|

گزارش «شرق» از هفتمین روز جشنواره

«استاکس‌نت» برلین را نشانه گرفت

آرش مدرسی، خبرنگار «شرق»، برلین: هفتمین روز جشنواره برلین با نمایش فیلمی مستند با موضوعی راجع به ایران آغاز شد: «روزهای صفر»، ساخته الکس گیبنی آمریکایی که روایت جنگ سایبری آمریکا و اسرائیل علیه ایران است. این فیلم پرده از اطلاعات جدیدی برمی‌دارد که آن‌قدرها تازگی و اهمیت داشتند که دقایقی پیش از نمایش فیلم، «نیویورک‌تایمز» خبر آن‌ را در صفحه اول خود منتشر کرد و به‌زودی رسانه‌های جهانی توجه خاصی به آن نشان می‌دهند. «روزهای صفر» تحقیق خود را از موضوع ویروس استاکس‌نت شروع می‌کند؛ ویروسی ساخته دست آمریکا (گرچه هیچ‌یک از مقاماتی که در فیلم از آنها مصاحبه می‌شود حاضر به اعتراف به نقش مستقیم واشنگتن نیستند) که توسط اسرائیل پیشرفت بیشتری یافت تا تجهیزات هسته‌ای کشورمان در نطنز را هدف بگیرد. اما یافته جدید فیلم که خبرساز شد، برنامه‌ای چند‌میلیون‌دلاری از سوی دولت آمریکا برای حمله سایبری گسترده به ایران در صورت شکست مذاکرات هسته‌ای است. اما اگر سیاست را به صفحه‌های «سیاسی» واگذار کنیم، «روزهای صفر» که کارگردان آن قبلا برنده جایزه اسکار هم بوده است از نظر سینمایی حرف خاصی برای گفتن نداشت. تا جایی که بتوان گفت پذیرش چنین فیلمی در بخش مسابقه کمی غریب به نظر می‌رسد. ساختن مستندی که مصاحبه‌شوندگان آن بیشتر مقامات دستگاه‌های اطلاعاتی و سایبری هستند قاعدتا دشواری‌های خاص خودش را دارد اما باوجود ارزشمندبودن کار گیبنی شاهد آن برخورد خلاقانه و روایت‌نگاری جذاب که در بعضی مستندهای تحقیقاتی آمریکایی می‌بینیم نبودیم. گیبنی در کنفرانس خبری‌ای که بلافاصله پس از فیلم برگزار شد، در پاسخ به خبرنگار «شرق» گفت که قصد فیلم‌برداری در ایران را هم داشته و به‌خصوص می‌خواسته با دانشمندان هسته‌ای که از حملات خارجی جان سالم به‌در برده‌اند مصاحبه کند اما موفق به‌ این کار نشده است. او در ضمن گفت خواهان نمایش فیلم در سراسر جهان به‌خصوص در ایران است و ابراز امیدواری کرد که نمایش فیلم باعث واکنش مردم علیه اسرارآمیزبودن بیش‌ازحد دستگاه‌های اطلاعاتی در آمریکا شود. شکی نبود که پخش «نابغه»، ساخته مایکل گرندیج، جلوه اصلی روز ششم جشنواره خواهد بود. حضور ستارگانی همچون جود لاو و کالین فرت باعث شده بود اتاق کنفرانس خبری پر شود و خیابان‌های اطراف تالار اصلی محل برگزاری جشنواره بسته شوند (نیکول کیدمن هم در فیلم حضور داشت اما حضوری آن‌قدر مختصر که باعث شد به جشنواره نیاید). اما این فیلم بخش مسابقه که به رابطه نویسندگان شهیری همچون ارنست همینگوی و اسکات فیتزجرالد با آژانس ادبی‌شان می‌پردازد چیزی بیش از مجموعه ستاره‌ها بود و به‌خصوص مورد توجه بسیاری از منتقدان ایرانی قرار گرفت. محمد حقیقت، منتقد شهیر ایرانی، علی معلم و بسیاری از چهره‌های ایرانی حاضر، این فیلم را از محبوب‌ترین فیلم‌های خود دانستند. اما روز ششم که با «من نرو هستم» آغاز شده بود روزی به‌خصوص برای ایران بود، چراکه شاهد