درباره جان هالووِی
معنای امروزی انقلاب
جان هالووِی، وکیل و جامعهشناس و فیلسوف مارکسیست، متولد 1947 در دوبلین است. سالهایی از دوره تحصیلش را در اسکاتلند بوده و دکترای علوم سیاسی از دانشگاه ادینبورگ دارد. از 1991 در مکزیک زندگی میکند و در دانشگاه پوئبلامکزیکوسیتی علوم اجتماعی درس میدهد. او همچنین استاد افتخاری دانشگاه ادینبورگ در بریتانیاست و یکی از فعالان تأثیرگذار در جنبش ضدجهانیسازی در اروپا و آمریکای شمالی به شمار میرود. از او کتابهای بسیاری درباره مارکسیسم، دولت و سرمایه، جنبش حاشیهنشینان در آمریکای لاتین و جهان و همچنین جنبش زاپاتیستها منتشر شده است. در سالهای دهه 1970، هالووی یکی از اعضای تأثیرگذار «کنفرانس اقتصاددانان سوسیالیست» بود، بهخصوص به واسطه دفاع او از رویکردی که در آن دولت بهعنوان یک شکل اجتماعی درنهایت از دل پیکار طبقاتی میان سرمایه و طبقه کارگر بیرون میآید. این درک از دولت، فرم اجتماعی و پیکار طبقاتی در «کنفرانس اقتصاددانان سوسیالیست» سرانجام به ظهور مکتب «مارکسیسم گشوده» (Open Marxism) انجامید؛ مکتبی بر پایه نقد سوسیالیستی و اختیارگرایانه از کمونیسم حزبی که معتقد است باید به گونهای ضدپوزیتویستی (یا دیالکتیکی) نسبت به عمل انقلابی و تاریخ گشوده باشیم. «گشودگی» در این نوع مارکسیسم به دیدگاهی غیرجبرگرایانه از تاریخ هم اشاره دارد که در آن به پیشبینیناپذیری مبارزه طبقاتی توجه میشود. این جریان هم ایدههای سنتی مارکسیسم را درباره سرمایهداری انحصاری دولتی رد میکند و هم نوآوریهای جدیدتری مثل نظریه دولت پولانزاس و بر مرکزیت رابطه طبقاتی بین سرمایه و طبقه کارگر بهسان یک پیکار تأکید دارد. مهمترین کتاب او با عنوان «تغییر جهان بدون تسخیر قدرت: معنای امروزی انقلاب» (2002) یکی از بحثانگیزترین آثار در حوزه اندیشه سیاسی میان مارکسیستها، آنارشیستها و جنبشهای ضدسرمایهداری در سالهای اخیر بوده است. ایده اصلی کتاب این است که امکان انقلاب نه در تسخیر دستگاه دولتی، بلکه در کنشهای هرروزه ما برای رد جامعه سرمایهداری نهفته است. دریافت او از مبارزه علیه سرمایهداری مبتنی بر بنیان روش و نگاه دیالکتیکی مارکس است و متأثر از جریانهای انتقادی بعدی نظیر لوکاچ، آدورنو و دیگران؛ جریانهایی که از سنت رسمی یا همان سوسیالیسم علمی جدا بودند. نظریه او در این سالها بارها از سوی متفکرانی مانند ژیژک و طارق علی بررسی شده است. هم منتقدان و هم طرفداران هالووی در یک نگاه کلی، او را طرفدار خودگردانی میدانند. از این حیث آثار او غالبا در تقابل و قیاس با چهرههایی مانند آنتونیو نگری خوانده میشود. فراتر از فعالیتهای نظری هالووی، شرکت در مبارزه جنبشهای معاصر ضدسرمایهداری این فرصت را برای او فراهم کرده که با استفاده از تجربیاتی مثل جنبش زاپاتیستی در مکزیک آرای نظری خود را با عمل سیاسی بیامیزد. نتیجهگیریهای هالووی از یکسو، گسست رادیکال از منطق و بنیانهای مناسبات سرمایهداری را نشان میدهد و از سوی دیگر، نوع منطق و نگاه پروژههای شکستخورده مبارزات ضدسرمایهداری را در قرن گذشته نقد میکند. اگرچه نظریه انتقادی هالووی مستقیما جنبشهای سوسیالیستی سنتی را نشانه میگیرد و تعابیر او با مفاهیم و کلیشههایی که بیش از یک قرن است در این جنبشها درونی شده ناهمخوان و ناسازگار است، بااینحال، نتیجهگیریهای او حتی برای آنها هم تأملبرانگیز است و نمیتوانند بهراحتی از کنار آن بگذرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.