند اما سرانجام، «پژوهشگر ادبی خاستینو دپرادو کوئلهو توانست با همکاری ماریا آلیته گالهوز و ترزا سوبرال کانها، از گزیده 520 قطعه موجود که بخش عمده آن درگذر زمان ناخوانا و دچار فرسودگی شده بود، کتاب حاضر را در دسترس عموم قرار دهد». بخش بسیار کوچکی از «کتاب دلواپسی» در سالهای حیات پسوا در برخی مجلات آن دوران منتشر شده بود. بخشهای آغازین این کتاب، مثل تمام دوران خلاقیت پسوا با نمادگرایی پیوند خورده و «بر مبنای نگرش شاعرانه آن روزگار بر این باور است که هنر مدرن، هنر رویا است و بر تقدم رویا بر واقعیت تکیه دارد». جهانشاهی در بخشی از مقدمه کتاب درباره این اثر نوشته بود: «بدینترتیب کتاب دلواپسی سند وجودی انسانی است که از خود و پیرامونش رنج میبرد، و از درک انحطاط آغازین خود هرگز رها نشده، و چهبسا در قطعاتی از کتاب، نوشتههای کائیرو و کامپوس واکنشی نسبت به این درک انحطاط آشکار است. خوانندگان اروپایی بدون دشواری با آثار دیگر نویسندگان همردیف پسوا، همچون رمان ریبورس، اثر هویسمان، مالته لاوریدس بریگه اثر ریلکه و کتاب یادداشتهای رویانه اثر آمیل آشنایی دارند. خواننده بیتوجه به شباهتها درمییابد که پسوای نویسنده اصالت پسوای اخلاقگرا را رقم زده و شاید بدینترتیب کنجکاو شده و زمینه آشنایی قلمفرسای اخلاقگرا را پی بگیرد». در یکی از قطعههای «کتاب دلواپسی» میخوانیم: «زندگی روزمره سرپناهی است. روزمرگی مثل مادری است. پس از گردش طولانی در بلندیهای شعر، بر روی کوههای تلاش گسترده و صخرههای بلند و اسرارآمیز، اگر انسان به استراحتگاه برگردد، جایی که دیوانگان خوشبخت میخندند، دیوانهای چو تو جامی با آنها بنوشد، هر آنچه در زندگی مطبوع است گواراتر از خوب است، مزه همهچیز میدهد. رضایتمند از کل کائناتی که بر ما ارزانی شده و خداوند آفریده است، و بقیه را به عهده آنانی واگذاشته که بر کوهها چیره میشوند تا در آن سوی ارتفاعات دست به سیاه و سفید نزنند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.