|

آدم‌فروشی به خاطر جایزه‌های میلیون دلاری آمریکا

تحریم: دوره آموزش پریدن با بال‌های بسته محسن بهرامی‌ارض‌اقدس.رئیس کمیسیون تسهیل تجارت اتاق تهران تحریم، یک جنگ تمام‌عیار اقتصادی بود، خدا را شکر که با تلاش و تدبیر دولت امید برداشته شد، کسی منکر تلخی تحریم نیست؛ تلخ بود و به‌غایت آزاردهنده، اما این‌کار مزایایی هم داشت. باعث شد بدون اتکا به قدرت‌های بزرگ و دانش فنی و تکنولوژی آنها، با استقامت، کوشش و تحمل سختی‌ها، در حوزه‌های متعددی به رشد و توانمندی برسیم. در شرایط تبعیض‌آمیز تحریم، کشوری که با اکثریت قدرت‌های بزرگ در جنگ اقتصادی بود، توانست گلیم خود را از آب بکشد، محصولات تولیدی صنعتی، معدنی و خدمات فنی و مهندسی صادر کند و در بسیاری حوزه‌ها به خوداتکایی برسد. اینها همه یک سوی ماجرا هستند. صادرکننده ایرانی باید شرایط تبعیض‌آمیزی را تحمل می‌کرد. اجازه حضور و رقابت در بازار هدف را نداشت. دو دستی بازار را به حریف می‌دادند و در حالتی که بازرگان ایرانی برای حمل‌ونقل کالا و نقل‌وانتقال پول هم مشکل داشت، باید به این بازارهای یک‌طرفه، کالا صادر می‌کرد و برای اینکه پولش را به ایران برگرداند هم باید هزینه‌های هنگفتی می‌پرداخت. باید منتظر می‌ماند پولش به ارز دیگری تبدیل شود و از طریق کشورهای دیگر به ایران برسد. کالای وارداتی را نیز از سازنده و تولیدکننده نمی‌خریدیم. از دست دوم و سوم می‌گرفتیم. مجبور بودیم از طریق واسطه‌ها و با چند برابر قیمت بخریم. مردم حتی دوست ندارند یک کیلو برنج از دست واسطه بخرند، حالا ببینید چه وضعی است که اغلب امور تجاری یک کشور با دلال و واسطه روبه‌راه شود. برای خرید کالاهای اساسی هم مشکل داشتیم. تحریم‌ها تلاشی بود تا هر مشکلی که ممکن بود را برای ایران ایجاد کنند. هدف زمین‌زدن ایران بود؛ خطوط تولید کارخانه‌های بزرگ، گاه به دلیل نبود یک قطعه کوچک تعطیل می‌شد. هواپیماها هم از نبود قطعه زمین‌گیر شدند؛ گرچه باز هم با بال‌های بسته پریدند.

بی‌احترامی به تجار ایرانی، سوغات تحریم پدرام سلطانی. نایب‌رئیس اتاق ایران تحریم، دورانی بود که تجار، صنعتگران و فعالان اقتصادی ایران، آن عزت و احترام اقتصادی معمول را نیز نداشتند. مرتبا برخورد با آنها در مقایسه با فعالان اقتصادی دیگر کشورها، همراه با تبعیض، سوءظن، کم‌توجهی و بی‌مهری بود. این ابدا احساس خوبی برای یک تاجر، بازرگان یا هر فعال اقتصادی دیگر نبود؛ وقتی صرفا به‌واسطه ایرانی‌بودن از بسیاری چیزهای معمولی که در دسترس آدم عادی است، محروم می‌شد. یک فعال اقتصادی ایرانی نه می‌توانست حساب باز کند و نه کارت اعتباری داشته باشد. نمی‌توانست به‌راحتی برای انجام کارهایش به برخی کشورها سفر کند، تجار بسیاری از کشورها حاضر نمی‌شدند بیایند با او مذاکره کنند. حتی برخی جواب ایمیل او را نیز نمی‌دادند. این مسائل، به‌ویژه در کشورهای اروپایی و آمریکایی، از سوغاتی‌های تحریم بود. ما بیشتر روی کشورهایی مانند چین، هند و کره و مانند اینها متمرکز شده بودیم. تازه اینها هم با اشراف بر وضعیت ما، واقعا بسیاری مواقع یک‌طرفه برخورد می‌کردند اما ما چاره‌ای جز پذیرش نداشتیم. قدرت چانه‌زنی خود را از دست داده بودیم و عمدتا در این روابط، ما بودیم که هزینه می‌کردیم و آنها بودند که سود می‌بردند. کشورهایی که حالا از دوستی آنها تشکر می‌کنیم، واقعا از بابت تحریم اقتصادی ایران منتفع شدند و این دوستی را خالصانه و مجانی به ما ندادند. در قبال هزینه‌های گزافی که پرداخت کردیم، دست دوستی به ما دادند. رابطه آنها لطف نبوده، استراتژی آنها بر این رابطه بود، زیرا به‌هرحال دنیا از حالت تک‌قطبی حتی دوقطبی زمان اتحادیه جماهیر شوروی خارج شده است. هرکدام از این کشورها براساس مصالح ملی خود عمل می‌کردند و از خوش‌شانسی ما، مصالح اینها با تحریم‌های ضدایرانی همسو نبود و در جاهایی این مصالح در مسیر تعامل با ما قرار می‌گرفت.

