|

یادداشت‌های روزانه تماشاگر ردیف وسط

دوران استثنا، سینمای استثنا

مهرداد حجتی: «نمی‌شود مثل بچه آدم وارد سالن نمایش فیلم شد. می‌خواهیم. نمی‌گذارند. باید صف تشکیل شود. صف هم باید دراز و طولانی شود. صدای همه درآید. کلی وقت تلف شود. بعد اجازه دهند با تنه‌زدن و فشار از لابه‌لای دست‌وپای این‌وآن، وارد شویم. وقتی سالن خالی است بگذارند مثل بچه آدم هرکس برود سرجای خودش. آخر این چه وضعی است؟». این را یکی از توی صف گفت. سرک کشیدم، تماشاگر ردیف راست بود. خوشم آمد. یکی دیگر گفت: «مگر نمی‌بینی می‌خواهند صف تشکیل شود تا از شلوغی پشت در سالن تصویر‌برداری کنند؟ لابد به این تصاویر نیاز دارند». صدایش آشنا بود. پشت‌سرم ایستاده بود. نیازی به چرخاندن سر نبود. تماشاگر ردیف چپ بود. خوشم آمد. مثل همه آنهایی که در صف ایستاده بودند. تماشاگر ردیف راست از همان‌جا که ایستاده بود، گفت: «یعنی از ما مثل اجناس متنوع و رنگارنگ درون ویترین دارند استفاده می‌کنند؟» تماشاگر ردیف چپ گفت: «البته این‌طوری لابه‌لای این همه جنس لطیف و به‌دردبخور، یکی، دوتا جنس بنجل هم پیدا می‌شود، لابد» داشت به خودش اشاره می‌کرد و می‌خندید. در سالن باز شد و یک‌به‌یک همه وارد شدند. سر جایمان که نشستیم، تماشاگر ردیف چپ گفت: «این صف‌ها و این‌گونه رفتارها و حتی این‌گونه فیلم‌ها، همه از مظاهر تداوم دوران «استثنا» است. باید شرایط به وضعیت «عادی» بازگردد. نمی‌توان تا ابد این وضع را ادامه داد». تماشاگر ردیف راست گفت: «می‌خواهی از این وضعیت نتیجه بگیری اگر هم الان اوضاع خوب نیست، به‌خاطر تداوم دوران قبل است؟ یعنی دوران احمدی‌نژاد؟». تماشاگر ردیف چپ می‌گوید: «مگر غیر از این است؟» وضعیت استثنا «همه مظاهرش استثنایی است. حتی سینمایش. نمی‌شود یک‌جایش عادی باشد یک جای دیگرش استثنایی». تماشاگر ردیف راست می‌گوید: «باز برگشتیم سراغ برنامه و کارگزار. من پیش‌تر گفتم از برنامه دفاع می‌کنم، نه از کارگزار. بنا نیست هر کاری که هر کارگزار کرد از آن دفاع کنم». تماشاگر ردیف چپ می‌گوید: «اما احمدی‌نژاد هر کارگزاری نیست. او نماد است. نماد یک دوران؛ دورانی که در آن بخشی عظیمی از جامعه نادیده گرفته شد. طبقه متوسط جامعه تضعیف شد و تحلیل رفت. روشنفکران و نخبگان تحقیر شدند و گروهی قلیل به اکثریت جامعه ترجیح داده شدند. نمونه‌اش ساخت فیلم‌های پرخرج توسط گروهی قلیل در آن دوران بود؛ در شرایطی که همه سینماگران از ورشکستگی سینما سخن می‌گفتند. این یعنی «ابنرمال»، یعنی شرایط را از وضعیت «نرمال» خارج‌کردن. یعنی اجرای قانون به دلخواه.». تماشاگر ردیف راست می‌گوید: «فیلم پرخرج ساخته شد. چون لازم بود. توجه به برخی «ارزش‌ها» نیاز به حمایت دولت دارد. بدون