گفتوگو با «سوزان کلبولد»، مادر دیلان که ۱۳نفر را در دبیرستان کلمباین قتلعام کرد
پسری که بزرگ کردم هیولا نبود
پسر 17ساله «سوزان کلبولد» بههمراه دوست 18سالهاش، به 13 نفر در دبیرستان کلمابین، شلیک کردند و آنها را کشتند. با گذشت نزدیک به دو دهه از این اتفاق، هنوز یک سؤال ذهن سوزان را به خود مشغول کرده است: «آیا او میتوانست به نحوی جلوي این اتفاق را بگیرد؟» «اما بروکز»، گزارشگر روزنامه «گاردین»، سراغ مادر یکی از قاتلان کشتار دبیرستان کلمباین رفته است. او در این گزارش مینویسد: «پس از ملاقات سوزان، اولین واکنش او عذرخواهی بود. او متأسف بود که نتوانسته از ما پذیرایی کند چون ما بهجای اینکه او را در خانهاش ملاقات کنیم، با او در هتلی در «دنور» به گفتوگو نشستیم. شاید سوزان حق داشت که ما را در خانهاش پذیرا نباشد. زیرا وقتی شما مورد نفرت عموم مردم هستید، بهتر است زیاد با کسی رفتوآمد نکنید. سوزان مدیر بازنشسته یک کالج است که زندگی خودش را «کوچک، متوسط و خوب» توصیف میکند. اما واقعیت این است که در 17 سال گذشته او در آماج وحشتناکترین حملات قرار داشته است. سوزان میگوید: «گاهی که در مطب دکتر منتظر نشستهام تا نوبتم برسد، توی دلم دعا میکنم که وقتی نوبتم شد، منشی مرا با اسم کوچکم صدا کند. اصلا دوست ندارم او جلوي آنهمه آدم داد بکشد: خانم کلبولد! راستش هربار که با یک آدم جدید روبهرو میشوم و نام خانوادگیام را به او میگویم، او چند لحظه تأمل میکند، گاهی حس میکنم بعضیها صورتشان را جلوتر میآورند تا مرا بهتر ببینند و دقیقا یادشان بیاید که چرا این نام خانوادگی اینقدر برایشان آشناست!» نزدیک به دو دهه از روزی که پسر سوزان، «دیلان کلبولد» و دوستش «اریک هریس»، ابتدا 13نفر را در دبیرستان کلمباین کشتند و سپس دست به خودکشی زدند، میگذرد. از آن روز تاکنون سیستم آموزشوپرورش در آمریکا بهشدت تغییر کرده است. برای مثال در مدارس آمریکا پروتکلهای سفتوسختی برای مقابله با آنچه «قلدریکردن دانشآموزها» خوانده میشود، اعمال شده است و مدارس ملزم به رعایت اقدامات امنیتی شدیدتری هستند. بهعلاوه سختگیریها درباره خریدوفروش اسلحه نیز افزایش پیدا کرده و همه اینها واکنشی است به آنچه پسر سوزان انجام داد. اما آنچه تغییر نکرده است این تصور عمومی است که مقصر آنچه کودکان انجام میدهند، والدینشان هستند، مخصوصا مادر. سوزان میگوید: «تصور عمومی این است که مادرها حتما باید خبر داشته باشند که بچهها چه قصد و نیتی دارند». اما سوزان نمیدانست. او روحش هم خبر نداشت که پسری که با او زیر یک سقف زندگی میکند، عمیقا افسرده است. اصلا به ذهنش هم خطور نمیکرد که او بهصورت غیرقانونی دست به خرید اسلحه زده باشد و با دوستش، اریک، نقشه یک قتلعام را کشیده باشند. سوزان بهتازگی دست به انتشار کتاب خاطراتش زده است. او در این کتاب مینویسد: «رسانهها اگر میخواستند خیلی محترمانه با من و پدر دیلان برخورد کنند، ما را با عناوینی چون بیمسئولیت خطاب قرار میدانند. اما خیلیها هم ما را «نژادپرستهای نفرتانگیز» میخواندند. ما را کسانی میدانستند که چشممان را روی زرادخانهای که در خانهمان بود بسته و بنابراین کل جامعه را به خطر انداختهایم». کتاب خاطرات سوزان با عنوان A Mother's Reckoning کتاب سختخوانی است. این کتاب فرازونشیبهای ذهنی 17 سال گذشته سوزان را روایت میکند. سوزان در طول این 17 سال تمام خاطراتش را مرور کرده و به بررسی همه تصمیماتی که با همسر سابقش، «تام»، گرفته بودند پرداخته تا ببیند کجا اشتباه کردهاند. او همچنین به بررسی تأثیرات خشونت جوانان بر خانوادههای آنها پرداخته