ایرانیها حافظه تاریخی ندارند اما...
آرامگاه استاد فروزانفر فروخته نشده است
سعید برآبادی
خبر: این عکس، تصویری است که دیروز، روابطعمومی حرم شاهعبدالعظیم بهطور اختصاصی در اختیار «شرق» قرار داده تا تکذیبیهای باشد بر اخبار ضدونقیضی که از تخریب آرامگاه استاد فروزانفر در شبکههای اجتماعی دستبهدست میشود. همانطور که در عکس میبینید، آرامگاه یکی از نوادر ادبیات فارسی ایران، بدون دستکاری و دخلوتصرف، صحیح و سالم است. با این همه، خبری به نقل از استاد شفیعیکدکنی در شبکههای اجتماعی در حال اشتراکگذاری است که براساس آن گفته میشود آرامگاه فروزانفرِ ادیب به یک کاسب بازاری واگذار شده و بهطور کامل تخریب شده است. اصل ماجرا: چهار سال پیش، استاد شفیعیکدکنی در یادداشتی که در اختیار شماره 44 مجله «گزارش میراث» قرار داده، برای اثبات این واقعیت که ایرانیها، حافظه تاریخی ندارند، مرقوم فرمودهاند: «بعد از سقوط سلطنت، در همین چند سال اخیر، روشنفکران و کتابخوانان ایران تازه به این فکر افتادهاند که «ما حافظه تاریخی نداریم». راست است و این حقیقت قابل کتمان نیست. در کجای جهان، در قرن بیستم، اگر فرخییزدی (غرض شخص او نیست، بلکه منظور شاعری آزاده، میهندوست و شجاع از طراز اوست) کشته میشد، کسی از گورجای او بیخبر میماند؟». این استاد برجسته دانشگاه تهران که در احیای بسیاری از متون کلاسیک فارسی، نقش درخشانی داشته در بخش دیگری از همین یادداشت، نوشته است: «در بیستسال اخیر، اولیای محترم حضرت عبدالعظیم (به صرف گذشت سی سال و رفع مانع فقهی) قبر بدیعالزمان فروزانفر، بزرگترین استاد در تاریخ دانشگاه تهران و یکی از نوادر فرهنگ ایرانزمین را، به مبلغ یکمیلیون تومان (در آن زمان قیمت یک اتومبیل پیکان دست سوم) به یک حاجی بازاری فروختند. هیچکس این حرف را باور نمیکند. من خود نیز باور نمیکردم تا ندیدم». با این همه، شفیعی به استناد حرفهای یکی از آشنایان فروزانفر، قلمی کرده است: «خانم دکتر گلگلاب با لحن سوگوار مُصرّی خطاب به من گفتند: «آیا شما میدانید که قبر استاد فروزانفر را، متوليان حضرت عبدالعظیم به یک نفر تاجر به مبلغ یکمیلیون تومان فروختهاند؟». من در آن لحظه، به دستوپای بمردم. ولی باور نکردم تا خودم رفتم و به چشم خویشتن دیدم. در کجای دنیا چنین واقعهای، آن هم در پایان قرن بیستم، امکانپذیر است؟ از چنین ملتی چگونه باید توقع حافظه تاریخی داشت؟». پیگیری: با این همه، این یادداشت که مربوط به چهارسال پیش است، درست در روزهای انتخابات، عمدا یا سهوا مورد استفاده عدهای قرار گرفته و دقیقا همین تکه کوتاه شده از این نوشته مهم، در حال به اشتراکگذاری در شبکههای اجتماعی است. پیگیریهای «شرق» اما با تکذیب این اتفاق از سوی دو گروه مختلف همراه بود؛ استاد سیدفرید قاسمی، به «شرق» اطمینان خاطر داد که تا یک ماه پیش که برای زیارت اهل قبور به حرم شاهعبدالعظیم رفته، نهفقط قبر استاد فروزانفر را به صورت سالم دیده است، بلکه آرامگاه چهرههایی مانند عباس اقبالآشتیانی و دیگر بزرگانی که در این محدوده به خاک سپرده شدهاند نیز سالم بوده است. منبع بعدی تکذیب این خبر، روابطعمومی آستان حرم شاهعبدالعظیم است که علاوه بر اجازه انتشار این عکس، به «شرق» اطمینان میدهد چنین خبری از اساس کذب محض بوده و احتمالا راوی آن، بدون اطلاع دقیق، این خبر را در اختیار استاد شفیعیکدکنی قرار داده است. شاید برایناساس، باید گفت این واقعیت که ایرانیها حافظه تاریخی ندارند، قابل کتمان نیست، اما فعلا، مصداق این گزاره، گور استاد فروزانفر نخواهد بود.