نگاهي به تبليغات انتخاباتي در شبكههاي اجتماعي
هر چسبي، نميچسبد
سبحان حسنوند
تنور انتخابات در سیاست و جامعه ایران داغ است و تبلیغات انتخاباتی در داغی این تنور نقش چشمگیری دارد. روزگاری تبلیغات انتخاباتی تنها در دنیای واقعي رخ میداد و چاپ پوستر از ابزارهاي شگرف تبلیغاتی نامزدهاي انتخابات بود. بعدها با فراگیر شدن اینترنت، نامزدها ممکن بود به فکر داشتن سایتی بیفتند و در سایتشان شرححال و سوابق تحصیلی و کاری و برنامههای خود را تشریح کنند. بهصورتکلی، کارکرد این سایتها بیشتر ظاهری بوده و اصطلاحا جنبه «کلاس کار» داشت. هرچند در همان حد هم یک نامزد میتوانست از ظرفیت داشتن یک سایت استفاده مفید داشته باشد، کمتر چنین اتفاقی افتاده است و به نوعی آن دوران گذشته و دوران جدیدی از حضور در فضای مجازی برای تبلیغات انتخاباتی آغاز شده است. اگرچه گذار از آن دوران به معنی پایان آن دوران و کنارگذاشتن وبسایت بهعنوان فضایی برای استفاده در تبلیغات انتخاباتی نیست، بلکه یک نامزد انتخاباتی میتواند با استفاده از ترکیب ابزارهای پیشين با ابزارهای جدید بر قدرت مانور انتخاباتی خود بیفزاید. شبکههای اجتماعی، ابزار جدید فضای مجازی با گستره پوشش و نفوذ بالا در جامعه هستند. درحالحاضر، در بسياري از کشورهاي پيشرفته، شبکههای اجتماعی بهعنوان ابزاری پرسرعت و با دامنه وسیع مخاطب، فضایی تأثیرگذار برای نامزدهای انتخاباتی و بهطورکلی سیاسیون ایجاد کرده است. در این کشورها سران قوا، وزيران، دستگاههای اجرائی، مقامات رسمی، نمایندگان مجالس، سیاستمداران و افراد رسمی حقیقی و حقوقی برای ترویج کارهای خود برحسب جایگاه و هدف از شبکههای اجتماعی مختلف استفاده میکنند. اما میتوان گفت با وجود حضور چشمگیر مردم در شبکههای اجتماعی، حضور سیاسیون ایران در این شبکهها بسیار ناچیز است. برخی شبکههای اجتماعی بر پایه متن هستند، برخی بر پایه فیلم، برخی بر پایه عکس، برخی بر پایه صدا، برخی هم ترکیبی هستند. یک سیاستمدار میتواند با بهره گرفتن از هر یک از شبکههای اجتماعی صدای خود را به شکلهای مختلف به گوش مخاطبان مختلف برساند. هرچند بسته به نوع جامعه، تعداد و نحوه استفاده از این شبکهها ممکن است متغیر باشد. با نزدیکشدن انتخابات مجلس خبرگان رهبری و انتخابات مجلس شورای اسلامی و تب جدید استفاده از شبکههای اجتماعی از گوشهوکنار میشنویم که فلان نامزد قصد بهرهگیری از شبکههای اجتماعی در تبلیغات انتخاباتی خود دارد. میتوان گفت نقطه مشترک اکثریت این نامزدها این است که آنها پیشتر حضوری در شبکههای اجتماعی نداشتهاند و میخواهند دو، سههفتهای راه دو، سهساله را در فضای شبکههای اجتماعی بپیمایند، فضایی که در برخی شبکههای اجتماعی دارای مخاطبانی سختسلیقه بهویژه درباره سیاسیون است؛ به نوعی مخاطب در این شبکهها «نچسب» است که بهسادگی جذب نمیشود. فارغ از کلیت ماجرا و فقط بهعنوان یک نمونه درباره استفاده سیاسیون از شبکههای اجتماعی و استفاده از آن در انتخابات، توجه شما را به یک مثال جلب میکنم، مثالی که هماکنون همانند ما در آستانه برگزاری یک انتخابات است: آمریکا. درحالحاضر، انتخابات درونحزبی جهت انتخاب نامزد نهایی هر حزب برای انتخابات ریاست جمهوری 2016 آمریکا در جریان است. همه نامزدهای انتخاباتی آمریکا حضور چشمگیر و برنامهریزیشدهای در شبکههای اجتماعی دارند. برای نمونه همگی با استفاده از توییتر که ابزار مناسبی برای اطلاعرسانی درباره رخدادهاست، مخاطبان خود را در جریان کمپینهای انتخاباتی خود قرار میدهند. نامزدها با استفاده از توییتر، مخاطبان خود را بهصورت بیواسطه در جریان کمپینهای انتخاباتی خود قرار میدهند و به رخدادهای سیاسی روز و موضعگیریهای رقبای خود واکنش نشان میدهند. دنبالکنندگان انتخابات آمریکا، اخبار رقابتهای درونحزبی را در