حمایت دولت آن «ارزش‌ها» احیا نمی‌شوند. سینما هم در آن میان هزینه‌بر است. یعنی می‌گویید کسی سراغ آن ارزش‌ها نرود؟» تماشاگر ردیف چپ می‌گوید: «بحث را منحرف نکنید دوست من. با پیش‌کشیدن بحث «ارزش‌ها»، بحث را ایدئولوژیک نکنید. هر چند «احیای ارزش‌های انقلاب» توجه دولتی نمی‌خواهد. توجه مردمی می‌خواهد. هنرمند هم جزئی از مردم است، نه دولت. اتفاقا در دوران احمدی‌نژاد تلاش گسترده‌ای صورت گرفت تا هنرمندان را هم زیرمجموعه دولت کنند. به‌همین‌دلیل هم نهادهای مدنی آنها را تعطیل کردند تا به‌جایش سازمان دولتی بسازند. نمونه‌اش تعطیل‌کردن «خانه سینما» و تأسیس «سازمان امور سینمایی» بود. نهاد مدنی بنا شد جایش را به سازمان دولتی بدهد. در نهاد مدنی تصمیم‌گیرنده، مردم هستند. اما در دستگاه دولتی تصمیم‌گیرنده دولت است. دولت تصمیم می‌گیرد تا مردم اجرا کنند. به‌همین‌دلیل هم بود که هنرمندان از آن دوران به نیکی یاد نمی‌کنند. چون قرار شده بود دولت به جای مردم تصمیم بگیرد». تماشاگر ردیف راست سرش را به سوی تماشاگر ردیف چپ خم کرد و آهسته گفت: «تعطیل‌کردن «خانه سینما» کاری اشتباه و غیرقابل دفاع بود. خیلی از بچه‌مسلمان‌ها هم با آن کار مخالف بودند». تماشاگر ردیف راست در جای خود جابه‌جا شد و بار دیگر با صدای رساتر گفت: «یک موقع شما به‌عنوان کارگزار، برنامه‌ای ‌داری که قابل دفاع است. اما در زمان اجرا با موانعی روبه‌رو می‌شوی و نمی‌توانی آن را اجرا کنی. در دوران «دکتر» وضع به این منوال بود. ایشان می‌خواست. اما نمی‌گذاشتند.» تماشاگر ردیف چپ با قدری برآشفتگی گفت: «باز هم که همان حرف‌ها را تکرار می‌کنید. در زمان آقای «دکتر» شما، همه‌چیز که در اختیار ایشان بود. احدی از اصلاح‌طلبان هم روی کار نبود. چون همه را کنار گذاشته بودند. گوی و میدان یکپارچه در اختیار ایشان بود. چرا بهانه‌تراشی می‌کنید؟ چه کسی نگذاشت؟ ضمنا اگر هم کسی نگذاشت تا ایشان همه برنامه‌هایش را اجرا کند، باید به او آفرین گفت. باید دستش را هم بوسید. چون معلوم نبود اگر ایشان همه برنامه‌هایش را اجرا می‌کرد، وضع مملکت الان چگونه بود؟ البته می‌توان حدس زد. اما به‌خیر گذشت. باید خدا را شکر کرد». تماشاگر ردیف راست که از حرف‌های تماشاگر ردیف چپ برآشفته شده بود، آب دهانش را قورت داد و با خشم گفت: «همین شما‌ها نگذاشتید. شما‌ها...» حرفش را تمام نکرد. ترجیح داد کار به مجادله نکشد. در همین حین چراغ‌ها را خاموش کردند تا «خماری» آغاز شود. من داشتم در آن تاریکی به وضعیت «ابنرمال» و «نرمال» می‌اندیشیدم؛ به اینکه همه ترجیح می‌دهیم «نرمال» باشیم، نه «ابنرمال». مگر می‌شود از «وضعیت انرمال» دفاع کرد!! می‌شود؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.