چرخاندن کالا‌ها برای گم‌شدن سرنخ یحیی آل‌اسحاق. رئیس پیشین اتاق بازرگانی تهران

تحریم سرتاپا مسئله بود. حداقل در حوزه تجارت اجباری ایجاد کرده بود که کارها را از باریکه‌های فرعی انجام دهند. در تحریم بعضی از کالاها را به‌عنوان دوگانه‌کاربرد ممنوع کرده بودند حال اینکه این کالاها در زنجیره تولید لازم بودند. گاهی برای ردگم‌کردن، این کالاها را قبل از واردکردن به ایران، در چند کشور می‌چرخاندند و چند بار از گمرک‌های مختلف ترخیص می‌کردند تا سرنخ به دست تحریم‌کنندگان نیفتد و نفهمند چه اتفاقی افتاده است. خطوط کشتی‌رانی هم که به ایران نمی‌آمدند؛ پس آن کالاهایی که اساسا خودشان موردی نداشتند را نیز مجبور بودند به کشور دیگری ببرند و از آنجا با کشتی‌های کوچک‌تر به ایران بیاورند. این کشور دیگر، عمدتا امارات بود. در کنار امارات، ترکیه هم از خوان رنگین حاصل از تحریم‌های ضدایران، بی‌نصیب نماند. آنها، هم با ما همکاری‌ داشتند و هم منفعت خوبی بردند. تجار و بازرگانان هر کشوری، در تجارت شخصی خود کمتر پایبند به سیاست‌گذاری‌های اقتصادی قدرت‌های بزرگ علیه کشورهای دیگر هستند. اگر کسی فعالیتش را محدود می‌کند به دلیل هراس از عذاب و عقاب این قدرت‌هاست وگرنه سیاست‌های خارجی یک ابرقدرت، برای تجار دیگر کشورها عزت و احترام ندارد. آنها می‌خواهند تجارتشان را داشته باشند و همین هم باعث می‌شود کشورهای تحریم‌شده، بتوانند تحریم را دور بزنند چراکه همیشه کسانی هستند که به دورزدن کمک کنند. ما در زمان تحریم سالانه حداقل 50،40 میلیارد دلار تجارت داشتیم؛ معلوم است که تحریم‌ها را دور زده‌ایم، خود تحریم‌کنندگان هم می‌فهمیدند که این تحریم‌ها را دور می‌زنیم اما می‌خواستند چه کنند؟ یک چیزهایی می‌دیدند اما بیش از این در توانشان نبود که جلوگیری کنند. بازرگانان ایرانی در تحریم، فهمیده‌تر شدند. تحریم یک کلاس درس بود، البته یک کلاس پرهزینه، با تکالیف و تنبیه‌های سنگین. حالا دولت هم باید فهمش را بالاتر ببرد که یک وقت فارغ‌التحصیلان تحریم دورش نزنند.

