|

تحرک جدید چین در خاورمیانه

سفر «شی جین‌پینگ»، رئیس‌جمهور چین، به چند کشور مهم خاورمیانه ازجمله عربستان سعودی، مصر و ایران تأکیدی بود بر استراتژی این کشور نسبت به منطقه خاورمیانه و پیوند وثیق آن با امنیت اقتصادی و سیاسی این کشور که از سال‌ها پیش ادامه داشته است. جالب اینکه این دیدار در شرایطی برگزار شد که حوادث شتاب‌ناکی موجب تشدید تنش‌ها به‌ویژه بین عربستان سعودی و ایران شده بود و همین امر گمانه‌هایی را دامن زد که ممکن است هدف از سفر رئیس‌جمهوری چین میانجیگری بین طرفین باشد. پکن از سال‌ها پیش روابط تجاری و اقتصادی گسترده‌ای با ریاض و تهران دارد و مسئله نفت و منافع مشترک در همه این دوران‌ها همواره مدنظر رؤسای این کشور بوده است. چین در مشارکتش با دولت‌های عربی، توانست جایگاه دوم اقتصاد جهانی را به دست آورد و روابط مستحکم و دوستانه‌ای را با طرف‌های مختلف در خاورمیانه برقرار کند؛ مسئله‌ای که بیانگر نیاز این کشور به نفتی است که غالبا از کشورهای خلیج‌فارس و ایران می‌آید. ازاین‌رو، نزدیک‌کردن دیدگاه طرف‌های مختلف منطقه می‌تواند منافعی واقعی برای چین داشته باشد و پرونده خاص دیپلماسی چین در روابط خارجی‌اش با این دولت‌ها نیز همین نکته را مورد تأکید قرار می‌دهد. چین همواره به اساس مشروعیت دولت‌ها پایبند بوده و در امور داخلی هیچ کشوری دخالت نکرده است. مسئله دیگری که این موضوع را تقویت می‌کند، اطمینان تهران به نقش چین در سال‌های گذشته به‌ویژه در شورای امنیت و سه بار استفاده از حق وتوی خود است. گرچه پکن درباره برنامه هسته‌ای ایران از تحریم‌ها دفاع کرد، اما توانست روابط طبیعی و دوستانه خود را با تهران حفظ کند. هم‌اکنون چین در انتظار آینده مهم‌تری برای این روابط است. پیش از سال 2012، ایران سومین کشور صادرکننده نفت خام به چین بود اما الان جایگاه ایران به دلیل تحریم‌ها به ششم تنزل پیدا کرده است. حال بعد از برداشته‌شدن تحریم‌ها، این روابط به دلیل منافع مشترک، دوباره در حال اوج‌گرفتن است، کمااینکه دو کشور نسبت به بحران‌های خاورمیانه و پرونده‌های جورواجور آن مواضع مشترکی دارند. از سوی دیگر، پکن و ریاض روابط مستحکمی دارند. با تأسیس «بانک سرمایه‌گذاری آسیا» توسط چین، عربستان سعودی به‌عنوان یک عضو مؤسس به آن پیوست. عربستان همواره بزرگ‌ترین صادر‌کننده نفت به چین بوده است کمااینکه پکن به عربستان سعودی و ایران به‌عنوان دو دولت بزرگ و مؤثر در خاورمیانه می‌نگرد و خود یکی از کشورهایی است که نقشه راه شورای امنیت برای گفت‌وگوهای صلح سوریه یا همان «ژنو3» را طبق قطع‌نامه 2254 امضا کرد. بنابراین چین نگران تشدید تنش‌ها بین ایران و عربستان سعودی بوده و خواستار حل بحران سوریه است. حال اگر پکن بتواند میانجیگری کند، چه‌بسا خواهد توانست در ادامه کار، گفت‌وگوهای بین طرفین را به مسائلی مانند بحران‌های دیگر منطقه ازجمله سوریه، یمن و لبنان نیز بکشاند. هرچند دست‌یافتن به چنین موفقیتی در کوتاه‌مدت دور از انتظار خواهد بود. بااین‌حال، دیدار رئیس‌جمهوری چین از منطقه دارای ابعاد زیادی بود. او در عربستان 14 توافق‌نامه و یادداشت تفاهم امضا کرد که ازجمله آنها ساخت یک نیروگاه هسته‌ای و دیگری مبارزه با تروریسم بود کمااینکه با مصر نیز توافق سرمایه‌گذاری بیش از 20‌ میلیارد دلاری امضا کرد؛ امری که بیانگر تمایل چین به بازار اقتصادی منطقه به‌ویژه کشورهای عرب است. حال باید دید چین چگونه سیاست‌هایش را در منطقه و جهان مطابق با نقشه استراتژیک طولانی‌مدت این کشور که تا نیمه‌های قرن کنونی ترسیم شده است، پیش می‌برد. در گذشته چین خود را یک کشور در حال رشد می‌دانست و تلاش می‌کرد پیشرفت و نوگرایی کند و در چارچوب این دیدگاه، رئیس‌جمهوری کنونی چین که استراتژی «رؤیای چینی» را تا سال 2020 ترسیم کرده، تلاش می‌کند وارد بازارهای جدید شده و اقتصاد کشورش را به حرکت درآورد؛ ازجمله اینها بازارهای خاورمیانه و آفریقاست. دیدار از مصر، ایران و عربستان سعودی در همین زمینه قابل ارزیابی است و فرصت‌های بسیاری را در اختیار پکن می‌گذارد تا روابط دوجانبه خود را فعال کند. اگر چین بتواند با موفقیت از گردنه سیاسی عبور کند، به‌ویژه از طریق میانجیگری این کشور برای حل مسائل مهم منطقه‌ای، آنگاه می‌تواند در سطح بین‌المللی به جایگاه جدیدی دست یابد؛ دقیقا مانند همان سه‌باری که در شورای امنیت از حق وتوی خود استفاده کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.