ترکیه بین چکش و سندان
ترکیه بهشدت عصبانی است؛ خبرهایی که از آمریکا میرسد برایش خوشحالکننده نیست. اختلاف بین آنکارا و واشنگتن درباره کردها بهخصوص حمایت فزاینده آمریکا از حزب «اتحاد دموکراتیک» کردها در سوریه به جایی رسید که «رجب طیباردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، از کوره در رفت و بهشدت به آمریکا حمله کرد. ترکیه از برپایی منطقه خودمختار کردی در طول مرزهای جنوبیاش با سوریه به همان شیوه شبهمستقل منطقه کردستان عراق، نگران است زیرا میتواند اثری منفی بر وحدت داخلی این کشور بگذارد و کردهای ترکیه را هم ترغیب کند در شرق کشور چنین طرحی را پیاده کنند. اما واشنگتن بر این باور است که مجبور نیست برای مبارزه با داعش یا اجرای سیاستهای مشخص خود دراینباره از آنکارا اجازه بگیرد. از منظر آمریکا، نیروهای کرد سوری توانستهاند اعتماد نیروهای بینالمللی را که با داعش مقابله میکنند، جلب کنند چراکه آنها نشان دادهاند متحدی قابلاعتماد در مبارزه با داعش هستند. از این رو آمریکا در کنار حمایتهای هوایی، تجهیزات نظامی در اختیار آنها میگذارد و مادام که این گروه مشغول مقابله با داعش باشد، واشنگتن به این کمکها ادامه خواهد داد. خشم اردوغان قابلدرک است. اما او خود باید مسئولیت همه این نابسامانیهایی را برعهده گیرد که تاکنون تأثیراتی منفی بر کشورش گذاشته است. اردوغان دچار سرگردانی شده و جهتگیریهای سیاسی خود را عوض کرده است. از سال 2002 که او قدرت را به دست گرفت، سعی کرد ترکیه را از متحدان سنتی و غربیاش دور کند. سیاستهای او بر این تفکر استوار بود که میگفت آنکارا مادام که رابطه خوبی با غرب داشته باشد، هرگز به قدرت منطقهای تبدیل نخواهد شد. «احمد داووداوغلو»، نخستوزیر ترکیه بر این باور بود که ایجاد ارتباط بهتر با ایران و روسیه از یک سو و اخلال در روابط ترکیه با اروپا و اسرائیل و ایالات متحده میتواند فرصت کسب نفوذ بیشتر را به آنکارا در خاورمیانه و اوراسیا بدهد و این کشور را به قدرت منطقهای قابل احترام تبدیل کند. اما آنچه اتفاق افتاد عکس این بود. امروزه چهار کشور اصلی همسایه ترکیه یعنی روسیه، ایران، عراق و سوریه محور تاریخی جدیدی تشکیل دادهاند که علیه آنکاراست؛ حال ترکیه حتی دوستان سابقش را هم از دست داده است. حالا آنکارا تلاش میکند عقربههای زمان را به عقب بازگرداند، یعنی به 20 سال پیش و دوران ریاستجمهوری «سلیمان دمیرل» که روابط خوبی با آمریکا و روابط بدی با ایران، عراق، روسیه و سوریه داشت و به این وسیله میکوشید با اتحادیه اروپا نیز ارتباط برقرار کند. اما آیا شرایط امروز با شرایط سال 1995 برابر است؟ آیا محاسبات بینالمللی و یارگیری قدرتهای بزرگ بهویژه درباره سوریه مانند گذشته است؟ اختلاف ترکیه و آمریکا بر سر کردها تنها یک نمونه کوچک از مشکلات ترکیه است، زیرا آنکارا در رابطه با روسیه نیز مشکلات پیچیدهتری دارد که تنها میشود آن را با نزاع دوران دو امپراتوری عثمانی و روسیه در ابتدای قرن گذشته مقایسه کرد. اگر اختلاف بین آنکارا و مسکو تشدید شود، به طور خاص واشنگتن در کجا خواهد ایستاد؟ درحالحاضر آمریکا از طرفین میخواهد خویشتنداری به خرج دهند و این بیانگر آن است که واشنگتن قصد دارد در این منازعه بیطرف باشد. اما برخورد آمریکا با ترکیه تاکنون چند مسئله را آشکار کرده است: اول اینکه آمریکا هیچ اهمیتی به سخنان مقامات ترکیه درباره مخاطرات و ابعاد سیاسی و امنیتی رابطه بین واشنگتن و کردهای سوریه نمیدهد. دوم اینکه، واشنگتن نسبت به پیشروی زمینی مسکو در خاک سوریه بیتوجه است. این مسئله موجب گسترش نفوذ کردهای سوریه بهخصوص در حاشیه مرزهای ترکیه خواهد شد و راه را برای استقلال آنها در آینده فراهم میکند و سوم اینکه به درخواست مخالفان سوری برای تغییر مواضع مسکو در قبال تحولات سوریه اهمیتی نداد. حتی گفته میشود دلیل فشارهای آمریکا برای حضور مخالفان در کنفرانس ژنو3 توافقات قبلی مسکو و واشنگتن بوده است، این در حالی است که اردوغان احساس میکند توافق جان کری-سرگئی لاوروف، وزرای خارجه آمریکا و روسیه مانعی بر سر حل بحران سوریه است. همچنین واشنگتن و ناتو میدانند توسعه هرگونه منازعه بین ترکیه و روسیه میتواند مخاطرات یک جنگ اتمی منطقهای را به همراه داشته باشد. در این صورت آیا غربیها حاضر به مداخله در چنین نزاعی هستند؟ مشکل ترکها امروز فراتر از آن است که آیا ناتو در کنار آنها خواهد ایستاد یا خیر، بلکه بیشتر به این دلیل است که احتمال دارد حتی اروپاییها پشت آنکارا را خالی و به طرف روسیه گرایش پیدا کنند. در این صورت ترکیه تنها رها خواهد شد و در نهایت نگرانی عمیقتر ترکیه شاید در بحثهایی باشد که این روزها در محافل غربی درباره امکان مقابله نظامی بین ترکیه و روسیه در جریان است و میگوید غرب باید بگذارد این دو کشور در این رویارویی همدیگر را تضعیف کنند و در نهایت از توازن قدرتهای منطقهای و بینالمللی کنار گذاشته شوند. بهخصوص بعد از تفاهم هستهای غرب با ایران و آمادگی تهران برای داشتن نقش مهمی در منطقه این موضوع اهمیت بیشتری پیدا کرده است. پس با این اوصاف ترکیه بین چکش و سندان قرار نگرفته است؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.