شهربانو امانی در گفتوگو با «شرق» به تحلیل عملکرد مجلس نهم و انتخابات مجلس دهم پرداخت:
مردم به صحنه انتخابات آمدهاند تا وضع موجود را اصلاح کنند
حسین سخندان
انتخابات مجلس دهم، جمعه برگزار میشود. اصولگرایان از دوره هفتم تا نهم، در شرایطی اکثریت را در پارلمان در اختیار داشتند که دولت اصولگرایان هم در پاستور حاضر بود. بااینحال پس از پایان کار احمدینژاد و رویکارآمدن دولت روحانی، مجلس بهویژه تعدادی از تندروهای آن از همان ابتدا به مخالفت با دولت پرداختند. با وجود اینکه دولت یازدهم، وارث حجم سنگینی از مشکلات دولت گذشته بهویژه در حوزههای اقتصادی و سیاست داخلی است و روحانی نیز در عملکرد خود در این مدت در معرفی بهموقع وزرا، تقدیم بودجه در زمان مقرر، رایزنیهای مختلف با نمایندگان بر سر مسائل کشور و از همه مهمتر، شأن و اعتباربخشیدن به این جایگاه، تلاش خود را نشان داد اما برخی نمایندگان، رویهای سؤالبرانگیز در قبال دولت منتخب مردم در پیش گرفته و برخی هم در طبقه تندروها تعریف شدند. طرح تذکر و سؤالات مختلف، دعوت پیاپی وزرا به کمیسیونها بعضا در موضوعاتی که دارای اجماع در سطح سران نظام است مانند بحث هستهای، واکنشهای تضعیفکننده روند مذاکرات و توهین به وزیر خارجه که از بهترین و مورد اعتمادترین دیپلماتهای نظام است، دادن کارت زرد به وزرای کابینه در این مدت زمان بسیار کوتاه که در اختیار دولت بوده است و استیضاح دو وزیر کابینه نشانگر موقعیتناشناسی برخی نمایندگان است. شهربانو امانی، نماینده دورههای پنجم و ششم مجلس، از جمله چهرههای اصلاحطلبی است که روابط پارلمانی را به خوبی میشناسد. وی در مجلس پنجم در کنار نیروهای جریان چپ و حزب تازهتأسیس کارگزاران سازندگی، فراکسیونی قوی را تشکیل داده بودند که پس از دوم خرداد، تلاش کردند فضای مجلس با اکثریت راست را برای دولت خاتمی تلطیف کنند. امانی در گفتوگو با «شرق» درباره اهمیت تغییر ترکیب مجلس و حضور مردم برای نه گفتن به تندروها، به بیان دیدگاههای خود پرداخت.
چرا در این دوره با وجود ردصلاحیتهای صورتگرفته در انتخابات و عدم امکان رقابت برای اصلاحطلبان در سطح چهرههای شناختهشده و رده اول، همچنان مردم و فعالان سیاسی در تلاش هستند مجلسی کارشناسی، معتدل و متخصص برای نظارت و همراهی با دولت تشکیل دهند؟ مردم در این دو سالونیم، مشی مجلس و برخی اصولگرایان تندرو در قبال دولت دکتر روحانی را به خوبی مشاهده کردند. امروز به لطف وسایل ارتباط جمعی، امکان محدودکردن ذهن و دیدگاه مردم وجود ندارد و آنان به خوبی به مقایسه عملکرد نمایندگان در قبال دو دولت احمدینژاد و روحانی میپردازند. به همین دلیل با وجود اینکه اصلاحطلبان واقعا وارد رقابتی نابرابر شدهاند، از جانب افکار عمومی حمایت میشوند؛ چون مردم میدانند این روند به سود توسعه و بهبود رفاه، فرهنگ و حوزههای سیاسی و سیاست خارجی نیست. آنان عملکرد دکتر روحانی را هم به خوبی مشاهده میکنند؛ شخصیتی که پنج دوره در مجلس بوده و با همه امور آن آشنایی کامل دارد. دکتر روحانی به همین دلیل تلاش کرد برخلاف احمدینژاد که همفکران اصولگرای خود را در مجلس هم تحقیر میکرد، حرمت مجلس و اهمیت آن را حفظ کند. وی و سایر دولتمردان از ابتدای آغاز به کار دولت یازدهم، جایگاه این قوه قانونگذاری را رعایت کرده و بیشترین احترام را برای آن قائل هستند. من امیدوارم در شرایط فعلی که به انتخابات نزدیک میشویم، مجلس و مجلسیان به درستی پاسخگو باشند و بدانند عملکردشان خواهد ماند و مخصوص یک دوره نیست و تاریخ و البته مردم حوزههای انتخابیهشان که برای حل مشکلات کشور به دکتر روحانی رأی دادند درمورد