|

چرایی همراهی سودان با سیاست‌های منطقه‌ای عربستان

جواد ابو . کارشناس شمال آفریقا

در ماه گذشته، سودان رابطه با کشورمان را قطع کرد، آن‌هم به ‌دلیل آنچه غیرمرتبط با این کشور و فرسنگ‌ها آن‌طرف‌تر در ایران و در ماجرای سفارت عربستان در ایران رخ داده ‌بود. اگر نیک بنگریم این قطع رابطه خیلی هم عجیب نمی‌نماید. اخراج سفیر ایران و به دنبال آن اعلام قطع روابط دیپلماتیک دوجانبه از سوی سودان، این سؤال را به ذهن متبادر می‌کند که نفع کشوری مثل سودان از اتخاذ این تصمیم چه بوده است؟ اصولا تبعیت سودان از مواضع عربستان چه سودی به حال این کشور دارد؟ افکار عمومی شمال آفریقا و دولتمردان جهان می‌دانند که سودان از وزن و جایگاه سیاسی ممتازی در عرصه بین‌المللی و منطقه‌ای برخوردار نیست که تصمیم‌هایش در این سطوح بتواند ضربه به جایگاه دیگر کشورها به‌ویژه ایران بزند. همان‌ها نیز به‌خوبی می‌دانند که فقر، بدهی سنگین خارجی و جنگ داخلی در سودان و حتی جایگاه عمر البشیر به عنوان کسی که حکم دادگاه کیفری بین‌المللی را در بحران دارفور دارد، موقعیت سودان را به‌شدت شکننده، آسیب‌پذیر و غیرتأثیرگذار کرده است. به نظر نگارنده، مهم‌ترین عامل در اتخاذ چنین رویکردی از سوی سودان، «بحران هویتی» است که این کشور با آن مواجه است. ناکارآمدی نظام سیاسی و اقتصادی و مشروعیت درحال‌ضعف حاکمیت این کشور، راه‌های ادامه حکومت در داخل را با چالش مواجه کرده است. در عرصه خارجی نیز، برخوردارنبودن سودان از شریک راهبردی و به تعبیری ناتوانی این کشور در یافتن و تعامل با شریک راهبردی در جهان پیرامون، زمینه چنگ‌زدن سودان به ظرفیت‌های منطقه‌ای موجود را تقویت می‌کند. مشارکت در جنگ یمن، پیوستن به ائتلاف نظامی سعودی و اخیرا همراهی با عربستان در قطع روابط دیپلماتیک با ایران، از نمونه‌های این رفتار است. اما آیا رسیدن به هویتی جدید به ‌عنوان بازیگری فعال در جامعه بین‌الملل و عرض اندام به مثابه کشوری تأثیرگذار و نیز رهایی‌یافتن از بحران‌های داخلی، با تمسک به رفتارهای این‌چنینی میسر است؟ در پاسخ باید اشاره کرد در بعدی وسیع‌تر، عربستان به ‌عنوان سردمدار جریان ضدایرانی در منطقه و با توجه به وزن سنگین‌تر از سودان، نتوانسته است اهداف خود را در یافتن و حفظ هم‌پیمان استراتژیک، عملیاتی کند. برخورداری عربستان از منابع مالی قوی و ارتباطات وسیع بین‌المللی نیز هرچند تا حدودی به این کشور در پیشبرد اهداف مذکور کمک کرده، اما عقیم‌ماندن طرح‌های متعدد آن، مثالی روشن در ناکامی سیاست‌های مورد اشاره است. مسئله مهم، همانا، مواجه‌بودن خود عربستان با بحران هویت است. چگونه سودان و بازیگرانی امثال آن (سومالی، جیبوتی و...) می‌خواهند هویت خود را در پیوند با عربستان دچار بحران، تعریف کنند؟ جواب این سؤالات را البته سردمداران این کشورهای ذره‌ای (به‌لحاظ تأثیرگذاری) می‌دانند. اما تنها راه‌های موجود را برای بقای سیاسی و اقتصادی در تمسک به امواج ایجادشده در محیط پیرامونی جست‌وجو می‌کنند و البته همواره موج‌هایی برای سوارشدن این بازیگران، وجود دارد. هرچند به مدتی زمان برای عبور از دغدغه‌هایی از این دست، نیاز داریم اما، برای تصمیم‌سازان سیاست خارجی کشور فرصتی فراهم شده تا از رفتارهای کشورهایی از قبیل سودان که در زمان برقراری روابط دیپلماتیک برای ما هزینه داشته و در زمان تصمیم به قطع روابط نیز از ضربه‌زدن به اعتبار ایران دریغ ندارند، بهره جسته و خط مشی‌ای محکم و مبتنی بر عزت کشور را در تعاملات آینده با آنها در دستور کار قرار دهند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.