کاربردهای بالینی سلولهای بنیادی در سال ۲۰۱۶ شتاب میگیرد
افقهای جدیدی در زمینه درمان بیماریها گشوده میشود
علیرضا لاشیئی. فوقتخصص ویتره و رتین استاد دانشگاه علومپزشکی تهران
بهدلیل تغییر و تحولات عمده که طی سالهای اخیر در رشتههای علوم پایه بهویژه علوم پایه پزشکی صورت گرفته، به نظر میرسد افقهای جدیدی در زمینه تشخیص و درمان بیماریها گشوده شده که مطرحترین آن، ارتقای سطح علوم ژنتیک، ژندرمانی و علوم وابسته دیگری مانند «پروتئومیکس»، «مهندسی بافت» و «بیولوژی مولکولی» است؛ حوزههایی که در سالهای اخیر این امکان را برای بشر فراهم کرده تا تحت عنوان «ژندرمانی» و «سلولدرمانی» تغییرات عمدهای را در روش درمان بیماریها ایجاد کند. از گذشته تاکنون برای درمان بیماریها از داروهایی که اغلب آنها جنبه غیراختصاصی داشتهاند، بدون توجه به وضعیت ژنتیکی فرد استفاده میشده است. درحالیکه هدف علم پزشکی در آیندهای نهچنداندور تجویز دارو برای هر شخص، متناسب با شرایط ژنتیکی وی است. درواقع اتفاقاتی که در سالهای اخیر در حوزه علوم پایه پزشکی رخ داده، عملا این فرصت را در اختیار پزشکان قرار داده تا بتوانند از دستاوردهای آن بر بالین بیمار استفاده کنند و اصطلاح «پزشکی ترجمانی» که ترجمه دستاوردهای علوم پایه در کاربردهای بالینی بهمنظور درمان بیماریهاست از همینجا نشئت گرفته است؛ عبارتی که اخیرا بهعنوان یک هدف در تمام جوامع علمی و پزشکی مطرح بوده و دنبال میشود. درحالحاضر هدفگذاری علوم پایه رسیدن به دستاوردهایی است که بتوان از نتایج آن در درمان و بالین استفاده کرد، در غیر این صورت بحث علم برای علم امروزه چندان جایگاهی ندارد. خوشبختانه این موضوع باعث شده شاهد تحولی بزرگ در حیطه درمان بیماریها باشیم و پیشبینی میشود در سال 2016 این تحول شتاب بیشتری بگیرد. همچنین پیشبینی میشود در سالهای آینده و از طریق سلولهای بنیادی بعد از گذراندن مراحل مختلف بتوانیم بدون دستکاری اضافی و در برخی موارد با دستکاریهای ژنتیکی، سلولهایی را آماده کنیم که قابلانتقال به بدن بیمار باشند؛ سلولهایی که به شکل هدفمند در بافت موردنظر قرار گرفته و قادر باشند بافت دارای مشکل را که یا بهصورت ژنتیکی یا به صورت اکتسابی دچار اختلال شده، ترمیم و درمان کنند. بهطورقطع در این راه ضروری است تا از علوم ژنتیک، مهندسی بافت، پروتئومیکس و نانو بهره گرفته شود. همچنین با پیشرفتهای صورتگرفته در آینده این امید وجود دارد تا بتوان بهجای اینکه تنها دنبال سلول و بافتهای مربوطه باشیم به مرحله تولید عضو برسیم. یعنی بتوانیم یک عضو کامل را از این طریق تولید کرده تا دیگر نیازی به دریافت آن از فرد دیگر نباشد. در این صورت به دلیل آنکه از سلولهای بنیادی خود فرد برای تولید عضو استفاده شده، خطر ردشدن عضو نیز وجود نخواهد داشت. افق این موضوع بسیار وسیع است و شامل مسائل متعدد دیگر نیز میشود (برای مثال بهکارگیری سلولهای بنیادی بهمنظور تولید دارو). بهعبارتی در مواردی این احتمال وجود دارد که بتوان یک سلول ساخت که خود آن بهعنوان کارخانه تولید دارو عمل کرده و زمانی که این سلول به بدن تزریق میشود، در بافت هدف بهطور مدام و به صورت کنترلشدهای دارویی را که قبلا فرد از بیرون به صورت قرص خوراکی یا تزریق دریافت میکرده در بدن وی تولید کند و با این اقدام بیمار درمان شود. بنابراین ما با طیف وسیعی از علوم جدید روبهرو هستیم و مسئولیت و رسالت داریم که همزمان و همگام با کشورهای پیشرفته در کشورمان و با دانش بومی خود تا آنجا که ممکن است به این هدف برسیم. بههمینمنظور هماینک در مراکز متعددی در کشور این تحقیقات در حد آزمایشهای حیوانی در حال انجام است و امید داریم این آزمایشها بهزودی به مرحله آزمایشهای انسانی نیز برسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.