توییتر پیگیری میکنند و میتوانند هر لحظه شاهد توییتی از طرف نامزدها بهصورت زنده باشند که ممکن است گفتوگویی داغ در توییتر ایجاد کند. در زمان مناظرهها نیز توییتر فضایی است که میتواند بازتاب عملکرد خوب یا بد یک نامزد را در اذهان عمومی پررنگ کند. تبلیغات انتخاباتی در فضای مجازی یا حضور یک سیاستمدار در این فضا، مطمئنا میتواند به اهداف مد نظر در عرصه عمومی کمک شایانی کند؛ اما این حضور باید حضوری «بابرنامه» و «پیوسته» باشد. شبکههای اجتماعی میتوانند ابزار پرقدرت بالقوه رایگان با تأثیرگذاری بالا برای سیاستمداران باشند؛ اما سیاستمداران در این فضای «نچسب» در راه رسیدن به هدفشان کار سختی پیشِرو دارند. هویت سیاستمدار در فضای مجازی بهعنوان یک «کاربر»، جدای از شخصیت او در دنیای واقعی است؛ شهرت و تأثیرگذاری سیاستمدار در فضای حقیقی، شهرت و تأثیرگذاری او در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی را تضمین نمیکند، هرچند میتواند آغازي براي حضور تأثیرگذار باشد. یک سیاستمدار تازهوارد به فضای مجازی که هرچند در دنیای واقعی شناختهشده است، برای حضور تأثیرگذار در شبکههای اجتماعی باید شخصیت مجازی خود را «در گذر زمان» و «به صورت پیوسته» برای مخاطبان فضای مجازی بسازد. چنین شخصیت مجازی میتواند برای یک سیاستمدار قسمتی از سرمایه گرانبها و دائمی و نه گذری سیاسی او باشد. از سوی دیگر، سیاستمدارانی که در فضای حقیقی چندان برای مردم شناختهشده نیستند، میتوانند با استفاده از شبکههای اجتماعی و درحالیکه شخصیت مجازی خود را میسازند، شخصیت خود بهعنوان یک سیاستمدار را در دنیای واقعی نیز تقویت کنند. متأسفانه در کشور، استفاده از شبکههای اجتماعی ازسوی اشخاص حقوقی یا افراد در جایگاه حقوقی بههیچوجه بهدرستی صورت نمیگیرد و تصورات اشتباه فراوانی در این زمینه وجود دارد. برای بسیاری از نامزدهای انتخابات هفتم اسفند، تبلیغات در شبکههای اجتماعی بهمعنی داشتن کانال تلگرام با تعداد عضو بالاست که این نگاه بهوضوح نگاهی سطحی به «حضور یک سیاستمدار در شبکههای اجتماعی» است. بگذارید به شما در زمینه کانالهای تلگرامی مشاورهای رایگان بدهم، با جستجویی ساده از طریق گوگل به این آگهی میرسید: «تضمینی! 200 هزار عضو کانال تلگرام! تضمینی! ظرف یک ماه! فقط 10 میلیون تومان!» مطمئنا داشتن یک کانال تلگرامی 200هزارنفری پولی نمیتواند کمک قابلتوجهی به شخصیت مجازی یک سیاستمدار کند، حتی کمک چندانی به تبلیغات انتخاباتی هم نمیکند. شخصیت یک سیاستمدار در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی با استفاده از هرچه بیشتر از ابزار در گذر زمان رشد میکند و در نهایت به سطحی از تکامل میرسد که در آن سطح سیاستمدار بهعنوان یک چهره تأثیرگذار در فضای مجازی شناخته میشود. یک سیاستمدار برای حضور موفق و حرفهای در این فضا به یک تیم نیاز دارد. البته داشتن تیم به معنی واگذاری کار به تیم نیست، تیم کمکهای فنی را تأمین میکند و حضور واقعی خود فرد سیاستمدار است که مخاطب را جذب میکند و شخصیت مجازی سیاستمدار با حضور واقعی او شکل تأثیرگذاری به خود میگیرد. او به کمک تیمش با استفاده از توییتر، فیسبوک، اینستاگرام، گوگل پلاس، لینکداین، فلیکر، یوتیوب، آپارات، تلگرام، سوند کلاود، تامبلر، ردایت، پینترست، وبسایت، وبلاگ و دیگر راههایی مجازی که باید با تیم رسانههای اجتماعیاش پیدا کند، شخصیت تأثیرگذار خود در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی را میسازد. قطعا این چنین شخصیت مجازی سرمایه سیاسی گرانبهایی برای سیاستمدار خواهد بود که با استفاده از آن میتواند بهسرعت صدای خود را به گوش مخاطبان زیادی برساند، مخاطبانی که در این فضاها پیگیر جدی مسائل سیاسی هستند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.