یادی از استاد راغب مصطفی غلوش
در بهشت این لحنها بشنودهایم
سیدابوالحسن مختاباد
ما که در سالهای نوجوانی و جوانی با صدای مرحوم عبدالباسط خو گرفته بود، در اواخر دهه ۶۰ از صداوسیما صدایی را شنید و تصویری را دید که توانست خود را همعرض آن صدا برکشاند و بر دلها بنشاند؛ صدایی با حجمی پروپیمان که تندی و تیزی صدای عبدالباسط را نداشت، اما زنگ و رنگ و طعمی داشت که متفاوت از صداهای دیگر بود و البته بسیار دلنشین و فراوان تأثیر. صدای زیبا و تأثیرگذار این ویژگی را دارد که مخاطب را جذب کرده و اندکاندک به درون خود میکشد و اگر مخاطب اهل عمق و معنا باشد بهمرور به سمت معنای درونی صدا و فهم آن هم میرود. به قول عمان سامانی که میفرمایند: بشنوید این صاحب آواز کیست/این که گوید از لب من راز کیست.
گویی اینگونه صداها راز هستی را از زبان فرد بازمیگویند و نوعی همذاتپنداری و زیباییشناسی هنری را در ذهن و ضمیر فرد شکل میدهند. به یاد دارم سالی را که خانم کلارا خانس (شاعر نامی اهل اسپانیا و از دوستان مرحوم احمد شاملو) به ایران آمده بود و از طریق دوستی خواست نزد استاد شهرام ناظری برود و من واسطه این ملاقات فرهنگی بودم. وقتی از او پرسیدم که چه شد به سمت زبان فارسی آمدید و چرا میخواهید با استاد ناظری ملاقات کنید، از نخستین خاطرهاش از صدای استاد ناظری گفت در کنسرتی در اسپانیا که ناظری شعری از مولانا در دیوان شمس را میخواند، او مسحور این صدا شده بود و میگفت: با خودم گفتم: «چنین صدایی حتما باید شعری زیبا و پرمعنی را بخواند که چنین بر روان و جان آدمی تأثیر میگذارد» و به سراغ یادگیری زبان فارسی رفت و شد یکی از مترجمان نامدار اشعار فارسی به زبان اسپانیایی. در میان قرآنهایی که استاد غلوش خواندهاند سه قرائتش بیش از همه برایم جذابیت داشت. سوره الرحمن، سوره احزاب و انتهای سوره آلعمران که آیاتی از آن را استاد شجریان در دعای معروف ربّنا به کار بردند که البته پیش از ایشان مرحوم ذبیحی این آیات را به کار برده بودند. از استاد شجریان هم در جایی خواندم که مرحوم غلوش از دوستی نوار ربنای استاد را میگیرند و بعد از دوسال که میشنوند، ضمن تحسین اجرای منحصربهفرد استاد از ربنا به آن دوست میگویند که نمیتوانند اوج را آنگونهای بخوانند که آقای شجریان میخوانند. اجراهایی که از استاد غلوش موجود است (برخی از آنها به ۵۰ سال قبل) و شیوهای که ایشان پیرو آن بود (شیوه مرحوم مصطفی اسماعیل) و بعدها البته استقلال و ماهیت خاص خود را هم به دست آورد، رگههایی دارد که به نظر میرسد استاد شجریان هم در خواندن ربنا از آنها بهره برد. اگر علاقهمندان همین اجرای استاد غلوش از سوره احزاب یا انتهای سوره آلعمران را شنیده باشند درخواهند یافت که رفتوبرگشتها و تکرارها بهقدری حسابشده و دقیق و مینیاتوری است که مخاطب حس میکند نمیتوان حتی ثانیهای و لحظهای از آن را جابهجا کرد. تأکیدها، مکثها، شیوه نفسگیری و حتی فاصلهگذاری که در نحوه استفاده از میکروفنها و دوری و نزدیکی استاد غلوش به آنها صورت میگرفت همه حسابشده و دقیق بود و ذهن مخاطب را درگیر خود میکرد. درواقع قرآنخوانی او تنها شنیدنی نبود، بلکه دیدنی هم بود و آدمی وقتی این صدای ملکوتی را میشنید بیاختیار به سراغ معانی آن آیات ملکوتی هم کشیده میشد تا خطاب و گفتوگوی خداوند به بندهاش را با زیباترین صوتها بشنود. یادش گرامی باد و روحش قرین رحمت الهی.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.