رفع تردید در رأیدادن
مهدی ملکمحمد- روانشناس
اگر شما هم تاکنون نتوانستهاید بر تردیدهایتان غلبه و انتخاب کنید که فردا میخواهید رأی بدهید یا نه، نگران نباشید. خیلیها در این انتخابات مانند شما هستند. البته در هر انتخاباتی مرددها جمعیت قابلتوجهی را تشکیل میدهند. اما روانشناسی سیاسی که مسئول مطالعه رفتارهای سیاسی مردمان جوامع مختلف است بخش اعظمی از مطالعات خود را به رفتار رأیدادن اختصاص داده است. یکی از معتبرترین نظریهها برای تبیین رفتار رأیدادن توسط«داونز»، روانشناس مطرح سیاسی، در سال ١٩٥٧ مطرح شد. وی در نظریهاش بیان میکند که آنچه رأیدادن یا رأیندادن افراد در هر انتخاباتی را تعیین میکند، معادله زیر است:
B*P) - (C) + D = R). در اینجا، (R) مجموع پاداشی است که فرد از رأیدادن کسب میکند، (B) فایدهای است که شخص فکر میکند از برندهشدن کاندیدای موردعلاقهاش به دست میآورد، (P) باور فرد است مبنیبر اینکه رأی او نتیجه انتخابات را تغییر میدهد، (C) هزینهای است که فرد برای رأیدادن میدهد و (D) رضایت روانیای است که او از رأیدادن کسب میکند. براساس این معادله، اگر (R) مثبت باشد، فایدههای رأیدادن بر هزینههای آن غلبه میکند و در نتیجه فرد در انتخابات شرکت میکند.
(R) هرچقدر مثبتتر باشد، احتمال حضور بیشتر میشود. منظور از (C) یا هزینه نیز، میتواند موارد عینی و مادی، مثل زمان و پول یا موارد ذهنی، ازجمله تجربه منفی انتخابات گذشته باشد. اگر بخواهیم عینیتر و با مصداق انتخابات مجلس و خبرگان رهبری در مورد این معادله صحبت کنیم باید بگوییم که بسیاری از افرادی که اکنون در تردید قرار دارند، نمیتوانند نتیجهگیری کنند که آیا پاداشی از رأیدادن در این انتخابات کسب خواهند کرد یا خیر؟ بیایید برای رفع قطعی تردیدمان بهصورت فرضی در این معادله عدد قرار دهیم. این عدد میتواند از صفر تا صد باشد. بهجای B چه عددی را باید گذاشت؟ فایدهبردن اشخاص یا فهرست موردعلاقه چقدر است؟ شاید اصلا بگویید که من کسی را در بین احرازصلاحیتشدگان موردعلاقهام نمییابم. میدانیم انتخابهای ما همیشه بین کسانی نیست که همه فاکتورهای موردعلاقه ما را دارند و دیگرانی که همه یا کسری از این فاکتورها را ندارند. برخی اوقات مجبوریم از بین آنان که در مظان انتخاب ما قرار دارند تعدادی را بیابیم که بیشترین فاکتورهای موردعلاقه ما را داشته باشند نه همه آنها را. شما در انتخاب همسر نیز همینگونه عمل میکنید. آنها که کمالگرایی منفی دارند در انتخاب همسر ناخواسته بهتنهایی به دوران میانسالی و پیری میرسند و آه حسرت بر نهادشان جاری و ساری است. پس اگر خوب بنگریم خواهیم دید که میتوانیم افراد یا فهرست موردعلاقهمان که اشتراکاتی در اهداف و نگرشها با ما دارند را بیابیم. اما حالا نکته دوم خودش را نشان میدهد. حالا که افراد یا فهرستی را یافتهایم که اشتراکات حداقلی یا حداکثری با ما دارند فایده بردشان در انتخابات چیست؟ یک لحظه همه منفینگریها و جوابهای احساسیتان را کناری بگذارید و در یک برگه کاغذ تلاش کنید فواید برد افراد نسبتا موردعلاقهتان در مجلس و خبرگان را بنویسید. اگر واقعا چیزی نمییابید از دیگرانی که مورد قبول شما هستند سؤال کنید که به نظر آنها فواید برد این افراد یا فهرست چیست؟ هرکدام را که قبول داشتید در برگه بنویسید. حالا نوبت این است که عددی را جایگزین B کنیم. اکنون باید به این فکر کنید که آیا رأی شما نتیجه انتخابات را تغییر خواهد داد یا نه. حدود 55 میلیون ایرانی واجد شرایط رأیدادن هستند. در تهران این عدد تقریبا بیش از هشتمیلیوننفر است. اما شاید برایتان جالب باشد که بدانید مثلا در انتخابات مجلس گذشته که تعداد واجدان شرایط در تهران نهایتا چیزی کمتر از یکمیلیوننفر با آمار امسال تفاوت داشت افرادی با حدود 300هزار رأی وارد مجلس شدند و سمت نمایندگی مردم تهران را به مدت چهارسال برعهده داشتند. من از شما میپرسم که آیا در همین تهران یا در هر شهر دیگری تعداد افرادی که مانند شما فکر میکنند کمتر از رقمی است که یک نماینده برای ورود به مجلس نیاز دارد؟ قطعا اینگونه نیست. پس چرا در برخی اوقات افرادی نمایندگی ما را در مجلس برعهده میگیرند که مورد قبول اکثریت جامعه شهریمان نیستند؟ جواب مشخص است؛ چون ما فکر میکردیم رأی ما نتیجه انتخابات را تغییر نخواهد داد و در انتخابات شرکت نکردیم. پس حالا با این نگاه بیایید برای P هم عددی را جایگزین کنیم. اما هزینه شرکت در انتخابات چه میزان است؟ اینکه روز جمعه زحمت بکشیم و برای نیم تا یکساعت وقتمان را به انتخابات اختصاص دهیم که هزینهای حساب نمیشود چراکه ما برای بسیاری از رفتارهای بیفایده، وقتهای بیشتری اختصاص دادهایم. اما شاید بگویید که اگر در این انتخابات شرکت کنم، تأیید برخی رفتارهای صورتگرفته با نامزدهای شایسته تأییدنشده تعبیر میشود. به نظر میرسد برای کاهش استرسهایمان هم که شده تکلیف این موضوع را یکبار برای همیشه باید با خودمان حل کنیم. ردصلاحیت تعدادی از کاندیداها موردعلاقه و قبول و وثوق بخشهای دیگر نیست. اوضاع بد اقتصادی هم به هزارویک دلیل ایجاد شده است که جای آن در این بحث نیست. حالا که اینطور نگاه کنیم قطعا نظرمان هم مثبتتر خواهد شد. اکنون بهجای C هر عددی را که دوست دارید بگذارید. گزینه باقیمانده در این معادله رضایت روانی از رأیدادن است (D). تمامی روانشناسان بر این باورند که حضور در یک فعالیتی که حس کنترل را افزایش میدهد باعث افزایش احساس شادکامی است. وقتی شما به رأیدادن اینگونه بنگرید که من میتوانم با رأیدادن کاندیدایی را به مجلس بفرستم و از حضور کاندیدایی در مجلس و خبرگان جلوگیری کنم قطعا باعث افزایش خشنودی خود خواهید شد. البته نمیتوانید این حس را قبل از رأیدادن و دیدن نتیجه ایجاد کنید. بنابراین از اینکه چنین حسی را قبل از انتخابات ندارید به این نتیجه نرسید که نتایج تحقیقات روانشناسان غلط است. حالا وقت آن است که بهجایD هم عددی بگذارید. ضرب و منها و جمع اعداد را طبق فرمول انجام دهید. عدد بهدستآمده اگر مثبت است شک نکنید که باید در انتخابات شرکت کنید و اگر هنوز تمایل به شرکت ندارید بدانید که گرفتار هیجاناتتان شدهاید و انتخابی که کردهاید عقلانی نیست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.