درمان شبکوری با سلول بنیادی
همگام با جامعه جهانی
محمود جباروند. فوقتخصص قرنیه -رئیس بیمارستان فارابی
«رتینیت پیگماتوزا» یا «آرپی» (RP)، به دستهای از بیماریهای ژنتیکی و غیرشایع چشمی اطلاق میشود که با اختلال در عملکرد سلولهای رنگدانهدار شبکیه آغاز شده و منجر به تغییراتی در گیرندههای نوری شبکیه میشود. در این بیماری معمولا سلولهای استوانهای شبکیه که مسئولیت دید در شب و تاریکی را بر عهده دارند، دچار آسیب میشود، بنابراین یکی از علائم شایع این بیماری کاهش دید در شب (شبکوری) است. سیر پیشرفت این بیماری در افراد مختلف متفاوت است. نوع شایع این بیماری با کاهش میدان بینایی شروع و درنهایت به نابینایی فرد منجر میشود. شیوع این بیماری در دنیا یک در پنج هزار نفر جمعیت تخمین زده شده است. در بیشتر موارد علائم اولیه آرپی بین سنین 10 الی اوایل دهه سوم زندگی بروز میکند. بسیاری از افراد مبتلا به آرپی دچار کاتاراکت (آبمروارید) نیز میشوند. بنابراین عمل اصلاح آب مروارید تا زمانی که شبکیه زیاد آسیب ندیده باشد میتواند دید بیمار را تا حدی بهبود بخشد. بودن بیماری آرپی سندرمهای مختلف دیگری را نیز ایجاد میکند که ازجمله آنها میتوان به سندرم آشر اشاره کرد. در این سندرم، فرد ضمن ابتلا به آرپی، از نظر شنوایی نیز دچار مشکل میشود. در حال حاضر درمان قطعیای برای معالجه بیماری یا جلوگیری از پیشرفت آن وجود ندارد و فقط با انجام مشاوره ژنتیک میتوان از تولد کودک مبتلا به این بیماری چشمی پیشگیری کرد. در سالهای اخیر ژندرمانی در تعدادی از مراکز چشمپزشکی جهان شروع شده و به نتایج قابلقبولی دست یافته است، ولی به نظر میرسد ژندرمانی بهتنهایی کافی نبوده و استفاده از سلولهای بنیادی نیز برای درمان این بیماری ضروری است؛ بنابراین مجموع ژن - سلولدرمانی برای بهبود وضع این بیماران و با روشهای مختلف توصیه میشود. بیمارستان فارابی با همکاری مرکز تحقیقات رویان و مرکز چشمپزشکی لبافینژاد فعالیت تحقیقاتی مشترکی را در ارتباط با کشت سلولی رنگدانه شبکیه انجام داده که خوشبختانه نتایج اولیه آن با موفقیت همراه بوده است. با توجه به کیفیت بالای نتایج این آزمایشها روی مدل حیوانی بعد از تکمیل این مطالعات در این فاز و رضایت کامل نتایج آن، در فاز بعدی که در 18 ماه آینده انجام میشود، این مطالعات روی بیماران نیز انجام خواهد شد. بهکارگیری این روش علاوه بر بیماران دچار شبکوری، برای بیمارانی که دچار نقص سلولهای رنگدانهای هستند، نیز کاربرد دارد. از آنجا که اشخاص دچار شبکوری در شب دید ندارند و دید آنها در روز محدود است، بهرهگیری از این شیوه میتواند کمک شایانی به افزایش کیفیت زندگی این بیماران کند. استفاده از محیط کشت جدید و شفاف برای رشد سلولهای بنیادی ترمیمی بافت سطحی چشم نیز از دیگر پیشرفتهای جدید در بحث سلولهای بنیادی است که در حال حاضر در بیمارستان فارابی انجام میگیرد. بهکارگیری محیط کشت جدید و شفاف علاوه بر آنکه باعث حفظ شفافیت و رشد سلولهای پوششی قرنیه میشود، بلکه باعث بهبود سطح انکساری چشم و درنهایت بهبود بینایی خواهد شد. بنابراین میتوان ادعا کرد آزمایشگاههای پژوهشکده بینایی بیمارستان فارابی در هر دو بعد بیماریهای قرنیه و شبکیه با توجه به پیشرفتهای به دستآمده، به موفقیتهای قابلتوجهی دست یافتهاند. امید میرود این مجموعه در آینده نزدیک همگام با جامعه علمی جهانی، موفق به درمان بیماریهای غیرقابل علاج قرنیه و شبکیه شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.