شکست سناریوی جدید بازی با تروریسم اردوغان
اردشیر زارعیقنواتی
کسی که با آتش بازی میکند بالاخره دست خود را میسوزاند، این یک واقعیت اثباتشده است که همواره تکرار شده اما تاریخ نشان داده است که این تجربه هرگز مانع از ادامه بازی با آتش نخواهد شد. ترکیه دوران حکمرانی «رجب طیب اردوغان»، رئیسجمهوری ترکیه، نمونه بارز این تجربه تاریخی است که بهخصوص بعد از تحولات جهان عرب موسوم به «بهار عربی» و رؤیای نوعثمانی رهبران اسلامگرای این کشور، به یک بازیگر ماجراجو و آتشافروز در بیثباتی و منازعات فرقهای در شاخ آفریقا و خاورمیانه عربی تبدیل شده است. از طرف دیگر، گسست و شکاف اساسی در جامعه ترکیه بهواسطه «کیش شخصیت» اردوغان برای دامنزدن به اختلافات درونی حول دوقطبیهای اسلامگرایی - سکولاریسم و ترک-کُرد در چارچوب تنش و منازعات سیاسی- اجتماعی جهت حفظ و تثبیت موقعیت اقتدارگرایانه نظام حاکم، به موازات بیثباتسازی منطقهای موجب امنیتیشدن جامعه ترکیه و بروز جنگ ویرانگر علیه اقلیت 20 درصدی کُردها در مناطق جنوبشرقی کشور شده است. پیوند این سیاست ماجراجویانه و دخالتگرایانه منطقهای حزب «عدالت و توسعه» با سرکوب نظامی بخش مهمی از شهروندان کشور تنها به بهانه جایگاه اپوزیسیونی و مخالفت با «وضع موجود» هماکنون منجر به یک آنارشی و بیثباتی سیاسی- اجتماعی در دو حوزه داخلی و خارجی شده است که طیف وسیع و متنوعی از مخالفان را علیه دولت آنکارا و سیاستهای حاکم گردهم آورده است. تنوع این مخالفان در عرصه داخلی و خارجی هرچند که هرکدام با اهداف متفاوتی در تقابل و تنازع با دولت حاکم قرار گرفتهاند ولی به دلیل پیچیدگی و ارتباط ارگانیک تحولات درونی و بیرونی این فرصت را فراهم میآورد که با تأثیرگذاری دوجانبه هر حادثه و تحولی ماهیت همذاتپنداری را تقویت کند. به همین دلیل حادثه مرگبار روز چهارشنبه 17 فوریه در آنکارا که موجب کشتهشدن 28 نفر و زخمیشدن حدود 60 نفر دیگر شد که بیشتر آنان شامل افسران و نظامیان ارتش ترکیه بودند، نهتنها وحشت را بر فضای داخلی ترکیه گستراند که حتی زمینه تشدید بیثباتی و جنگ در بحران سوریه را نیز فراهم کرد. در این حادثه که عصر چهارشنبه با انفجار یک اتومبیل بمبگذاریشده در کنار دو اتوبوس حامل نظامیان ارتش در پشت چراغ قرمز در ترافیک آنکارا به وقوع پیوست، بلافاصله انگشت اتهام از طرف «احمد داووداوغلو» نخستوزیر و سپس آقای اردوغان بهسوی مبارزان کُرد سوری «یگانهای مدافع خلق» نشانه رفت و با طرح اتهام همدستی آنان با حزب کارگران کردستان موسوم به «پکک» به صورت همزمان اسلامگرایان حاکم بر ترکیه دو نیروی اصلی مخالف خود در داخل و خارج را برای اعمال فشار و سرکوب زیر فشار قرار دادند. اینکه کمتر از 24 ساعت دولت آنکارا به زعم خود توانست عوامل تروریست را شناسایی و دستگیر کرده و همچنین ارتباط آنان را با پکک و یگانهای مدافع خلق با ذکر مشخصات کامل عامل اصلی و انتحاری به نام «صالح نجار» جوان 23 ساله کُرد سوری معلوم کند، با توجه به سیاست داخلی و منطقهای این کشور و رجوع به تجارب پیشینی از همان ابتدا برای تحلیلگران و کارشناسان سیاسی با تردید مواجهه شد. دولت ترکیه طبق این سناریو همزمان دو هدف اصلی را دنبال میکرد که کاملا منطبق با سیاست سرکوب در داخل و دخالت در سوریه بود و به همین دلیل دنباله روندی تلقی میشد که از چندروز پیش از این همزمان با پیشروی نیروهای نظامی