است؛ تأثیراتی مثل طلاق، ورشکستگی مالی، بیماری و البته دلایلی که باید بهخاطر آن به زندگی ادامه داد. خواندن این کتاب همچنین تصورات خواننده را نسبت به قاتلان کلمباین با چالش مواجه میکند. سوزان در این زمینه مینویسد: «وقتی با کسی که دست به اقدام خشونتآمیزی زده است، مواجه میشوم، به این فکر میکنم که شاید او هم مثل پسر خود من باشد. کسی که تحت شرایطی دست به یک انتخاب وحشتناک زده است که او را در مخمصه انداخته. بعضی وقتها که اخبار رسانهها را درباره تروریستها میشنوم، با خودم میگویم: او هم مادری دارد!» سوزان با نوشتن این جملات قصد جلب همدلی خوانندگان را دارد یا حتی بخشش آنها را او البته در این کتاب ساختارهایی را که یک جوان را به سمت کشتار سوق میدهند، به چالش میطلبد. او البته پس از اینهمه سال در کتابش دست به نتیجهگیری میزند که غیرمنتظرهتر از نتیجهگیریهای معمولی درباره نقش خودش در این اتفاق است. او مینویسد: «من هم در آن اتفاق مُردم!» وقتی از او درباره پسرش میپرسم، از پنجره به بیرون نگاه میکند و میگوید: «او هیولا نبود، او یک انسان مثل بقیه بود». شاید شگفتزده شوید ولی سوزان در ادامه تأکید میکند: «من هنوز هم پسرم را دوست دارم». دیلان واقعا کیست؟ سوزان همچنین در کتابش دست به توصیفاتی از کودکی دیلان میزند که بههیچوجه قابلمقایسه با آنچه ما از او بهعنوان یک قاتل میشناسیم نیست. سوزان او را پسری «باهوش»، «کنجکاو» و «مهربان» توصیف میکند. او حتی بهخاطر موهای بلوند دیلان، او را «پنجه آفتاب» میخواند و مینویسد که همیشه فکر میکرده بین دو پسرش، کسی که کمتر باید مراقب و نگرانش باشد، دیلان است. بههمینخاطر پس از کشتار کلمباین ناباوری اولین چیزی بود که سوزان تجربه کرد. زیرا این اقدام دیلان اصلا با تصوری که سوزان از دیلان در خاطراتش داشت، جور درنمیآمد. گویی با این اتفاق سوزان دوبار پسرش را از دست داده باشد؛ یکبار در واقعیت و بار دیگر در ذهنش. فکرش را بکنید، فرزندتان را از دست دادهاید و میخواهید برای او سوگواری کنید اما صورت فرزند دلبندتان روی جلد مجله «تایم» زیر این تیتر قرار گرفته است: «هیولا وارد میشود!» حتی تصاویری که از کودکی دیلان وجود دارد این تصور را تأیید میکند که او کودکی بیگناه و حتی میشود گفت دوستداشتنی بوده است. سوزان در این دو دهه بارها به عکسهای کودکی دیلان رجوع کرده است: «وقتی عکسها را نگاه میکنم میبینم در همه عکسها ما او را در آغوش کشیدهایم و او خوشحال است. اما یکی از تصورات رایج درباره ما این است که دیلان کودکی نیازمند محبت و قربانی بدرفتاری بوده. واقعیت این است که ما دیلان را خیلی دوست داشتیم و همیشه به او محبت میکردیم. ما نسبت به او بیمحبت و بیتفاوت نبودیم». باوجوداین از زمان حادثه تاکنون بارها پیش آمده که از خودش سؤال کند: «آیا به اندازه کافی به دیلان محبت کرده بودم؟!» یکی دیگر از تصورات رایج درباره دیلان این است که او از خانوادهای مرفه بوده که رفتار خشونتآمیزش نمونهای از بدرفتاریهای فرزندان لوس این شکل خانوادههاست. اما داراییهای خانواده کلبولد چیز دیگری را نشان میدهد. خانه کلبولدها در لیتلتون ایالت کلرادو، خانهای قدیمی و بازسازیشده است و آنها در آن زمان صاحب یک «بیامو»، قدیمی تعمیرشده بودند که آن را به قیمت 500 دلار خریداری کرده بودند. آنها از آن دست خانوادههای طبقه متوسط آمریکایی بودند که شبها با هم دور یک میز شام میخوردند و بعد در کنار هم به تماشای تلویزیون میپرداختند. بهعلاوه سال قبل از حادثه، پدر خانواده، تام کلبولد، که متخصص ژئوفیزیک بود به بیماری آرتریت روماتوئید که