دست‌به‌دست‌کردن پول با شبکه صرافی‌ها محمدرضا بهرامن. رئیس خانه معدن ایران تحریم، شلاق ناجوانمردانه‌ای بود که به اقتصاد کشور زده شد تا نتوانیم به مقاصد خودمان در توسعه کشور برسیم. درست است که ما از منظر سیاسی این‌طور مطرح می‌کردیم که تحریم‌ها اثرگذار نیستند اما باید پذیرفت که تحریم، مشکلات زیادی به همراه داشت. جدای از همه محدودیت‌ها، یک فضای رانتی را برای عده‌ای در داخل و خارج از کشور ایجاد کرد و عملا همین فضا ضربه نهایی را به تولید کشور زد. همه مردم می‌دانند سوییفت تحریم شد و ایران را از امکان انتقال پول در محیط بین‌الملل محروم کردند اما واقعا نحوه انتقال پول در دوره تحریم برای آنها ملموس نیست. سوییفت یک کانال ارتباطی ایمن و موردقبول برای انتقال پول بود؛ چیزی که نیاز اولیه تجار و واحدهای تولیدی است. ما وقتی نمی‌توانستیم از حق قانونی، عادی و روزمره انسان‌ها در محیط جهانی، یعنی انتقال پول، برای ایجاد ارتباط با محیط بین‌الملل استفاده کنیم، از مسیر بازار‌های سیاه و غیرمتداول برای انتقال پول استفاده می‌کردیم. کاری که هزینه بالایی داشت و حتی گاه پول برخی از همکاران در مسیر جابه‌جایی، سوخت می‌شد. هزینه 7 تا 12 درصدی تحمیل‌شده به ما عملا شبیه به این بود که کالای خود را هفت تا 12 درصد ارزان‌تر بفروشیم. ما یک شریک خارجی داشتیم که اینجا در کار تولید مشارکت می‌کرد. یک‌ بار مقدار قابل‌توجهی پول را از طریق همین صرافی‌ها به ایران حواله کرد اما مشکلات زیادی بعد از آن رخ داد و متأسفانه آسیبش را به بدنه کار ما زد. پول باید چند بار توسط صرافی‌های مختلف از این بانک به بانک دیگری حواله می‌شد اما در این بین اشتباهاتی پیش آمد که پول به دست ما نرسید. پیگیری این واقعه 9 ماه طول کشید. یعنی 9 ماه تلاش شد تا یک به یک رد انتقال‌ها را بگیریم و به پول برسیم. پول داخل سیستم بانکی بود اما در این جابه‌جایی‌ها کارها به هم گره خورده بود و نمی‌دانستیم پول کجا مانده است. آن‌قدر ریسک کار بالا رفته بود که طرف خارجی حتی می‌خواست پروژه را ترک کند و برود. روال در دنیا این است که پول‌ها را از روش‌های امن و متعارف حواله کنند اما ما مجبور بودیم شبکه‌ای از صافی‌ها را به کار گیریم تا آنها پول‌ها را به یکدیگر حواله‌کنند و عاقبت به مقصد برسانند. حتی برای انتقال پول یک سرمایه‌گذار خارجی به ایران هم مجبور بودیم از صرافی‌های متعدد استفاده کنیم. یکی از مشکلات دیگر که برای بسیاری از مجموعه‌های تولیدی و جامعه لمس‌شدنی نیست اینکه ما مجبور بودیم هر بار صرافی‌ها را تغییر بدهیم چراکه همه‌چیز لحظه به لحظه توسط تحریم‌کنندگان کنترل می‌شد و شریک ما هم نگران بود همکاری با ما مشکلاتی برایش ایجاد کند و وارد لیست سیاه تحریم شود. در تحریم، هزینه‌های ما برای تأمین قطعات و مواد اولیه نزدیک به 40 درصد افزایش پیدا می‌کرد. مجبور بودیم به‌خاطر یک قطعه خیلی ساده، یکی، دو هفته کار را تعطیل کنیم تا قطعه از دوبی برسد. تحریم ما را از تجارت مستقیم محروم کرد؛ عملا امکان تأمین ماشین‌آلات خاص و ویژه از برندهای درست و مطرح در بخش معدن را از دست دادیم و مجبور شدیم از برندهای متفرقه‌ نوظهور استفاده کنیم .

