عادتوارههای مبارزه
محمد زارعی
عادتواره، منشی ذهنی است که در اثر قرارگرفتن در یک جایگاه خاص در داخل جامعه یا میدان رقابت، در افراد انسانی شکل میگیرد. ازهمینروی، ساختمان ذهنی براساس ماهیتِ جایگاه افراد در میدان مبارزه و رقابت اجتماعی و البته ورزشی تغییر میپذیرد و برای همین است که افراد یا گروههای گوناگون اجتماعی یا بهطور مثال تیمهای ورزشی، ساختمان ذهنی مشابهی در میدان رقابت نخواهند داشت. منظور از میدان یا محیط، مناسباتی اجتماعی و رقابتی است که میان گروههای مختلف درون یک محیط وجود دارد. پییر بوردیو، جامعهشناس معاصر، میدان را اصولا بهعنوان پهنه نبرد درنظر میگیرد. به زعم وی، ساختار و مناسبات نهادینهشده در میدان است که تمهیدهایی را تقویت و هدایت میکند که اشغالکنندگان جایگاهها (تیمهای ورزشی) بهگونهای جمعی درپیش میگیرند تا جایگاهشان را حفظ یا بهبود بخشند. این نوع میدان و عادتوارههای حاصل از آنها در میان انواع تیمهای ورزشی متفاوت خواهد بود و این تفاوت حاصل کار پرورشدهندگان، نخبگان مسئول در تیمها و به زبان فوتبالی همان کادر فنی است. با این مقدمه کوتاه میتوان گفت گروه براساس آنچه در منش و عادتوارههایشان شکل گرفته با محیط روبهرو میشوند؛ یعنی به مسابقات پا میگذارند. یکی برای برد به هر قیمتی آماده میشود، یکی برای نباختن پرورش پیدا میکند و دیگری برای قهرمانشدن. اولین قدم در راه هدف آن است که شما بتوانید عادت وارههایی در ذهن بازیکنان جا بیندازید که برایش میجنگید. اگر میخواهید پیروز شوید، باید باور پیروزشدن در بازیکنان شکل بگیرد. به طور مثال میتوان لستر سیتی در لیگ جزیره و استقلال اهواز در ایران را نام برد. بازیکنان لستر باور کردهاند میتوانند همه غولهای لیگ را شکست دهند و به همگان ثابت کنند لیاقتش را دارند. استقلال اهواز قعرنشین در لیگ ایران ذهنیتی در بازیکنانش ایجاد کرده بود که توانستند با بازیکنانی گمنام، گره کوری بر بازی با آبیهای پایتخت بزنند تا با دستی پر از تهران بازگردند. تفاوت بزرگی است که شما برای بردن به میدان میآیید یا برای حفظ رکوردهای نباختنهایتان؟ شما برای قهرمانی میجنگید یا برای بالانشینبودن در جدول. گفتمان آن را ایجاد کنید. رفتارتان را براساس آن گفتمان پیش برید. دراینرابطه هم میشود استقلال تهران را مثال زد که بیش از آنکه برای جنگیدن و بردن به میادین بیاید برای نباختن و حفظ این روند مقابل حریفان ظاهر میشود و این در حالی است که این منش ازسوی مربی آرام و ساکت این تیم بهوضوح به بازیکنانش القا میشود. کارلوس کیروش، در جامجهانی بهویژه در مقابل تیم آرژانتین از همین نکته بهره برد و تا جایی موفق بود که توانست مبارزهای جانانه بهنمایش بگذارد. همه چیز به عادتواره و منشی بستگی دارد که شما به شاگردانتان در مقام یک بازیکن میآموزید. اگر به آنها بیاموزید برای رسیدن به هدف باید پیروز شد، آنها به پیروزی عادت خواهند کرد. شاید در ابتدای امر، موفق ظاهر نشوند؛ اما باورها کار خود را خواهد کرد یا دستکم از راهش وارد شدهاید. پرویز مظلومی آنقدر در رفتار و گفتارهایش محافظهکارانه عمل میکند که تا امروز هدفش را از حضور در استقلال بیان نمیکند؛ اما برانکو بارها از احتمال قهرمانی تیمش و شاگردانش صحبت کرده است. نه برانکو مربی بیدانشی است نه مظلومی بیتجربه. اما قواعد بازی را یکی بهتر از دیگری اجرا میکند. اولی با گفتمان جسورانه حرف از قهرمانی میزند تا انگیزهها را دوبرابر کند، دومی با هر تساوی حرف از کسب سهمیه به میان میآورد و بهتازگی نیز بعد از باخت در برابر نفت تهران، سرپرست تیمش بیان کرد: فوتبال همین است! پیروزی و باخت قبل از آنکه اتفاق بیفتد در کلام مربی و در منش و ذهنیتهای بازیکنان جا خواهد گرفت. این قواعد بازی است. هم چشمرنگیها و هم بومیها این را پذیرفتهاند که شما برای هر آنچه برنامهریزی میکنید بهتر است در ابتدا آن را باور کنید. انسان موجودی است که قبل از کنش، تخیل و یا تفکر میکند. موجود انسانی براساس غرایز به مبارزه و واکنش برنمیخیزد، بلکه به نوعی رفتار میکند که منشها و عادتوارههایش در طول دوران پرورش و آموزشها در محیط اجتماعی در ذهنیت وی نهادینه شده و همان باورهاست که وی را بهپیش میراند. اگر ذهن خود را در میدان برای تساوی آماده کردهاید، پس پرواضح است که بین شکست و هدفتان (تساوی) قرار گرفتهاید؛ اما اگر ذهنتان را برای پیروزی و قهرمانی پرورش دادهاید و به بازیکنان قبولاندهاید، بین رسیدن به هدف و کمتر از آن قرار دارید. انتخاب با شماست. تنها کافی است کمی جسورانه برای هدفتان پیش روید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.