آنها قضاوت خواهد کرد. من مانند بسیاری از مردم امیدوار بودم مجلس با دو سال فرصتی که داشت به وظیفه مهم خود در این برهه تاریخی توجه بیشتری میکرد و اشتباهات خود در قبال احمدینژاد را با حمایت و نظارت بر دولت روحانی جبران میکرد که اینطور نشد. حالا با وجود محدودیتها، مردم به صحنه آمدهاند تا خودشان این روند را اصلاح کنند؛ چراکه به تندروها، اعتماد نمیتوان کرد. البته در مجلس نهم هم جریان اصولگرا، با تفاوت نگاه به دولت مواجه است و به صورت فراکسیونی عمل نمیکند. متأسفانه شکاف عمیقی در بین طیفهای مختلف جریان اصولگرایی به وجود آمده و رسالت تاریخی این جریان به فراموشی سپرده شده است. در واقع رقابت درونگروهی بین خود اصولگرایان که باعث ریزش بدنه اجتماعیشان نیز شده است، در جریان انتخابات خرداد 92 خود را نشان داد و این جناح به جای اینکه درس بگیرند و شکست خود را بپذیرند و به بازسازی خود بپردازند و هزینه بسیار سنگینی که دولت منتسب به آنها بر کشور در این هشت سال تحمیل کرد را در نظر داشته باشند، به طیفهای تندرو فرصت هیاهو میدهند. البته برخی بزرگان این جریان برای پایاندادن به فرافکنی و رخوتی که دامنگیر جریان اصولگرایی شده است، تلاش مضاعفی دارند و وقت و انرژی زیادی صرف کردند و حتی حاضر نشدند با آنان در یک فهرست باشند. ما همواره تأکید کردهایم اصولگرایان واقعی و مستقل را رقیب مورد احترام خود میدانیم و بر سر منافع ملی، دیدگاههای مشترکی با آنان داریم. امیدوارم در این دوره تعداد آنان قابل توجه باشد. نقدهایی که این روزها هم به شکل تند و بیپروا از سوی چهرههای جریان خاص تندروی مجلس نهم به دولت وارد میشود، چه جایگاهی دارند؟ نقدکردن منصفانه هم به نفع دولت و هم به نفع مملکت است و باید تقویت شود. اما نقدکردن با چوب لای چرخ دولت گذاشتن متفاوت است. آقایان و خانمهای جبهه پایداری میدانند که عملکرد دولتی که صددرصد از حمایت تمامی ارکان نظام برخوردار بود و خود را پاکترین، راستگوترین و پاسخگوترین دولت معرفی میکرد، امروز چه بر سر مملکت آورده است. آنها متأسفانه نشان دادند با حب و بغض نقادی میکنند؛ برهمیناساس افکار عمومی، آگاهی خود را در چهار سال گذشته به خوبی نشان داده و در این انتخابات هم، آن را نشان داد. من فکر میکنم نمایندگان منتقد به خوبی نمیدانند اصلاحطلبان و نیروهای معتدل و البته دولت یازدهم حتما از انتقاد سازنده حمایت میکند. ما رقیب و منتقد را عنصر مبارک و میمون میدانیم که ایرادات یک جریان را زیر ذرهبین میگذارد. اتفاقا نقد ما، چرایی محدودشدن فضای نقد در دولت احمدینژاد و تلاش برای حذف یک جریان سیاسی دارای هواداران بسیار در جامعه است؛ اما این نقدها باید منصفانه و بجا باشند و صرفا به خاطر کسب منافع شخصی و گروهی مطرح نشوند؛ بههرحال همه ما باید یاد بگیریم و بلد باشیم با هم گفتوگو کنیم و اعتمادسازی فیمابین را بالا ببریم. تندروهایی که امروز اینقدر به دولت تلاشگر یازدهم حمله و هتاکی میکنند و خود را دلسوزتر از همه به انقلاب معرفی میکنند و بعضا بخشهای مهمی از منافع سرمایهای کشور را ارث پدری میدانند، به انصاف توجه نمیکنند. دولت یازدهم را باید یاری و کمک کرد. دولتی که با کولهباری از مشکلات سنگین، افت درآمدها و افت جایگاه اجتماعی و آموزشی مواجه است و سعی کرده با استفاده از بهترین مدیران کشور، فضای زندگی را برای مردم مناسب کند. متورمشدن پیکره و بدنه دیوانسالاری در این چند سال شاید دغدغه جریان رقیب باشد که میخواهد برخی مدیران را بیکار کند؛ ولی اگر منصفانه نگاه کنند، متوجه میشوند که آقای دکتر روحانی تلاش دارد از همه جریانها و نیروهای سیاسی استفاده کند و حق بر این است، کسانی هم که در سیستم اداری کشور قرار دارند کارشکنی و سنگاندازی نکنند و اینها کارشناسان جمهوری اسلامی هستند و باید صادقانه رفتار کنند. با توجه به تجربیات شما در مجلس، پیشنهاد مشخصتان به مجلس دهم در قبال نوع تعامل با دولت چیست؟ این به ترکیب مجلس بستگی دارد؛ اما بهطورکلی مجلس شورای اسلامی یکی از ارکان مهم کشور است که مشروح مذاکرات آن کامل ثبت و ضبط میشود؛ بنابراین نمایندگان میتوانند از تجارب دورههای گذشته استفاده کنند. بسیار مناسب است اگر جلساتی هم با هیأت و نمایندگان ادوار داشته باشند. چندی قبل شنیدم که رؤسای کمیسیون اصل 90 ادوار مجلس به دعوت کمیسیون مربوطه در مجلس نهم، دور هم جمع شدند. این کارها بسیار مناسب است. توقع از مجالس این است که به خاطر شرایط موجود بیشازپیش تلاش کنند؛ چراکه مردم در شرایط سختی زندگی میکنند. هشت سال دولت و مجلس و شوراها و همه چیز دست اصولگرایان بود و کشور به این شکل و روز در آمده است؛ بنابراین همه باید تلاش کنند تا بعدا زیر دِین مردم نباشند و بنا به دلایل سیاسی و منافع شخصی و باندی، در مسیر کار دولت یازدهم سنگاندازی نکنند. کشور در شرایط کنونی بیشتر از پیش نیازمند تعامل این دو قوه مقننه و مجریه است و جالب است که دولت اصولگرا و مجلس اصولگرا، بیشترین تنشها را ایجاد کردند و از تعامل فاصله گرفتند. امیدواریم افراطیون جایی در مجلس آینده نداشته باشند و نمایندگانی که برگزیده میشوند، به دولت جدید فرصت لازم را برای حل مشکلات بدهند؛ چراکه خود بهتر از همه میدانند دولت یازدهم چه ارثی از دولت محبوب آنها برده است و در شرایط سختی دولت را تحویل گرفته است. با نگاهی به دورههای قبلی مجلس بهخصوص دور پنجم که با ریاست آقای ناطقنوری اداره میشد و اکثریت مجلس را جریان موسوم به راست سنتی در دست داشتند، شاید بتوان مقایسهای بین دور پنجم و نهم مجلس کرد، به نظر شما این دو دوره با داشتن اکثریت اصولگرایی چگونه با دولتهای اصلاحات و اعتدال رفتار کردند؟ یک یا دو سال از دولت اصلاحات مصادف شد با دوران مجلس پنجم، یعنی مجلسی که در رأس آن آقای ناطقنوری قرار داشت. در آن زمان اصولگرایان اکثریت مجلس بودند؛ اما با وجود اختلافنظر میان دولت اصلاحات و مجلس محافظهکار که خیلی بیشتر از تفاوت و اختلاف دولت یازدهم و مجلس نهم بود، ما شاهد منطق و کاردانی مجلس در برابر دولت بودیم؛ درحالیکه امروز افراطیهای مجلس با دولت روحانی اینچنین رفتار نمیکنند؛ بههرحال تفاوتهای بسیار سیاسی کشور در آن مقطع و امروز را نمیتوان نادیده گرفت. آن روزها اگرچه جریان چپ، دلخوریهایی داشت؛ اما حرمت همه نیروهای سیاسی توسط یکدیگر رعایت میشد. نیروهای جناح راست در مجلس پنجم کاملا اعتقادی، منسجم و با پشتکار بودند و از حقوق مسلم قانونی خود، یعنی تدوین و نظارت بر اجرای قانون دفاع میکردند و هرکجا هم انتقادی بود، بدون غرایض سیاسی مطرح میشد. در واقع این جریان آن زمان انسجام بیشتری در همه امور داشتند و در مسائل قانونگذاری و تدوین قانون نیز جدیتر عمل میکردند؛ چراکه تندروهای امروزی که خود را در اردوگاه اصولگرایان تعریف میکنند، اصلا وجود خارجی نداشتند. اگر این گذر زمان یعنی از دور پنجم مجلس تا دور نهم را مرور کنیم و تغییراتی که در این مدت ایجاد شده را بررسی کنیم، باید به این نتیجه برسیم که دستکم با توجه به اینکه سطح علمی مجلس را بالا بردند و مدرک تحصیلی لازم را کارشناسی ارشد مبنا قرار دادند، که این امر میتواند امتیاز خوبی برای دانش نمایندگان باشد تا بهتر از گذشتگان عمل کنند؛ اما متأسفانه اینطور نشده و انسجامی که انتظار میرفت، حاصل نشده است. البته دلایل مشخص دیگری نیز وجود دارد که در سؤالات بعدی به آن خواهم پرداخت. به نظر شما تفاوت اصلیای که در برخورد مجلس پنجم و نهم با دولت اصلاحات و اعتدال صورت گرفته، از چه عاملی نشئت گرفته است؟ شاید اگر تجزیه و تحلیل درستی صورت بگیرد، بتوان گفت مجلس پنجم یکی از قویترین مجلسهای پس از انقلاب اسلامی است و از نظر رعایت قواعد بازی مثبت ارزیابی شده است؛ چراکه این دوره از مجلس در عین اختلاف سیاسی با هر دو دولت سازندگی و اصلاحات نقدهایی که به آن وارد میکردند، حداکثر همکاری را با دولت داشتند و در مسائل مهم اقتصادی، سیاسی و توسعهای و بهطورکل در مسائل ملی همه با هم همکاری میکردند. البته باید تأکید داشته باشم که اقلیت مجلس نیز خیلی بابرنامهتر و قویتر بود و تعامل داخلی مجلس نیز بالا بود. اقلیت در آن دوره از چهرههای شاخص جریان چپ تشکیل شده بود و حتی در مقطعی تلاش کردند همین آقای دکتر روحانی را که کاندیدای ریاست مجلس کرده بودند، به این کرسی بنشانند. پس یکی از ضعفها را نبود نیروهای اقلیت به تعداد کافی در مجلس نهم میدانید؟ تقریبا از نیروهای این جریان جز چند چهره انگشتشمار، کسی در مجلس نهم حضور نداشتند. نیروهای منتقد نخواستند در انتخابات مجلس نهم مشارکت جدی داشته باشند؛ چون اساسا فضا مهیا نبود؛ اما بخشی از مشکلات مجلس نهم مربوط به زیرساختهای پارلمانی است. متأسفانه اکثریت نمایندگان به سیاسیترین کرسی کشور تکیه زدهاند و میگویند ما سیاسی نیستیم! سیاست یعنی تدبیرکردن، سیاست یعنی ممکنکردن ناممکنها، «سیاسیکاری» با «سیاستمداری» کاملا متفاوت است و دو دیدگاه و مشی متفاوت از هم هستند؛ اما این تفاوت نادیده گرفته شده است. کارکردن در این مجلس و با این مجلس سخت و دارای فراز و نشیبهای مختلف است؛ برای اینکه نمایندگان خیلی جزئینگر شدهاند. اینکه با مردم در ارتباط باشیم و در دسترس آنها باشیم، با اینکه به وظایف قانونی خود عمل کنیم و قوانین روان و درست تصویب کنیم و در سطح ملی به مسائل نگاه کنیم، متفاوت است و در بررسی امور جزئیاتی که در حد نمایندگان نیست، نباید اهمیت چندانی برایشان داشته باشد؛ درحالیکه امروز چنین نیست و متأسفانه جزئینگری در رفتارهای آنها مشاهده میشود. درگیرشدن با مسائل جزئی، نمایندگان را درگیرتر میکند و جایگاه رفیع مجلس و نمایندگی را تنزل میبخشد. به جای کلاننگری، مسائل جزئی مطرح است و گاهی نمایندگان برای پاسخگویی به مردم مجبور میشوند دولت را تحت فشار بگذارند؛ درصورتیکه اگر نمایندگان برای وظایف خود که قانونگذاری و نظارت بر عملکرد درست قانون است، همت کنند، میتوانند دولت را توانمند کنند و در حل مشکلات یاری کنند. این در حالی است که به سبب تجربیات گذشته، مجلس نهم از بازوها و معاونتهای اجرائی بیشتری برخوردار بود که میتوانست طرف مشورت مجلس قرار گیرد؛ اما چون نمایندگان نمیتوانستند پاسخگوی خواستههای مردم باشند، دولت را تحت فشار قرار دادند. خود مجلسیها بهتر از بقیه میتوانند وضع موجود را تحلیل کنند؛ چراکه از وضعیتی که دولت یازدهم، کشور را از دولت دهم تحویل گرفته است، آگاهاند. البته همین دسته از نمایندگان، اساسا با دولت قبل که آن شرایط را در کشور پدید آورد، کاری نداشتند و حتی به نوعی حمایت از هر اقدام دولت را وظیفه خود میدانستند. این موضوعی بود که توسط همه کارشناسان نقد شد؛ بههرحال من با توجه به انسجامی که در اصلاحطلبان، نیروهای معتدل و حامیان دولت میبینم و البته تلاش اصولگرایان میانهرو برای مشخصکردن فاصله خود با تندروهای بیمنطق، به مجلس دهم بسیار امیدوارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.