تسعیر چندباره ارزها برای انتقال به ایران سیدرضی حاجی‌آقامیری.نایب‌رئیس اتحادیه صادرکنندگان فرش دستباف تحریم دو بخش داشت: یکی ممنوعیت ورود کالای ایرانی به کشور آمریکا بود که ابعاد گسترده‌ای داشت و اصلا امکان صادرات کالا به تاجر ایرانی را نمی‌داد و دوم ممنوعیتی که شامل حال کالا نمی‌شد اما از آنجا که ارکان و پایه‌های تجارت، مانند مبادلات پولی، حمل‌ونقل و بیمه تحریم شده بود، گرچه کالا امکان صادرات داشت، اما عملا سختی‌های زیادی گریبان‌گیر تجار ایرانی می‌شد. پیش از وضع تحریم‌ها، ما مقدار زیادی فرش‌ دستباف را برای صادرات به آمریکا آماده کرده بودیم اما یکباره با وضع تحریم‌ها مجبور شدیم همه این فرش‌ها را به انبار منتقل کنیم. در این شرایط، فرش‌های ایرانی صادرشده به آمریکا هم در انبارهای تجار ایرانی در آمریکا ماند و در غیاب فرش ایرانی، فرش‌های ترکیه، هند، افغانستان و پاکستان در بازاری که مشتاق فرش ایران بود، به جولان پرداختند. در دوران تحریم، صادرات به دیگر کشورهای جهان هم کم دردسر نداشت؛ فرشی که صادر می‌کردیم نه از بابت حمل‌ونقل و نه از نظر بیمه و پوشش ریسک، وضعیتی قابل‌قبول و مطمئنی نداشت که خیال تاجر را راحت کند. فرش‌های گران‌قیمت و بارهای مهم را ترجیحا با هواپیما می‌فرستادیم که لااقل اگر هزینه‌اش بالاتر است، زودتر از دست ریسک و استرس آن خلاص شویم. حالا اگر با ‌هزار زحمت، یک محموله فرش به کشورهای اروپایی صادر می‌شد، برای انتقال پول حاصل از آن باید اقداماتی انجام می‌دادیم که ریسک تجارت را به‌شدت افزایش می‌داد. مجبور بودیم پول را توسط صرافی‌ها و گاه با چند بار تسعیر، به چند کشور منتقل کنیم تا کشورهای تحریم‌کننده متوجه نشوند این پول به ایران وارد می‌شود. همین تسعیر چندباره ارز به‌تنهایی دردسر زیادی داشت. بار روانی سنگین این مسائل، حس‌وحال تجارت را پژمرده نشان می‌داد. اینکه آدم حجم زیادی پول را به کسانی بسپارد تا منتقل کنند و خودش هم بداند اگر تخلفی در این میان انجام دهند، برای بازستاندن حق و حقوقش باید مشقت بسیار بکشد، سخت بود. حالا اگر هیچ گشایشی در پساتحریم انجام نشود و فقط سوییفت دوباره برقرار شود، آن‌قدر برداشته‌شدن بار روانی از تجارت به کام بازرگانان شیرین می‌شود که باقی سختی‌ها را تحمل کنند.

دومینوی افتتاح حساب بانکی و مسدودشدن آنها ابراهیم جمیلی.دبیرکل شورای بازرگانان ایران تحریم‌های ضدایرانی یک اتفاق نادر در جهان بود؛ مثل زلزله که می‌تواند همه‌چیز را خراب کند. با هرکدام از محدودیت‌های تحریم، ما تلاش می‌کردیم راهی پیدا کنیم که کارمان انجام شود. یکی از بدترین اتفاقاتی که در این دوران افتاد، بستن حساب‌های بانکی تجار ایرانی بود. اوایل تحریم به جرم اینکه ایرانی بودیم برای ما مانع‌تراشی می‌کردند و سعی داشتند مسیرهای تجاری ما را شناسایی و مسدود کنند اما پس از مدتی که ما از طریق امارات به‌عنوان تجار غیرایرانی وارد عرصه تجارت خارجی شدیم، ما را به جرم همکاری با ایران تحت فشار قرار می‌دادند؛ در دوره تحریم، ما بیشتر کارها را از طریق کشور امارات انجام می‌دادیم و کاری که تحریم‌کنندگان برای جلوگیری از فعالیت ما انجام می‌دادند، این بود که حساب‌های ما را در بانک‌های مختلف ببندند تا عملا نتوانیم پولی برای تجارت جابه‌جا کنیم. این وضعیت اصلا خوشایند یک فعال اقتصادی نیست. یک وقت‌هایی همه مقدمات را برای کارها آماده می‌کردیم، پول هم داخل حساب بود اما یک‌مرتبه صبح که از خواب بیدار می‌شدیم، با پیامک و ایمیل یا از هر مسیر دیگری به ما اطلاع می‌دادند حسابتان مسدود شده است. وقتی تجارتی را آغاز می‌کردیم تقریبا هیچ اعتباری به ادامه بی‌دردسر آن وجود نداشت. مثلا می‌رفتیم با شرکتی صحبت می‌کردیم که از آنها ماشین‌آلات بخریم، رفت‌وآمدها انجام می‌شد و بعد از کلی اتلاف وقت، یا آنها بهانه می‌آوردند و ماشین‌آلات به ما نمی‌فروختند یا یکباره با بسته‌شدن حساب بانکی، پول از دسترس ما خارج می‌شد و ما مجبور به انصراف بودیم. برای جلوگیری از شناسایی حساب‌های بانکی و مسدودشدن آنها، مجبور می‌شدیم مدام با بانک‌های مختلف کار کنیم و تا با افتتاح حساب‌های متعدد در بانک‌های مختلف ردیابی نشویم اما این مسئله هم از چند جهت دردسرساز بود؛ اولا اینکه هرچه بیشتر تلاش‌ می‌کردیم تحریم‌کنندگان هم بیشتر فشار می‌آوردند. از این گذشته، ما در همکاری با بانک‌های خارجی برای خودمان اعتبار درست می‌کردیم اما وقتی مجبور بودیم با بانک دیگری کار کنیم، آن اعتبار بی‌مصرف می‌شد. بدتر از همه، جابه‌جایی حساب‌های بانکی، حسابی شرکا و طرف‌های تجاری ما را به شک‌ انداخته بود. اعتمادی به ما نداشتند.

