درباره «آخرین انار دنیا»
تیغی در دستی فرو شود
سحر سلطانی: «آخرین انار دنیا» تراژدی مردم ستمدیده کُرد در عراق است و مربوط به دوران ماقبل صدام است که البته این ستمها بعد از صدام هم همچنان تشدید شده بود و این گوشهای از این دردنامه کردان عراق است که بختیار علی در رمان خودش نوشته و ابراهیم پشتکوهی زحمت تبدیل آن به تئاتر را کشیده است. اینکه رمانی سرشار از درد و تراژدی باشد و نمایشنامهنویس و کارگردانی آن را برای نمایشش اقتباس کند، حرکت شایسته و ماندگاری است، چنانچه درحالحاضر این اجرا میتواند تأثیرگذار باشد. با چنین حرکتهای فرهنگیای است که میشود در تاریخ انسانهای ستمدیده حرکات ارزشمندی انجام داد. آخرین انار دنیا رنجنامهای است که در آن بخشی از آوارگیها، اسارتها، کشتنها، شکنجهشدنها، سوختنها و ساختنها و دورافتادنهای مردمان ستمدیده جهان نمایان شده است. ابراهیم پشتکوهی در متن بهسوی شیوه سیال ذهن رفته است و پراکنده از اینسو و آنسو روایتهایی را نمایان میکند و شیوه اجرایش نیز در اتکای به بدن آماده و فعال و نزدیک به شیوه تئاتر فیزیکال است و درعینحال اجرای موسیقایی نیز در بخشی از آن فعال است و هرکدام بهگونهای ما را متأثر میکنند. ابراهیم پشتکوهی در هر لحظه تابلویی میسازد و در این فرایند همهچیز با مدها و نشانههای مشخص درهم تنیده میشود تا فضا و درام واحدی شکل بگیرد. در اینجا آدمهایی بههمپیوسته که سرنوشت مشترکی دارند با نیروهای دولتی- عراق در زمان خودش- در حال مبارزه هستند. این روند مبارزهجویانه در زمان صدام هم ادامه یافت تا اینکه بعد از آزادی عراق توانستهاند پروبال بگیرند و دولت فدرال تشکیل دهند و رئیسجمهور عراق از میان آنان انتخاب شود.در صحنه یک گاری بزرگ اصل و اساس همهچیز است. فضاسازی بر اساس آن صورت میگیرد که در پایان هم تبدیل به یک کشتی میشود که آدمهای آواره را به سرزمینشان برمیگرداند. در اینجا گاری نماد سرزمین است که از حرکت بازمانده است و در هر تابلو بخشی از دردنامه این مردم نمایان خواهد شد. یک قصه برای نسیم است؛ دختر شاهزادهای که نابیناست که باید زیر درخت اناری بخوابد و بینا شود. میرود میخوابد و بینا نمیشود. فقط یک انار شیشهای در دستان دوستانش قرار میگیرد. بههمینترتیب محمد، عاشق یکی از دختران سپیدجامه میشود و آنها پیمان بستهاند که در کنار هم آواز بخوانند تا اینکه بخواهند عاشق شوند. محمد هم در رودخانه غرق میشود و حالا بر گورش این دختران با حسرت آواز میخوانند. مردمان در بازار میوه میفروشند و زندگی برقرار است با اینکه به اشتباه گاهی با هم دعوا میکنند اما ناگهان نیروهای دولتی میآیند و همه را به صلابه میکشند.این کشتارها و شکنجهها ادامه دارد و آدمها درمییابند که نمیتوانند در مقابل ستم سکوت کنند بنابراین دست به مبارزه و مقاومت میزنند و حالا بر آن هستند که تغییری در این زاویه دید کنشمند اتفاق بیفتد. هرچند در جایی نیز همه آگاه میشوند که این جنگها و مقابلهمایستادنها هیچ نفع انسانیای ندارد و باید که به صلح و آرامش فکر کرد!آخرین انار دنیا میخواهد حس و حال درونی و روند بیرونی یک زندگی مورد هجمه را نمایان کند و مقاومتی که در پایان از دل جنگ به صلح و آرامش و سازندگی خواهد رسید. این نمایش حس و حال شاعرانهای دارد و با تصاویر میخواهد ما را متوجه فضایی ملتهب و بحرانی گرداند. ما هم با این نگاه کنار خواهیم آمد چون انسانیم و همنوع و برایشان احساس همدردی میکنیم چون که تیغی اگر فرو رود در دستی، متصل به ماست و درد مشترک ماست. این همان حس و حال فراموششده و کتمانشده است که ما را مقابل هم قرار میدهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.