نمایش «رؤیاهای دم‌صبح»، مهرداد اسکویی و یک فیلم سوئدی- دانمارکی با کارگردانی ایرانی‌تبار نیز بودیم. «رؤیاهای دم‌صبح» که به داستان‌های زنانی که در مرز تأدیبی می‌پردازد، مورد استقبال گسترده منتقدان قرار گرفت. یک منتقد آلمانی به خبرنگار «شرق» گفت: «یکی از بهترین مستندهای ایرانی‌ است که تابه‌حال دیده‌ام و من سال‌هاست دارم مستند ایرانی می‌بینم». خود اسکویی نیز پس از نمایش فیلم ظاهر شد و به سؤالات مردم جواب داد. ازجمله سؤال‌های مطروحه، نگرانی‌ها در مورد حریم خصوصی افراد حاضر در فیلم بود که اسکویی گفت از آنجایی که فیلم قرار نیست در ایران نمایش داده شود نیازی به این نگرانی‌ها نیست. «شلی»، فیلم ترسناک سوئدی- دانمارکی اولین ساخته علی عباسی، کارگردان جوان ایرانی‌تبار است که آن نیز مورد استقبال ویژه قرار گرفت. محمد حقیقت گفت این یکی از بهترین فیلم‌هایی است که ایرانیان خارج از کشور تابه‌حال موفق به ساختن آن شده‌اند. اما اجازه دهید صحبت بیشتر درباره این فیلم را به گزارش مصاحبه اختصاصی «شرق» با علی عباسی موکول کنیم که در روزهای آینده منتشر می‌شود. اما همان‌طور که حدس زده بودیم، «من نرو هستم» از شانس‌ موفقیت در گرفتن جوایز فاصله گرفت. در میان منتقدان، «آتش در دریا» همچنان صدرنشین تصاحب خرس طلایی است و پس از آن به‌ترتیب فیلم‌های تونسی، آمریکایی و فرانسوی «هادی»، «ویژه نیمه‌شب» و «چیزهایی که می‌آیند» قرار دارند. نگاه منتقدان ایرانی البته کاملا متفاوت است و «نابغه» و «۱۲ هفته» را می‌توان محبوب‌ترین‌ها در میان آنها دانست. اما همان‌طور که دیروز تیتر زده بودیم همچنان باید منتظر غرش تنها نماینده سینمای ایران در بخش مسابقه باشیم. «اژدها وارد می‌شود» مانی حقیقی در روز نهم جشنواره نمایش داده می‌شود. «شایرک» اسپایک لی که در بخش «غیرمسابقه» قرار دارد نیز در روز ششم نمایش داده شد و چنگی به دل نزد. تعداد قابل‌توجهی از منتقدان پیش از پایان این فیلم دوساعته، سالن را ترک کردند. نوع سیاست ناسیونالیستی اسپایک لی، روایتگری سینمایی خاص خودش را هم دارد. اسپایک لی در این فیلم که تمام دیالوگ‌های آن به صورت موزون به سبک موسیقی رپ بیان می‌شوند سعی کرده فانتزی‌های خود را روی صحنه پیاده کند و انگار مخفیانه (و نه همیشه مخفیانه) به کوئنتین تارانتینو رشک می‌برد؛ کارگردانی که اگرچه سفیدپوست است اما با دیدن فیلم‌های سیاه‌پوستی بزرگ شده. «شایرک» نشان می‌دهد که لی در فانتزی‌ هرگز به پای تارانتینو نمی‌رسد. شاید رمز کار در اینجا باشد که گرایش سیاسی او لیبرالی و نزدیک به کلینتون‌هاست درحالی‌که تارانتینو خاستگاه رادیکال‌تر و رهایی‌طلبانه‌تری دارد. نکته درِگوشی دیگر راجع به روز ششم جشنواره هم این‌ بود که رضا میرکریمی، کارگردان ایرانی و مدیر جشنواره بین‌المللی فجر، در این روز وارد برلین شد. هدف او، هم تحکیم روابط جشنواره فجر با برلیناله است و هم تماشای فیلم‌هایی که احتمالا بتواند به تهران بیاورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.