نوعی روماتیسم وخیم است، مبتلا شد و آینده شغلیاش بهشدت در مخاطره قرار گرفت. در همین سال البته اتفاق دیگری نیز افتاد که تمام تمرکز خانواده را به خود جلب کرد. پسر ارشد خانواده، بایرون، به کشیدن ماریجوانا معتاد شده بود. مادر و پدر او مثل هر مادر و پدر دیگری تصمیم گرفتند این مشکل را از طریق مشاوران مدرسه و همچنین تلاش برای قطع ارتباط بایرون با دوستان ناباب حل کنند. کلبولدها اصلا نگران روابط دوستانه دیلان نبودند چون آنطور که سوزان میگوید اریک هریس، پسری بهشدت «جذاب» بود و بهعلاوه خانواده به ذکاوت دیلان در انتخاب دوست ایمان داشتند. تنها نگرانی خانواده درباره دیلان این بود که او کمی خجالتی بود. پس از حادثه یکی از قضاوتهای عمومی درباره دیلان این بود که او نوجوانی منزوی بوده که به دام یک رفیق روانی به اسم اریک افتاده است. سوزان در این زمینه میگوید: «این قضاوت به هیچوجه درست نیست. درست است که دیلان پسر محبوبی در مدرسه نبود اما گروهی دوست نزدیک داشت که اریک فقط یکی از اعضای این گروه بود». او همچنین در کتابش درباره اریک نوشته است او پسر پدری نظامی بود و کلبولدها از خانواده هریس خوششان میآمد. سوزان همچنین تأکید میکند: «اریک همیشه با ما با احترام برخورد میکرد و خیلی هم مؤدب بود». سوزان البته بلافاصله پس از حادثه، مقصر اصلی این اتفاق را اریک معرفی میکند و میگوید اریک پسرش را شستوشوی مغزی داده است. اما در کتاب اخیرش مینویسد که هر دو پسر به یک اندازه در این قتلعام نقش دارند. او البته در کتابش اشاره میکند مروری بر دفترچههای خاطراتی که دو پسر برای برنامهریزی این کشتار تهیه کرده بودند، نشان میدهد، دیلان بیش از همه چیز به کشتن خودش فکر میکرده است اما اریک بیشتر درباره آسیبزدن به دیگران حرف میزده. از سوزان میخواهم درباره این دو پسر دست به یک قضاوت اخلاقی بزند و بگوید کدامیک مقصرند. او میگوید: «نمیتوانم قضاوت کنم! پسرها کاملا از نظر روانی و عاطفی با هم متفاوت بودند. من معتقدم پسر من بهنوعی از اختلالات خلقوخو رنج میبرد. به دلایلی که نمیدانم چیست، این دو پسر جذب یکدیگر شده بودند، مثل دو قطب آهنربا و یکدیگر را از نظر روحی تغذیه میکردند. حرفم این نیست که آدمهایی که دست به اقدامات خشونتآمیز میزنند، روانی هستند. حرفم این است که هم دیلان و هم اریک، هر دو قربانی هستند. قربانی مشکلات و آسیبهایی که میتوانست حل شود». پس از خواندن کتاب به این نتیجه رسیدم که اگر این کشتار تقصیر کلبولدها نبوده است، پس تقصیر کیست؟ خانواده هریس؟ سوزان به این سؤالم اینگونه پاسخ میدهد: «من اصلا این قصد را نداشتم که گناه این کار را گردن کس دیگری بیندازم. من با خانوادههایی در ارتباط هستم که یکی از اعضایشان به اقدامات خشونتآمیز دست زدهاند. شما اگر این افراد را در خیابان ببینید، حتی فکرش را هم نمیکنید که اینها مادران و پدران افرادی خشن هستند». کاش قبل از فاجعه اینها را میدانستم با همه اینها سوزان درحالحاضر تبدیل به انسان دیگری شده است. فردی که به گفته خودش اگر اطلاعاتی که امروز دارد، قبل از حادثه میداشت شاید میتوانست از آن جلوگیری کند. او در کتابش نوشته است: «آن زمان دیلان، نشانههای افسردگی را بروز داده بود. اما من و تام قادر به تشخیص آنها نبودیم. اگر آگاهیای که امروز درباره این بیماری داریم، آن زمان داشتیم و دانشی داشتیم که میتوانستیم معنی آن نشانهها را بفهمیم، حتما میتوانستیم جلوی فاجعه دبیرستان کلمباین را بگیریم». وقتی از سوزان میپرسم این نشانهها چه بود، او میگوید: «الگوی خواب دیلان به هم ریخته بود. او همیشه بچهای سحرخیز