بیایید کیک را بزرگتر کنیم
مدتی است همه کارشناسان و دستاندرکاران اقتصادی از تاکتیکهای برون رفت از رکود و راههای بازگرداندن رونق به اقتصاد ایران میگویند، راهکارهایی که گاه تا اندازهای مؤثر بودهاند و گاه کاملا بیاثر، به گمانم اما به چند نکته مهم، کمتر توجه شده است. این نگاه که مشکلات یک اقتصاد تنها از زوایای اقتصادی بررسی و حل شوند، سالهاست دیگر منسوخ شده و امروزه همگان اذعان دارند که دستکم تصمیمگیریهای سیاسی و استراتژیهای دولتها از تأثیرگذارترین مؤلفهها بر حوزه اقتصاد یک کشور هستند. باید پا را فراتر گذاشت، باید ردپای مشکلات را در بخشهای دیگر یک جامعه ریشهیابی کرد. البته که در دنیای مدرن بههمتنیده کنونی، همه بخشها و ارگانها با هم در ارتباط و تعامل تنگاتنگ هستند اما در اینجا بیشتر میخواهم به تأثیر اخلاقمداری بر روابط انسانی و اقتصادی و بهتبع آن بر مؤلفههای اقتصادی بپردازم. باید با خودمان روراست باشیم؛ تعریف اخلاق و اخلاقمداری دارد آرامآرام تغییر میکند. وقتی ارزشها جایشان را به ضدارزش میدهند سطحینگری است اگر انتظار داشته باشیم تنها کلاسهای درس خالی شوند یا سر چهارراهها برای عبور از چراغ قرمز یا طرح ترافیک با شیرینکارهایی مواجه شویم که زرنگشان مینامند این روزها. اخلاقیات که تغییر میکنند مثل یک سیل بنیان برانداز با خود میبرند همه آنچه را که من و شما در طول سالها به کودکانمان آموختهایم. ارزشها که در مسیر نادرست تغییر کنند؛ دیگر به هیچچیز و هیچکس رحم نمیکنند بر هنر، ادبیات، موسیقی، سلیقه جمعی و هزاران فقره ذکرنشده دیگر بیامان تأثیر مخرب میگذارند. اما آنچه بیشتر قرار است به آن بپردازیم تأثیر تغییرات فرهنگی و اخلاقی بر حوزه اقتصاد است. میخواهم از اینجا آغاز کنم که یکی از حلقههای گمشده مشکلات اقتصاد ایران شاید روابط ناسالم اقتصادی باشد که بیش از آنکه رقابتی و سودمند باشند، بر پایه کینهورزی و منفعتطلبی شخصی استوار شدهاند. میخواهم از بدنه جامعه بگویم، از تکتک ما که این جامعه را تشکیل میدهیم. ایران برای رسیدن به شکوفایی اقتصادی بیش از تئوریسین و پژوهشکده و هزاران دکه و دکان دیگر به مردمی دلسوز و مسئول نیازمند است. مفهوم «منفعت ملی» نیاز به بازنگری و گردروبی دارد. ما بیش از هر چیز برای احیای اقتصادمان به اتحاد و اهداف مشترک نیازمندیم. دلسردکننده است وقتی میبینیم نقطه مشترک تمامی حرکتهای توسعهمحور دنیا صرفنظر از اینکه به چه قاره یا منطقهای تعلق داشتهاند، وحدت ملی و احترام به «منافع ملی» بوده است و ما در قرن بیستویکم هنوز توان همکاری مسالمتآمیز با یکدیگر را حتی در یک محدوده کوچک کاری نداریم. بخش خصوصی ما متشکل از من و شماست و خودتان در نظر بگیرید که اگر قرار باشد همانگونه که در ترافیک و صف اتوبوس با هم رفتار میکنیم در رقابت اقتصادی هم بیرحمانه به منافع یکدیگر بتازیم، چه بر سر منافع کل خواهد آمد. حالا این موضوع را میشود تعمیم داد به سطوح بالاتر مثل تجارت خارجی، برخورد با جهانگردانی که این همه برای جلب اعتمادشان هزینه کردهایم و هزارویک حوزه ناگفته دیگر که خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل. اینکه چرا و چگونه چنین بلای خانمانبراندازی گریبانگیر مردم ما شده است، میتواند شامل گستره وسیعی از عوامل باشد؛ از تأثیر تورم و فقر سالهای اخیر، تأثیر زندگی دیجیتالی و مدرن قرن حاضر که قبل از اینکه بومی شود سرش را زیر میاندازد و وارد کشور میشود و ما حتی در برابر کودکانمان هم هیچ سپر محافظی نداریم، چه رسد به کل کشور، تا... اختلافها، کجفهمیها و حرکتهای نامناسبی که تنها حاصلشان همین ملغمهای است از اخلاق و رفتار که بر اقتصادمان هم سایه افکنده است. ریشهیابی و آسیبشناسی این عوامل باشد برعهده متخصصان توانمندمان که خدا را شکر کم هم نیستند. اما طرح مسئله و زخمیکردن نگاه مخاطب، روشی پسندیده و علمی به حساب نمیآید و باید به دنبال راهکار بود. شاید خیلیها هنوز به تئوریهای مدیریتی رقابت و بیرونکردن رقیب از معرکه میاندیشند و این را تنها راه بقا و جلورفتن میدانند، اما بهتر است بار دیگر یادآور شویم برای توسعه و رسیدن به رونق و آبادانی اقتصاد، به تعامل سازنده و اتحاد نیازمندیم. در سال 2005 میلادی کتابی با عنوان «استراتژی اقیانوس آبی» منتشر شد که حاصل 20 سال پژوهش پروفسور «چان کیم» و «رنه مابوریا» بود و از آن بهعنوان انقلابی در حوزه مدیریت استراتژیک یاد میشود. کتابی که در کمتر از یک سال میلیونها نسخه آن به چندین زبان دنیا ترجمه شد و بسیار موردتوجه قرار گرفت. این کتاب حاصل تحقیق و مطالعه بر حدود 150 حرکت استراتژیک دنیا در بیش از 30 صنعت متفاوت در صد سال گذشته است با بهکارگیری همزمان دو استراتژی تمایز و کاهش هزینه. وسوسه رقابت در فضای کسبوکار بر ذهن و فکر بسیاری از ما چنبره زده است و تنها راه پیروزی را در ازپادرآوردن رقیب و گرفتن سهم بیشتر از بازار تقاضا میدانیم. چشمها را باید شست، جور دیگر باید دید. نویسندگان این کتاب بر این باورند که برای موفقشدن در دنیای چندوجهی کنونی، باید از رقابت بیرحمانه صرفنظر کرد و به جای ورود به رقابت خونین در اقیانوس سرخ، وارد محوطه بازار نامحدود «اقیانوس آبی» شد و دست به خلق تقاضای تازه زد. بازاری که قواعد آن هنوز مشخص نشده، سودآور است و جای رشد دارد. شاید این تشبیه معروف بهتر مفهوم را برساند که بیاییم بهجای گرفتن سهم بیشتر از کیک، سعی در بزرگترکردن کیک داشته باشیم. به خوانندگان علاقهمند توصیه میکنم که اگر تا به حال با این راهبرد آشنایی نداشتهاند بهتفصیل این کتاب را مطالعه کنند که خالی از لطف نخواهد بود. بیایید کیک را بزرگتر کنیم، همدیگر را تحمل کنیم و به منافع ملی بیندیشیم تا رکود را شکست دهیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.