وضعیت شبکههای تلویزیونی افغانستان
تلاش برای حمایت یک حامی
اخترمحمد ماکویی: صبح زود تماس میگیرند؛ آن طرف خط یکی از اعضای گروه تازهتأسیس برنامهساز تلویزیونی «تلاش» است. گروهی که تصمیم گرفته بهصورت مستقل برنامه تولید کند و سپس با حمایت یک حامی مالی و پرداخت مبلغی به یکی از تلویزیونهای خصوصی آن را پخش کند. قرار بود زمانیکه برای جلب توجه شرکتهای مختلف برای حمایت مالی از اولین برنامهشان میروند، من هم با آنها باشم. طرح و چگونگی برنامه خود و هزینهای را که حامی مالی (اسپانسر) در عوض نمایشدادن تبلیغاتشان باید بپردازد، روی یک کاغذ چاپ کردهاند. بهجز تلویزیون «ملی افغانستان» که یک شبکه دولتی است، بقیه تلویزیونهای افغانستان که تعدادشان بنابر گزارشها به ۸۰ ایستگاه میرسد، خصوصی هستند. فقط در شهر هرات با آنتن عادی میتوان ۳۰ کانال تلویزیونی را مشاهده کرد. «مقصود هروی»، مالک یکی از تلویزیونهای محلی هرات درباره وضعیت این کانالها میگوید: «متأسفانه در بیشتر تلویزیونهای فعال، ۵۰ درصد از استانداردهای بینالمللی هم رعایت نمیشود. وضعیت فعلی تأسفبار است؛ ما شاهد این هستیم که برخی بهدلیل مشکلات مالی در حال تعدیل نیرو هستند و بیشتر روی پیداکردن درآمد تمرکز دارند تا کار دیگری». بیشتر برنامههای این تلویزیونها هم از کیفیت کمی برخوردار است. «هارون حکیمی»، استاد دانشگاه هرات و مدرس تکنیک در تلویزیون و رادیو، درباره وضعیت کیفی این تلویزیونها به «شرق» گفت: «تلویزیونها کمتر برنامههای تولید داخل و بیشتر برنامههایی را پخش میکنند که در تلویزیونهای خارجی ساخته شده باشند یا اگر برنامهای تولید خودشان هم باشد، فقط لوگو و عنوان برنامههای خارجی را حذف و به نام خود آن را روی آنتن میبرند. حتی تلویزیونهایی که کمی پیشرفت کردهاند و در سطح کشور پخش میشوند هم کمتر برنامه تولید میکنند و اگر تولید هم کنند؛ مشکلاتی دارند، مانند اینکه از افراد متخصصی که در رشتههای مربوطه فارغالتحصیل شدهاند، در تولید برنامه خود استفاده نمیکنند و از افرادی استفاده میکنند که زمانی یک برنامهای داشتهاند و تجربه دارند». وی به کیفیت برنامههای تولید داخل، نمره چهار را از 10 داد و گفت: «برنامههای تولیدی هم به چند گروه تقسیم میشوند: مثل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و...، اما اکثر برنامههایی که امروزه از تلویزیونهای افغانستان تماشا میکنیم تفریحی هستند؛ مثلا مجری مینشیند و چند نفر تماس میگیرند و آهنگ درخواست میدهند؛ چیزی برای بالابردن سطح آگاهی مردم ندارند. یک اصطلاحی در خبرنگاری وجود دارد که میگوید؛ رسانهها باید سوقدهنده افکار عمومی باشند، ولی متأسفانه وضعیت طوری شده که این افکار عمومی است که رسانهها را سوق میدهد». گروه دو دسته میشود؛ آن دسته سه نفری که من با آنها هستم، اولین جایی که میروند یک شرکت مخابراتی است. پس از پرسوجوی فراوان توانستند مسئول بازاریابی آن شرکت را پیدا کنند، از ما استقبال میکند و میگوید: «مدیر ما در کابل همیشه از ما انتقاد میکند که چرا ما خوب بازاریابی نمیکنیم، برنامه شما برنامه خوبی است و اگر نظر من باشد حامی اصلی این برنامه میشویم، همین الان با او تماس میگیرم و به او اطلاع میدهم». بعد از تماس با مدیر اصلی در کابل قرار شد وی طرح برنامه را به کابل ایمیل کند و فردا برای دریافت نتیجه برگردیم. خوشحال میشوند، با آن سه نفر دیگر تماس میگیرند که کار خود را متوقف کنند چون احتمالا یک شرکت