روحانی و پیشنهاد تشکیل سازمان جهانی حفظ محیط زیست
عبدالحسین طوطیایی- پژوهشگر کشاورزی
اکوسیستم کره زمین با وجود آنکه در زیرمجموعه خود، تنوع زیادی دارد، اما به لحاظ پیوستگی درنهایت سرنوشت مشترکی خواهد داشت. لایه اتمسفر و جو یکپارچه گسترده بر این اکوسیستمها و دگرگونیهای تدریجی در سطح زمین، شرایطی را فراهم میکند که سرانجام سرنوشت همه صاحبان حیات را در دورترین فاصلهها به هم پیوند میزند؛ براي مثال اگر کشورهایی مانند آمریکا و چین با انگیزه رشد اقتصادی بیشتر یا... به تولید گازهای گلخانهای میپردازند، این اقیانوسهای منجمد دو سوی این کره خاکي هستند که انجماد حیاتبخش خود را از دست میدهند و ساکنان کشورهای تایلند، فیلیپین یا هلند هستند که در گام نخست، تهدید میشوند. گرچه هنگام حمله آمریکا به عراق، حکومت صدام در عراق بود که چاههای نفت را آتش زد و ماهها کانون پراکنش مرگ و نیستی شد، اما در حقیقت همه مردم کره زمین و بهویژه همسایگان آن بودند که از این رفتار جنونآمیز آسیب دیدند؛ مردمی که در فرایند این جدال و نسلکشی هرگز نقشی نداشتند. اکنون کره زمین آماده پذیرایی از 9 میلیارد نفر بر شانههای مجروح خود در چند سال آینده است. بار سنگینی که در چشمانداز چالش جهانی بر سر آب و ازبینرفتن بیشتر منابع تولید و پوشش زنده خاک و از آن سو افزایش منابع مصرف، قامت زمین را خمیدهتر میکند. پیشبینی میشود دولتها کماکان برای ابراز شایستگیهای خود و احزابشان به هزینههای همراه با اسراف از کیسه خالی زمین ادامه دهند. برگزاری کنگرهها و نشستهای جهانی برای کاهش گازهای گلخانهای بیش از کارکردهای تأثیرگذار عمدتا صرف تعارفات و فرصتهایی برای گفتوگوهای سیاسی میشود. از آنجا که سرنوشت بستر حیات متأسفانه در قالب مرزهای جغرافیای سیاسی تعیین میشود، تعهدات مصوب در این نشستها تاکنون فاقد ضمانت اجرائی لازم بوده است.
چه باید کرد؟ نهادهای بینالمللی، ازجمله سازمان ملل متحد که برای کاستن از تنشهای بین کشورها و استقرار شیوهای برای همگرایی تشکیل شده است، به دلیل ناتوانی و نداشتن قدرت اجرائی نقشی تزیینی دارد و اغلب بعد از بحران وارد گود میشوند. اگر بپذیریم خشکسالیهای دهه اول قرن حاضر در سوریه زمینه بحران فراگیری بود که اکنون و بعد از چند سال کماکان عرصه رقابت قدرتهای جهانی شده است، با بحران گرمشدن زمین، باید در انتظار تنشهای بزرگتری باشیم که چشمانداز تأمین امنیت غذا و صلح پایدار جهانی را در معرض خطر بیشتر قرار میدهد. به نظر میرسد اگر سازمان ملل متحد با وجود بنیه نحیف خود بخواهد به جای کاهش تنشهای آینده جهانی از بروز آنها جلوگیری کند، باید طرحی نو دراندازد. به این طرح در قالب شکلگیری یک سازمان حفظ محیط زیست جهانی مقتدر، به عنوان عمدهترین بخش سازمان ملل متحد باید توجه شود. چنین سازمانی باید طرحهای کلان توسعهای تمامی کشورها را بدون برخورداری از حق وتو، از دیدگاه تخریب اکوسیستم جهانی بررسی علمی و فنی کند. بدون تردید تمامی کشورهایی که به عضویت چنین کنوانسیونی درمیآیند، متعهد میشوند بدون تأیید این نهاد بینالمللی از اجرای هر پروژه توسعهای بپرهیزند. اگر چنین نهادی بهسرعت تشکیل نشود، در آیندهای نزدیک که بسیار دیرهنگام خواهد بود، ناگزیر بهوجود میآید؛ و البته نوشداروی بعد از مرگ سهراب خواهد بود. پیشنهاد نگارنده به رئیسجمهور محترم این است که ارائه چنین پیشنهادی به سازمان ملل متحد را در برنامه کار خود قرار دهند. درصورتیکه از ورای یک همایش بینالمللی از متخصصان تراز بالا، اساسنامه پیشنهادی را تدوین کنیم، دوباره نام کشورمان در کنار اشعار مردمگرایانه سعدی بر سردر سازمان ملل متحد نقش خواهد زد. شاید هم پس از تشکیل این نهاد جهانی، دلسوزان بستر حیات در کشورهایی مانند ایران، لازم نباشد به انتقادات بیپاسخ از متولیان محیط زیست داخلی بپردازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.