سوری و مبارزان کرد در شمال حلب دنبال میشد. اردوغان برای توجیه تهاجم خونین به مناطق جنوبشرقی کشور علیه اپوزیسیون کرد که به دلیل کشتار سبوعانه دهها غیرنظامی و بیحرمتی آشکار حتی نسبت به اجساد گریلاهای زن که عکسهای سلفی سربازان با اجساد لختشده این زنان در شبکههای اجتماعی بازتاب گسترده یافت، از این حادثه میتوانست برای تحریک افکارعمومی اسلامگرایان و ملیگرایان ترک استفاده کرده و اقدامات خود را توجیه کند. از طرف دیگر، او با پیوندزدن یگانهای مدافع خلق سوری بهعنوان عامل اصلی این اقدام، این امکان را مییافت تا دخالت نظامی در تحولات سوریه، سرکوب حزب اتحاد دموکراتیک و مبارزان کرد سوری و همچنین با زیر فشار قراردادن متحدان آمریکایی و ناتویی خود جهت تروریست قلمدادکردن این نیروها را توجیه کرده و از انزوایی که بعد از دخالت روسیه در تحولات سوریه گریبان او را گرفته بود، خود را رها کند. روز جمعه 19 فوریه برعهدهگرفتن مسئولیت این اقدام توسط گروه «بازهای آزادی کردستان» و حتی اعلان مشخصات کامل عامل اصلی عملیات به نام «عبدالباقی سونمز»، از کردهای ساکن «وان»، نهتنها سناریوی ازپیشطراحیشده توسط اردوغان را بر هم زد که موجب بیاعتباری دادههای اطلاعاتی این دولت به افکارعمومی داخلی و خارجی نیز شد. هرچند قبل از اینکه این شاخه انشعابی از پکک با نام اختصاری «تاک» رسما مسئولیت این عملیات را برعهده بگیرند از طرف رهبران پکک و همچنین رهبران حزب اتحاد دموکراتیک سوریه از جمله «صالح مسلم» به صراحت دخالت در این حادثه تکذیب شده بود اما پافشاری آنکارا و فشار روی متحدان غربی برای قراردادن یگانهای مدافع خلق در فهرست گروههای تروریستی، خطر یک ماجراجویی و زیر ضرب قراردادن مواضع کردهای سوریه بهخصوص در حوالی شهر مهم و استراتژیک «اعزاز» را تشدید کرده بود. در این هنگامه پرآشوب و بازار مکاره اتهامافکنی آنکارا، با پیشروی یگانهای مدافع خلق بهسوی اعزاز که به اذهان تمامی منابع اطلاعاتی و اسناد معتبر در تصرف تروریستهای «جبهه النصره» و «احرار الشام» است و هر لحظه امکان سقوط این شهر و شکست تروریستها میرفت، حاکمان ترکیه با ایجاد شانتاژ سیاسی- امنیتی موفق شدند که حداقل 400 نفر از تروریستهای آموزشدیده در خاک ترکیه را با تجهیزات کامل برای کمک به همقطارانشان به اعزاز منتقل کنند. هماکنون با برعهدهگرفتن مسئولیت حادثه خونین آنکارا توسط گروه بازهای آزادی کردستان که هیچ ارتباط سازمانیای با پکک و یگانهای مدافع خلق در سوریه ندارند، از این پس هرگونه اقدامی به این بهانه در تهاجم به خاک سوریه میتواند دولت آنکارا را بیش از پیش در انزوا قرار دهد. از طرف دیگر، فشاری که در دو روز گذشته توسط اردوغان و داووداوغلو بر متحدان غربی ترکیه و شخص «باراک اوباما»، همتای آمریکاییاش، جهت گسست ارتباط آنان با مبارزان کرد سوری که سرسختانه با تروریسم بنیادگرای اسلامی و «داعش» درگیرند، به عمل میآمد، با توجه به اطلاعات جدید و سرمایهگذاری واشنگتن روی این نیروها از این پس نقش بر آب شده و دیگر گوش شنوایی برای آن وجود ندارد. تجربه نشان داده است که اردوغان با بهرهگیری از تروریسم و عملیاتهای تروریستی در یکسال گذشته در ترکیه سعی در باجخواهی، انتقامجویی و مدیریت شرایط بهنفع خویش داشته است که به نظر میرسد در این مورد اخیر دیگر کارایی نخواهد داشت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.