مخابراتی کل هزینه را پرداخت خواهد کرد، اما روز بعد زمانیکه برای دریافت نتیجه میروند، با جواب منفی مواجه میشوند. دوباره روز از نو روزی از نو. اینبار راهی دانشگاههای خصوصی میشوند. یکی پس از دیگری بیشتر دانشگاهها را سر میزنند، دستهای که من با آن بودم توانسته بود توجه چند دانشگاه را جلب کند و قرار شد پس انجام جلسهای دراینباره، نتیجه را با گروه در میان بگذارند. یکی از اعضای گروه پیشنهاد میدهد فردا که قرار است نتیجه جلسه آن دانشگاهها را به آنها اطلاع دهند، سری هم به شرکتهای تولید نوشیدنی بزنند. به شرکتهای زیادی میروند، ولی نمیتوانند با مسئول مربوطه این شرکتها ارتباط برقرار کنند. بنابراین تصمیم میگیرند به شهرک صنعتی هرات در چند کیلومتری شهر بروند. به چند کارخانه و شرکت سر میزنند، ولی جواب قابلتوجهی به آنها داده نمیشود. یکی از نگهبانان این کارخانهها جواب جالبی میدهد؛ بهدلیل اینکه شهرک صنعتی درست مقابل فرودگاه است، میگوید: «رئیس ما همین الان پرواز کرد و رفت آلمان، آن هواپیما را میبینید، مسافرش رئیس ماست، اگر 20 دقیقه جلوتر آمده بودید میتوانستید وی را ملاقات کنید». در تلویزیونهای افغانستان برنامههای زیادی با یک یا چند کارشناس پخش میشود و بدون محدودیتی از مقامات دولتی و حتی رئیسجمهور انتقادهای تند و حتی توهین میکنند. «بصیراحمد دانشیار»، رئیس دپارتمان ژورنالیسم دانشکده ژورنالیسم و روابط عمومی دانشگاه هرات، در گفتوگو با «شرق» عمل این افراد را سوءاستفاده از آزادی بیان خواند و گفت: «متأسفانه در این اواخر برخی افراد مجهولالهویت بهعنوان کارشناس امور سیاسی، اجتماعی یا اقتصادی در رسانهها عرض اندام میکنند که خودش میتواند افکار عمومی را خدشهدار کند. برخی از این افراد غیرمسئولانه و بدون اسناد و شواهد صحبت میکنند که میتواند تأثیرات منفی روی افکار عمومی بگذارد. به نظر من اول، روزنامهنگاران باید دنبال افرادی بروند که مسئولانه صحبت کنند و حداقل ادعا کنند کارشناس امور هستند. دوم، اصحاب رسانه و اطلاعات و فرهنگ موظف هستند که درباره چگونگی ابرازنظرکردن این افراد دقت بیشتری به خرج دهند. و اگر یک اظهارنظری بدون سند صورت میگیرد به چالش کشیده شود؛ و سوم اینکه خوب خواهد بود که وزارتها و افرادی که مورد اتهام قرار میگیرند، خواهان وضاحت شوند و اگر سندی داشته باشند، فبهالمراد و اگر نداشته باشند، شکایت کنند و آن را پیگیری کنند تا هرکس هر چیزی که به دهانش میآید را بهعنوان کارشناس نگوید». با وجود همه کاستیهایی که تلویزیونهای افغانستان دارند، مخاطبان زیادی دارند. این استقبال زیاد هم شاید به رفتار رژیم طالبان نسبت به تلویزیون برگردد. با آنکه کار تلویزیون در افغانستان در سال ۱۳۵۶ و با سفر مسئولان وقت به ژاپن شروع میشود ولی در دوران پس از آن، فرازونشیبهای زیادی داشته؛ از استفاده تبلیغاتی به نفع دولت توسط رژیم کمونیستها تا ایجاد «وزارت تلویزیون» در زمان این رژیم. گروه، چند روز بعد با همه تلاشهایی که انجام میدهد نتوانسته هیچ حامی مالیای برای برنامه خود پیدا کند. تصمیم گرفتهاند که دیگر از فکر برنامهسازی بیرون آیند یا در خوشبینانهترین حالت این برنامه را بدون حامی تولید کنند، که کار دشواری است. گروههای زیادی مثل «تلاش» هر روز در پی حامی مالی برای برنامه خود میگردند؛ ولی هستند برنامههایی تفریحی در این تلویزیونها که حمایتهای میلیونی دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.