|

دیپلماسی ایرانی در اوج

علاالدین وحید غروی-مدرس دانشکده روابط بین‌الملل وزارت خارجه

... بهره‌وران ناشی از این بحران، اکثرا دچار انفعال شده‌اند و بی‌یارویاورند». ولفگانگ ایشینگر، دیپلمات آلمانی و رئیس کنفرانس امنیتی مونیخ- 2016 جایگاه جمهوری اسلامی ایران در دوران مذاکرات تاریخی و تاریخ‌ساز برجام و پیروزی دیپلماسی ایرانی دور میز مذاکراتی که در دیگر سوی آن نمایندگان همه قدرت‌های بزرگ اقتصادی، سیاسی و نظامی جهان قرار داشتند، توانست چهره جدید و بدیعی از دیپلماسی ایرانی را به رخ جهانیان بکشد. سخنان رئیس کنفرانس امنیتی مونیخ که در پیش‌درآمد این نوشتار آمد، وضعیت کنونی مهم‌ترین و راهبردی‌ترین منطقه جهان، یعنی خاورمیانه را به‌روشنی ترسیم می‌کند. دولتمردان آمریکا زمانی که در جنگ ویتنام شکست را لمس کردند و برای حفظ هژمونی جهانی و پرستیژ خود ناچار شدند به مذاکرات صلح پاریس در سال 1973 تن در دهند تا بتوانند از کاهش قدرت بلامنازع خود در صحنه جهانی و در اوج جنگ سرد بکاهند، هرگز گمان نمی‌کردند در دوران پسا‌جنگ سرد و اضمحلال بلوک شرق و در اوج قدرت تسلیحاتی و سیاسی خود، ناچار شوند، با دعوت از سایر قدرت‌های جهانی متحد و نیز معارض خود، با ايران بر سر میز مذاکره بنشينند. شایسته است که برای روشن‌شدن ابعاد این رویداد تاریخی، در یک مطالعه تطبیقی، مذاکرات صلح ویتنام از یک سو و برجام از سوی دیگر، بررسی اجمالی شود. مذاکرات صلح ویتنام زمانی به ثمر نشست که قدرت‌های رقیب آمریکا (چین و اتحاد شوروی) که هسته هم شده بودند، از رهبران انقلابی ویتنام آشکارا حمایت سیاسی و حتی تسلیحاتی می‌کردند و کار به جایی کشیده بود که حتی مارشال دوگل، مشهور‌ترین و به‌عبارتی مقتدر‌ترین رهبر اروپایی متحد آمریکا نیز در سخنانی جنجالی آمریکا را به‌خاطر ادامه جنگ ویتنام مورد انتقاد تند خود قرار داده بود. بدون‌شک، ادامه جنگ هیمنه آمریکا را به چالش می‌کشید و زمانی که پایتخت‌های جهان و حتی شهرهای بزرگ آمریکا هرروزه شاهد تظاهرات بزرگ ضدجنگ بودند، نیکسون، مردان سرسخت خود در حوزه سیاسی و نظامی را با راهبری دیپلماتی چون هنری کیسینجر به صحنه مذاکرات فرستاد و نهایتا پس از پنج سال مذاکره نفس‌گیر و عقب‌نشینی آمریکا از باتلاق ویتنام، نیکسون توانست به وعده انتخاباتی خود جامه عمل بپوشاند و جامعه ملتهب آمریکا را به آرامش برساند. مذاکرات ایران با قدرت‌های جهانی به رهبری آمریکا زمانی کلید خورد که نه‌تنها هیچ قدرت جهانی از ایران حمایت نمی‌کرد بلکه در نشست‌های مکرر شورای امنیت، چین و روسیه نیز به آمریکا پیوستند و قطع‌نامه‌های تحریم همه‌جانبه و بی‌سابقه، پشت‌سر هم بر علیه ایران به تصویب می‌رسید. کشورهای عرب منطقه نیز شمشیر را از رو بستند و سعی ‌کردند تا ایران را در انزوای کامل قرار دهند. علاوه بر ارتجاع عرب به رهبری آل‌سعود، رژیم صهیونیستی در حال متقاعدکردن متحد استراتژیک خود یعنی آمریکا بود تا حمله گسترده نظامی را به‌زعم خود، بر علیه تأسیسات تولید جنگ‌افزار هسته‌ای ایران صورت دهد. کنگره آمریکا در همسویی با اسرائیل و نیز لابی بسیار قدرتمند صهیونیستی درون آن کشور یعنی ایپک، از اوباما می‌خواست به جای میز مذاکره، در صحنه نبرد نظامی با ایران از طریق اسلحه سخن بگوید. مخالفان مذاکره با ایران با یادآوری تحقیر آمریکا در جریان تسخیر سفارت آن کشور در تهران و نیز نقش پررنگ ایران در حمایت از سوریه در مقابل تروریست‌های تکفیری موردحمایت آل‌سعود و رژیم صهیونیستی و دولت ترکیه و حمایت پنهان دولت‌های غربی و مشخصا آمریکا، تلاش گسترده‌ای کردند تا مذاکرات شکل نگیرد و گزینه معروف حمله نظامی روی میز باشد. حکومت واپس‌گرای سعودی نیز پس از استیصال و فرورفتن در باتلاق یمن، آمریکا و فرانسه را به‌شدت زیر فشار قرار داده بود و با امضای قراردادهای تسلیحاتی بزرگ با دولت سوسیالیست فرانسه، توانسته بود آن کشور را وادارد در یک مقطع زمانی، مذاکرات را به شکست کشاند. حضور مقتدرانه ایران در عراق و عصبانیت سعودی‌ها از گسترش عمق استراتژیک ایران تا مرزهای آن کشور با یمن، انگیزه‌ای بسیار قوی بود تا آل‌سعود آنچه در توان دارند به‌کار گیرند تا ایران را از حرکت باز دارند. دستاورد‌های بزرگ دیپلماسی ایرانی تا آنجا پیش رفت که کنفرانس پرآوازه امنیتی مونیخ در اکتبر 2015 در تهران تشکیل و به دنبال آن از ایران دعوت شد تا در کنفرانس صلح سوریه شرکت و با ایفای نقش تعیین‌کننده خود، مذاکرات را به حصول نتیجه نزدیک کند. در آخرین نشست کنفرانس مونیخ، وزرای خارجه و بازیگران بین‌المللی برای ملاقات با دکتر ظریف، وزیر خارجه ایران، صف کشیده بودند تا از فرصت مراوده با کشورمان برای ارتقای روابط دوجانبه استفاده کنند. در پایان، ذکر این نکته ظریف تاریخی خالی از لطف نیست. ریچارد نیکسون در سال 1973 ناچار به امضای معاهده صلح پاریس شد ولی این معاهده به تأیید کنگره آمریکا نرسید، اما موقعیت به‌غایت استراتژیک ایران، اوباما و حامیانش را بر آن داشت تا کنگره ضدایرانی را برای تأیید برجام به زانو در آورند.

«نظام بین‌الملل در بدترین وضعیت خود در دوران پسا‌جنگ سرد قرار دارد. آنهایی که با تلاشی مذبوحانه در پی آن هستند تا صلح و آرامش را حفظ یا برقرار کنند، به‌خاطر عواملی چون بحران بی‌پایان کنونی و وجود غارتگران بی‌پروا و...

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.