بود اما در طول آن یک سال به بیخوابی مبتلا شده بود. کجخلق شده بود و به سر و وضعش نمیرسيد. حتی یک بار مقالهای برای کلاس زبان انگلیسیاش نوشته بود که محتوای خشونتآمیزی داشت». او ادامه میدهد: «یک سال قبل از فاجعه مدرسه کلمباین چند اتفاق ناراحتکننده دیگر هم افتاد. دیلان برای اولینبار در زندگیاش به همراهی اریک دست به خرابکاری در مدرسه زدند و چند قفل را خراب کردند. پس از آن از یک خودروی سیار تعمیرات الکترونیکی، چند وسیله دزدیدند و بهخاطر آن بازداشت هم شدند. اما بهخاطر اینکه اولینبار بود دست به چنین کاری میزدند و نیز به این خاطر که از خانوادههای خوبی بودند، آنها را رها و به دادن مشاوره و گرفتن تعهد از آنها اکتفا کردند». او تأکید میکند: «در آن زمان به خودم میگفتم دیلان در سن رشد است. او در حال تجربه کسبکردن است و میخواهد بعضی چیزهایی که قبلا امتحان نکرده را امتحان کند، اگرچه کارهایی که کرده، اقدامات درستی نبودند اما بالاخره باعث میشوند او از آنها درس بگیرد. آنموقع حتی برای یک لحظه هم فکر نمیکردم که ممکن است با این کارها خودش یا کس دیگری را به خطر بیندازد». پس از این اتفاق دیلان موفق به کسب بورس برای ادامه تحصیل در دانشگاهی در آریزونا میشود و همین خیال همه را راحت میکند که دیلان دوباره به مسیر برگشته است. اما یکی از روزهای قبل از فاجعه، بین مادر و پسر جروبحثی درمیگیرد. دیلان جلو در یخچال ایستاده بود و مادر از سر عصبانیت او را از جلوي در کنار میزند. اما واکنش دیلان خیلی شدید است. او خطاب به مادرش میگوید: «مامان! منو هل نده، این کارت عصبانیام میکنه و نمیدونم اگه عصبانی بشم، بتونم کنترلش کنم یا نه!» سوزان میگوید: «این اولینبار بود که از پسرم ترسیدم! و به او گفتم: چطور جرئت میکنی مرا تهدید کنی؟» مادر و پسر هردو ناراحت هستند ولی بلافاصله از هم عذرخواهی میکنند. سوزان ادامه میدهد: «رفتار دیلان بهطورقطع در حال تغییر بود. من هیچوقت خودم را بهخاطر نادیدهگرفتن این تغییرات که میتوانست نشانهای از افسردگی باشد، نمیبخشم. من همیشه به مردمی که فرزند دارند میگویم، به تغییرات خلقوخوی کودکانشان واکنش نشان دهند. فکر میکنم لازم باشد گاهی بهجای اینکه بخواهیم مسائل را حل کنیم فقط به حرف فرزندانمان گوش کنیم و ببینیم چهچیزی در درون آنها میگذرد». خود سوزان ششماه بعد از فاجعه کلمباین متوجه خیلی از تغییرات شد. در ویدئوهای ضبطشدهای که از انبار خانه دیلان پیدا شده بود، دیلان و اریک موارد بسیاری از آزار و اذیت مردم در خیابان را انجام داده و آنها را ثبت کرده بودند. باوجوداین سوزان همچنان معتقد است که خود دیلان نیز قربانی بوده. قربانی نوعی آسیب و کژکارکرد در ذهنش. او میگوید: «کودکی که من بزرگ کردم بچه مهربانی بود. خوشفکر بود و به دیگران اهمیت میداد. بههمینخاطر برای من هنوز هم سخت است که بفهمم چرا این اتفاقها افتاده است. شاید خیلیهایی که این جملات را میخوانند از من توقع داشته باشند از دست دیلان عصبانی باشم. اما من نمیتوانم از او عصبانی باشم. نمیتوانم او را قضاوت کنم. چون معتقدم هرچیزی که باعث کشتهشدن دیگران شده است، او را هم کشته». دوباره از او میپرسم: «شما هنوز فرزندتان را دوست دارید؟» او جواب میدهد: «انتخاب دیگری ندارم. شما فرزندانتان را دوست دارید. همه فقط لحظه آخر زندگی دیلان را میبینند که او دست به قتل زده است. اما من این بچه را بزرگ کردهام و فکر میکنم او هم قربانی است. من هیچ راهی برای جبران آسیبی که به او وارد شده ندارم جز اینکه دوستش داشته باشم».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.