|

پی‌ریزی پایه‌های دموکراسی

وحید معتمدنژاد- فعال فرهنگی

واژگانی مانند «شهروند»، «مشروعیت» و در کنار آن، «انتخاب» که از مبانی توسعه دموکراسی است و سابقه تاریخی آن به دوران یونان باستان و مشروطه در ایران می‌رسد، بیشتر پس از انقلاب در گفتمان ایرانی به ثبت رسید و هرچند حلقه ارتباطات گفتاری جامعه سیاسی ایران شد، اما در عمل هنوز بر مدار «لوحه‌نویسی» می‌چرخد و از تأثیر بسزایی که در تحول جامعه نقش‌آفرینی کند، کمی به دور است. جامعه امروز ایرانی متشکل از لایه‌های درونی و قشر‌های گوناگونی است که در بطن خود نیازهایی دارد و برای بروز آن دائم می‌کوشد و به صورت فصلی آماده حضور در صحنه‌های گوناگون اجتماعی و سیاسی است که بیشتر در مسیر انتخابات جلوه می‌کند. این مسیر می‌تواند آگاهانه و با تحقیق و تسلط بر اندیشه و افکار فرد باشد که ریشه در نیاز‌ها، اعتقادها، باورها و ایمان او دارد، یا به شکل موردی و مصلحت‌جویانه و بنا بر مقتضیات زمان خود باشد. اینکه با کدام اراده سیاسی می‌توان در تحقق چنین نیاز و خواسته‌ای موفق عمل کرد، موضوعی است که پایه‌های نظام دموکراسی را در ایران نهادینه می‌کند. دموکراسی و جامعه مدنی همیشه مترادف با موضوعاتی است که دولت و مشارکت عمومی را در یک دایره

برابر به همکاری و در برخی موارد به تقابل می‌کشاند...

تا جایی که از درون آن قدرت سیاسی به منصه ظهور می‌رسد و طبیعی است که دو گزینه «انتخاب‌کردن» و «انتخاب‌شدن» از دل همین فرمول منجر به تشکیل مراکز تصمیم‌گیری و تقسیم قدرت می‌شود. البته نباید در خلال آن، میزان رضایت و پذیرش شهروندان در تبعیت از حکومت و نظام سیاسی را از یاد برد، موضوعی که در ادوار گذشته، انتخابات ایران را مخرج «فهم عمومی و سیاسی» جامعه ایرانی کرد تا جایی که با همه فراز و نشیب‌ها، امروز شهروند ایرانی در تشخیص حضوریافتن یا حضورنیافتن در صحنه‌های انتخاباتی به «درک انتخاباتی» رسیده و تجربه‌های گذشته را در تغییر شرایط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی مهم می‌داند. مهم از آن جهت که در کشاکش رقابت‌های انتخاباتی خود را به تعیین سرنوشت ملزم می‌‌کند و نه انتخاب صرف و مطلق فردی برای نمایندگی قدرت سیاسی. به عبارتی هریک از افراد جامعه کنونی ایران آنچه را به‌عنوان مشارکت همگانی در صحنه‌های سیاسی برمی‌گزینند، فقط انتخاب نماینده یا فردی نیست که برای آنها تصمیم‌های قانونی بگیرد، بلکه فراهم‌کردن شرایطی در جامعه است که افراد را در نزدیک‌کردن به اهداف و آرمان‌هایشان یاری می‌دهد و از این طریق است که خط اصلاح را به صورت کاملا مسالمت‌آمیز ترسیم می‌کنند و این زمانی میسر است که بستر قانونی و اجتماعی در ایجاد، بسط و گسترش پایه‌های دموکراسی مهیا باشد. از مؤلفه‌های دیگر دخیل در این پایه‌گذاری، غافل‌نشدن از دیگر ارکان سیاسی دموکراسی است که آزادی بیان و اندیشه و مطبوعات آزاد را دربر می‌گیرد. و در پایان اراده‌ای در تجمیع آرای اجتماع موفق خواهد بود که به اهداف توأمان سیاسی و اجتماعی از زاویه «اشتراک در منافع و منابع ملی» بنگرد و حقوق شهروندی را به همان اندازه که از او توقع مشارکت در انتخابات دارد، رعایت کند و در احقاق حقوق او بکوشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.