اهداف قدرت ایالاتمتحده از سه چشمانداز
فرشید جعفری . استادیار روابط بینالملل
در سیاست بینالملل مرجعی صاحب اقتدار برای رسیدگی به حقوق ازدسترفته دولت- ملتها وجود ندارد. قواعد بازی را آنارشی تعیین میکند که مهمترین قاعده آن این است دولت- ملتها براساس اصل «خودیاری»، خود باید برای تأمین امنیت و بقای خویش بکوشند. دلبستن به دیگری در سیاست بینالملل برای بقا و امنیت از آن بیاحتیاطیهاست که منفعت ملی را در تاریکی قرار میدهد. برای حصول این هدف حیاتی درک عمیق و فهم درست از دیگری در اولویت دولتهاست. اما چه راههایی برای درک و فهم دیگر دولتها وجود دارد؟ برای درک دولتهای دیگر سه راه را میتوان پیش گرفت. راه اول این است که با تمرکز بر ویژگیهای واحدهای سیاسی از جمله ایدئولوژی حاکم، شخصیت رهبران، اصول قانون اساسی، توانمندیهای مادی، رفتارهای عینی در سیاست خارجی و... میتوان هدف دولت-ملتها را درک کرد. راه دوم اینکه با شناخت کافی و وافی از جایگاه قدرت دولت- ملتها در ساختار سیاسی بینالمللی، برحسب تأثیر این ساختار بر رفتار آنها اهداف آنها را شناسایی کرد. علاوهبراین، راه سومی نیز وجود دارد و آن شناخت اهداف دولتها از چشم عالمان سیاست بینالملل است که احتمالا زمینههای درک درست را عرضه میکند. فصلنامه «منافع ملی» از 25 متخصص برجسته جهانی این سؤال را پرسیده است که «هدف قدرت ایالات متحده آمریکا چیست؟»؛ از میان این مفسران، شاید دیدگاه سهنفر اهمیت بالایی دارد. «پل کندی»، «جان میرشایمر» و «جوزف نای». دستمایه این سه اندیشهورز سیاست بینالملل متفاوت است. پل کندی با برداشتی تاریخی از هدف قدرت ایالات متحده به بخت بلند آن دولت به دلیل وجود منابع طبیعی فراوان و همسایگان صلحجو در شمال و جنوبش اشاره میکند. او میگوید که نزدیکترین قدرت نظامی به ایالات متحده سههزارمایل آنسوی آتلانتیک واقع است و اگر از آلاسکا چشم بپوشیم، ششهزارمایل آنسوی اقیانوس آرام قرار گرفته است. به نظر کندی، بخت و اقبال آمریکا از منظر تاریخی نیز بلند بوده است. مهاجران آمریکا انقلاب علمی را برای آن دولت به ارمغان آوردند؛ انقلابی که تأثیر شگرفی بر تمام ابعاد زندگی آمریکاییان؛ از کشاورزی گرفته تا صنعت داشته است. ایالات متحده با ورود به جنگهای جهانی اول و دوم استیلای خویش را مسجل کرد. در این دوره ایالات متحده دلمشغول اشاعه سرمایهداری و دموکراسی بوده تا مانع و رادعی در برابر کمونیسم ایجاد کند. نیروی هوایی، سازمان ملل، ناتو، حافظان صلح و... همه در خدمت حصول این اهداف به کار گرفته شدهاند. در آن روزگار، جایی در جهان یافت نمیشد که منفعت ایالات متحده را تأمین نکند. جوزف نای به آینده قدرت ایالات متحده خوشبین است. هرچند اذعان دارد که آمریکاییان در مدار این باور افتادهاند که قدرتشان رو به افول است. نای کاهش قدرت آمریکا را مطلق نمیداند. به نظر او، دلیل این امر را باید در رشد چرخه تولیدات آن کشور، مدیریت جمعیت آن کشور تا اواسط قرن جاری، کاهش واردات انرژی، پیشتازی در تکنولوژیهای بزرگ، دانشگاههای برتر و داشتن متحد جستوجو کرد. نای اصلیترین چالش ایالات متحده را «ظهور دیگران» مینامد. حفظ توازن نظامی در اروپا و آسیایشرقی و حفظ متحدان بهعنوان منبع قاطع نفوذ، باید سرلوحه اهداف آمریکا باشد. طبق نظر نای، کنترل سیاستهای داخلی دولتهای خاورمیانه کاری بیهوده است. منافع آمریکا در اسرائیل، ترس از تکثیر سلاحهای هستهای و حقوقبشر چشمپوشی آن کشور از خاورمیانه را دشوار کرده است. حضور مستقیم و تصرف و اشغال دولتها برای آن کشور نیز زیانبار خواهد بود. آمریکا نیازی به مهار چین ندارد، چراکه همسایگان آن کشور از جمله ویتنام، فیلیپین، ژاپن و هند در مهار چین خواهند کوشید. چین با اصرار به کشمکشهای سرزمینیاش با همسایگان، موجبات مهار خود را فراهم کرده است. در نهایت تلقی نای این است که آمریکا مرکزیت خویش را از دست نخواهد داد، اما لازم است تا روشهای متفاوتی را در مقایسه با روشهای نیمه دوم قرن بیستم پیش بگیرد. جان میرشایمر، باور نخبگان حاکم آمریکا بعد از جنگ سرد و مشخصا بعد از 11 سپتامبر را بهشدت مورد نقد قرار میدهد. سلطه بر جهان به قصد ترویج دموکراسی، براندازی حکومتهای غیرهمسو با آمریکا با توسل به قدرت نظامی و شیوههای دیگر، از عناصر فکری نخبگان آمریکاست. میرشایمر میگوید که این استراتژی رشتهای از نابسامانیها را موجب شده است و دلیل اصلی بیثباتی در جهان را در این استراتژی باید یافت. میرشایمر نیز مانند پل کندی به مزیت جغرافیایی ایالات متحده اشاره و تأکید میکند تهدیدی متوجه آن کشور نیست و بنابراین نیازی هم به استیلا بر جهان ندارد. از دید میرشایمر «تنها تهدید معنادار به ایالات متحده، ظهور هژمونهای بالقوه در آسیا و اروپاست و آمریکا باید درصدد تضمین تداوم استیلایش بر نیمکره غربی باشد». تلقی میرشایمر این است که در اروپا قدرت هژمون بالقوهای وجود ندارد اما این هژمونی را در آسیا میتوان یافت. بنابراین هدف اصلی قدرت ایالات متحده باید حفظ استیلایش در نیمکره غربی و جلوگیری از تبدیل چین به یک قدرت منطقهای در آسیا باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.