|

نقد مجموعه‌شعر «آلت قتاله» سروده کاوه سلطانی

سادگی هولناک کلمات

سروش مظفرمقدم

«من آلت قتاله توام / صیقلم بده / آشکارم کن / و با برش‌های پی‌درپی ام / قدم بگذار به قبری و قصری که مقدور است...» شعر کاوه سلطانی ترکیبی ساده و هولناک از کلمات است. زبان شعری سلطانی هیچ‌گونه پیچیدگی استعاری ندارد. لااقل از آن‌دست استعاره‌سازی‌هایی که ما در شعر معاصر فارسی سراغ داریم. شاعر به ‌سهولت زبان‌اش را بر‌ می‌سازد و قصه شعر خویش را روایت می‌کند. شعر کاوه سلطانی، بیش از آنکه تصویرسازی کند، فضاساز است. بافت کلام شاعرانه او، به ساخت فضاهای وهم‌آلود، گروتسک‌وار و گاه تلخ‌اش کمک می‌کند. شعرها به‌سادگی خوانده می‌شوند و ویژگی اصلی‌شان، ایجاز، کوبندگی و پایان‌های نامتعارف، یا به تعبیری دیگر، آشنازدایانه آنهاست: «با تبر / نمایشی روی صحنه می‌برم / برای درختی که بار می‌داده، نداده است / خرافاتی نیستم درخت ترسید، درخت بار داد ولی میوه‌ها طعم مرگ می‌دهند» در این شعرها که از منطق روایی درون‌نگر برخوردار هستند، نگاه کاوه سلطانی معطوف به ماهیت پدیده‌ها است. ماهیتی که در شعر او به‌‌تدریج شکل می‌گیرد و رفته‌‌رفته بر منطق بیرونی غلبه می‌یابند. در شعر سلطانی، خواننده شاهد باز‌معنایافتگی و تفسیرهایی تازه از نظام چیزهاست. نظام علت و معلول‌های شناخته‌شده و زنجیره‌های منطق استعلایی. چنین است که شاعر بدون توجه به متن جهانی که در آن زندگی می‌کند، به ساختن ناخودآگاه دنیای شخصی خویش دست زده است. جهانی که در عین ناآشنایی، قرابتی عمیق با دنیای امروز ما دارد. فضای این شعرها، فضایی تلخ، اندوهگین و گاه دهشتناک است: شاعر، که گاه در قامت راوی‌ اول‌شخص زاده می‌شود، مخاطب را به دلشوره‌ای بی‌سرانجام دچار می‌کند. در روایت شاعرانه سلطانی، گویا زمان حال وجود ندارد. او از گذشته می‌گوید و از آینده‌ای که جز با قرینه‌ای مبهم، نمی‌توان از آن چیزی نوشت... شخصیت یا قهرمان اصلی مجموعه‌شعر «آلت قتاله»، در مرزی باریک میان خیال و نیستی (عدم) راه می‌رود. این ناامنی، نوستالژیای ناموجود و بی‌سرانجام و در‌ نهایت زبان به‌ ظاهر ساده و سر‌راست که ترکیباتی سرد و هولناک می‌سازند، ما را در جهان شعری کاوه سلطانی بدل به رهگذری سرگردان می‌کند. جهان شعری‌ای که در آن معجزه‌ها طعمی ندارند و گاه همه چیز گویا در خود تقلیل‌یافته باشد، به قول بودریار ناپدید می‌شود... سادگی روساختی شعر کاوه سلطانی در نگاه نخست گول‌زننده است: چه، در نهایت به جهانی بسیار پیچیده و مناسباتی نامتقارن در قالب فانتزی‌هایی سیاه منتهی می‌شود... گویا شاعر به قول رمون کنو: از زمانی می‌گوید که فرا نرسیده است و باز از مکانی می‌گوید که ناپدید گشته یا به تعبیری دیگر، وجود نداشته است... شعر سلطانی درعین‌حال خصلتی اعترافی دارد. گویا راوی هر لحظه در حال برون‌فکنی و اعترافی تازه و تکان‌دهنده است: همین ویژگی پایانه‌های شعر او را به شکلی نامحسوس، دراماتیک یا داستانی می‌کند. همین ویژگی‌ها به همراه کم‌گویی و پالودگی زبان به این شعرها ژرفایی جهان‌شناسانه، با آهنگی شوم و فاجعه‌وار بخشیده است. مجموعه شعر «آلت قتاله» می‌تواند هیجان و لذت خواندن را در خواننده‌اش بازتولید کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.