حس فتح سنگر دشمن را داشتیم محمد لاهوتی. رئیس کنفدراسیون صادرات شرایط تحریم سخت و پیچیده بود با این حُسن که به‌مرور تشدید می‌شدند. غربی‌ها و آمریکا هر گامی که برای تحریم ایران برمی‌داشتند، این اقدامات آنها بازرگانان ایران را وادار می‌کرد پی فن بدل بگردند. اوایل هنوز مبادلات بانکی تحریم نشده بود و فقط معامله با دلار و یورو را ممنوع کرده بودند؛ تازه راه‌هایی برای این ‌کار پیدا کرده‌ بودیم که صادرات به اروپا ممنوع شد. مجبور شدیم اسناد تجاری را به نام کشور ثالثی سوئیچ کنیم؛ یعنی کالای ایرانی به نام یک شرکت خارجی صادر می‌شد اما این کار یک مشکل نه‌چندان کوچک هم داشت؛ طبق قوانین اتحادیه اروپا مبلغ معامله باید به حساب همان شرکتی واریز می‌شد که کالا را صادر کرده است درحالی‌که این شرکت خارجی هیچ‌گونه تعهد قانونی برای پرداخت پول به طرف ایرانی نداشت. برخی از این شرکت‌ها حتی در کشور خودشان هم حاضر نبودند با ما قرارداد ببندند گرچه ما هم البته برای لونرفتن ترفندهای دورزدن تحریم، نمی‌خواستیم قراردادی امضا کنیم. بعد از تحریم‌ها به دلیل قطع رابطه بانکی مجبور بودیم اول محموله را ارسال کنیم تا بعد از رسیدن کالا به مقصد وجه آن ‌را پرداخت کنند. خیلی از اوقات بود که به دلیل تغییرات بازار، خریداران به‌راحتی به تعهد خود عمل نمی‌کردند و چون جنس در بندر معطل می‌ماند، مجبور بودیم قیمت پیشنهادی خریدار را بپذیریم. به جای تجارت با ال‌سی، امانت‌فروشی باب شده‌ بود. گرچه ما با احتیاط بسیار، مانع زیان‌های آن‌چنانی شدیم اما فعالیتمان در برخی از بازارها محدود شد. تحریم، جنگ تن‌به‌تن بازرگانان بود. تجارت مطمئن و کم‌ریسک قانونی، جای خودش را به دادوستد خاکستری، بدون ‌پشتوانه قانونی داده بود. پول‌ها را صرافی‌ها ردوبدل می‌کردند و کالا هم بی‌سروصدا و به نام کشورهای دیگر جابه‌جا می‌شد. حالا که فکر می‌کنم انگار جذابیت‌هایی هم داشت! هر بار که محدودیتی را دور می‌زدیم، حس‌وحال پیروزی داشتیم. مثل بازی بود؛ غربی‌ها ورقی رو می‌کردند و ما هم همین‌طور. مثل جنگ بود؛ هر تحریمی را که دور می‌زدیم، گویا سنگری از دشمن را فتح کرده‌ایم و این حس پیروزی و غرور داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.